07 August 2001 Susanne Mussmann
TEI header added
17 Juli 2003 Peter Ströbel
markup completed, fragments joined and ordered
18 Juli 2003 Rüdiger Niehl
Line tags added - metre attr. added - TEI-header reformed - validated and transformed
23 Oktober 2003 Peter Ströbel
semantic tagging (name classifications) completed - spell check (MORPHEUS correction) completed Editorial status: typed text - structural tagging complete - semantic tagging formally complete, but name classifications shaky - no spell check (MORPHEUS correction ongoing)
26 April 2004 Peter Ströbel
partial spell check - partially new typed text added
June 2005 Ruediger Niehl
worked in corrections supplied by H. Vredeveld, some of them from earlier editions.


page A1a, image: s001

OPERUM HELII EOBANI HESSI FARRAGINES DUAE, NUper ab eodem qua fieri potuit diligentia contractae, et in hanc, quam vides formam coactae, quibus etiam non parum multa accesserunt nunc primum et nata et edita. Catalogum operum ipsorum versa pagella ostendet. Accessit unicuique farragini suus etiam index, explicans quid in singulis libris contineatur, et ad quos potissimum auctor scribat. HALAE SUEVORUM ANNO XXXIX.


page A1b, image: s002


[Gap desc: toc]


page A2a, image: s003


[Gap desc: toc]


page A2b, image: s004


[Gap desc: toc]


page A3a, image: s005


[Gap desc: toc]


page A3b, image: s006


[Gap desc: toc]


page A4a, image: s007


[Gap desc: toc]


page A4b, image: s008


[Gap desc: toc]


page A5a, image: s009


[Gap desc: toc]


page A5b, image: s010


[Gap desc: toc]


page A6a, image: s011


[Gap desc: toc]


page A6b, image: s012


[Gap desc: toc]


page A7a, image: s013


[Gap desc: toc]


page A7b, image: s014


[Gap desc: toc]


page A8a, image: s015


[Gap desc: toc]


page A8b, image: s016


[Gap desc: blank]


page 1a, image: s017

OPERUM HELII EOBANI HESSI FARRAGO PRIOR, nunc primum edita.


page 1b, image: s018

IN PRIORE FARRAgine sunt. Bucolicorum Idyllia 17, cum argumentis et annotationibus. Heroides iam tertium recognitae et auctae. Illustrium ac clarorum virorum Epicedia, et ipsa aucta et recognita. Item Silvarum libri novem


page 2a, image: s019

HELII EOBANI HESSI BUCOLICORUM IDYLlia XVII. iam tertium ab auctore summa diligentia recognita, et nunc primum argumentis et annotationibus, quae pro commentario esse possint, illustrata.

AD CLARISSIMUM VIRUM D. [Abbr.: Dominum] IOhannem Ficinum ab Lichtenauia illust. [Abbr.: illustri] Philippi Hessorum Principis etc. a Libellis et Consiliis supremum patronum et amicum incomparabilem suum Helii Eobani Hessi Bucolicorum dedicatio.

Cum sit non tantum patrias Ficine per urbes
Cognita virtutis prodiga fama tuae
Cum tua certatim populi praeconia linguae
Laudibus aeternis hic et ubique vehant
Cum, si vera fides populari adhibenda favori est,
Multorum laudes unus habere queas
Et merito cum sis tam multa dote beatus
Non est de meritis fama maligna tuis
Dignus honorata mihi visus es esse Camena
Quae victura tuum nomen in astra levet


page 2b, image: s020

Quam mihi difficilis quoniam natura negavit
Nec satis ingenii vena benigna fuit
Officio volui praestare quod arte nequibam
Illius haec instar, huius et illud habet
Ergo mihi Andino cantata Idyllia versu
Munus amicitiae fer precor esse meae
Fer precor ista suis dignissima carmina silvis
Tuta patrocinio nominis esse tui
Illa tuae siquidem famae monumenta dicamus
In quae parca nihil iuris habere queat
Accipe florentis lusum Ficine Thaliae
Accipe et aetatis iam gravioris opus
Lusimus illa quidem partim iuvenilibus annis
Quae nunc bis seno carmine secta manent
Bis duo lustra duas messes mea vita peregit
Quo toga silvestris tempore sumpta mihi est
Nunc eadem decimi tangit confinia lustri
Istis adiicimus quae nova scripta vides
Haec tamen hoc illis distant quod grandius audent
Nec modo Bucolicum concinuisse melos
Egressaeque suis urbeis invisere silvis
Tangere et agresti regia tecta pede
Non tamen oblitae caulas liquisse, nec ultra
Quam deceat populo rustica verba loqui
His plura adiiciam, faveant modo tempora [Note: 1528: Orig.: tempore] parcae
Et si nil aliud certe ego pastor ero.


page 3a, image: s021

Sic tamen et silvas, ut nunc quoque, saepe perosus
Inveniam reges inter et arma locum
Forsan erunt [Note: 1528: Orig.: erant] qui nos legem servasse negabunt
Carminis, exemplo nec potuisse trahi
Nulla meas poterit terrere calumnia Musas
Quo minus efficiant quod meditantur opus
Attamen exemplis si res fuit ista tuenda
Aspice quam invidia culpa sit ista minor
Duxit in insuetas Romana palatia silvas
Itala qui Phrygium vexit in arva Ducem
Ipse Syracusia praelatus arundine pastor
Reges lanigeras concinit inter oves
Alterius linquens Arethusia flumina, summum
Sicelis Ausonium pingit arundo ducem
Me quoque conantem paulo maiora, poetis
Aemula posteritas, quae tulit ista, feret
Sicut enim illorum quondam nova, sera secuta est
Sic mea posteritas me quoque sera manet
Ergo age digne mea multo meliore Camena
Accipe Bucolico carmina facta pede
Quae si quando leges et quae prior edidit aetas
Et quae posterior, cautus ubique leges
Ne prior offendat nimios quod cantat amores
Et ne posterior quod nimis alta sapit
Sed quoniam ratio tibi reddita sufficit huius
Nunc etiam alterius causa tuenda venit


page 3b, image: s022

Multa meo, fateor, venus est in carmine, verum
Quam ferat aut aetas, aut rude carmen amet
Quis non aetati iuvenili indulgeat istis
Lusibus et casto forsan amore frui?
Quis non Bucolico ferat has in carmine nugas
Quo nullum vena simpliciore fluit?
Non tamen hic aliquem frustra cantamus Alexim
Igne puellari carmina nostra calent
Adde quod inculti non sunt nisi ludicra versus
In quibus est praeter saepta bovesque nihil
In quibus ut ludis iuvenilibus omnia constant
Sic Venus est iuvenum mollibus apta iocis.
Dixeris, at quandam iam nunc quoque ludis Iolen
Mollis et in quadam parte puella tibi est
Da veniam, non hic nostri cantantur amores
Sunt ea Sicanii carmina vatis opus
Plura etiam his dici poterant, quibus ista fuisset
Iudicibus Musis causa peracta satis
Sed mihi non libuit, plus quam licet, esse diserto
Causa quod haec agitur non aliena mihi
Quam si forsan edax urgebit, ut omnia, livor
Rem non cum pueris sentiet esse sibi
Tu Ficine tuae gentis decus, ista videbis
Si quando a curis otia liber ages
Liber ab illustris curarum mole Philippi
Quod tibi tam raro vix datur, ista leges


page 4a, image: s023

Illius ista legens mirabere utrumque parentem
Ipsius hic cernes dulce genethliacon
Nam patri indidimus laudati nomen Iolae
Mater, ut agnoscas, est Galatea mihi
Sic ego tum magni Guilielmi facta canebam
Mille locis, isto tempore paene puer
Ipsius hic etiam agnosces encomia, quem nunc
Gaudet habere suum patria nostra ducem
Quae nunc aucta magis feci virtutibus aucto
Principe, qui laudes temporis huius habet
Quem mea iam talem depinxit Musa Philippum
Qualia Pelidae Maeoni facta canis
Sunt tamen haec alio nobis cantata libello
Fistula pastores non tuba rauca decet
Qui labor ingrato quoniam fuit ante dicatus
Gratior hoc nobis inveniendus erat
Quem cum te primis sensissem semper ab annis
Fama dari merito debuit ista tibi
Non tamen haec ulli sic sunt inscripta nec umquam
Qualia nunc cernis scripta fuere prius
Haec igitur nulli potius Ficine dicarim
Quam tibi qui patriae tam decus huius amas.
Huic ego cum dederim primi nova tempora veris
Autumni fructus debet habere mei
Quod superest tibi pastores Ficine dicatos
Quaque fide debes adsere quaque potes


page 4b, image: s024

ARGUMENTUM PRIMI Idyllii.

PRimum suum a patria discessum describit, quo tempore iuvenis adhuc admodum, ad celebre tum Erphurdiense gymnasium studiorum gratia profectus, primum praeceptorem, et eundem itineris ducem habuit Ludovichum Chistianum Francobergensem, in omni sincera eruditione ac pietate celebrem virum, quem idcirco hoc primo Idyllio sub nomine Melisaei secum colloquentem introducit cum se ipsum Camillum vocet, ad utriusque cum naturam tum aetatem ipsorum nominum etymo alludens. Neque illud forte silentio praetereundum, quod haec quae nunc Idyllia sunt, olim sub primam editionem eclogae Virgiliana imitatione inscribebantur. Nunc posteaquam aetate iam provectiore Theocritum totum Latino carmine convertit, maluit Idyllia, hoc est fere, Imagunculas, et de variis rebus parva poemata inscribere, vocabulo Latinis forte auribus insueto, non indigno tamen quod recipiatur. Nec hoc quemquam moveat, quod quidam graece scribant Eidyllion, cum nos i longum pro diphthongo usurpemus.


page 5a, image: s025

HELII EOBANI HESSI BUCOLIcorum Idyllion primum. MELISAEUS CAMILLUS

MEL.: ALma sinum vario turgentem germine mater
Pandit, opes nobis nostras paritura Camille
CAM.: Quae mater? quas promit opes? quo germine turget?
Non sic pastores nostri Melisaee loquuntur
MEL.: Vere novo iam concepto se prodiga fetu
Solvit humus, panditque sinum, surgentia vernant
Pascua, nunc laxis passim viridantia rivis
Gramina luxuriant, nunc omnibus omnia terris
Sponte sua veniunt, patria tu solus in umbra
Otia degenerem teris absumptura iuventam
CAM.: Ut Melisaee tuae veris nova tempora Musae
Gratia depingit similem sibi nacta colorem?
Quid facerem vero? quaeve his potiora relictis
Prata sequar Musis et Apolline digna bubulco
MEL.: Et tu Pieridum puer enutrite sub umbris
Veris adhuc in flore virens impuberis aevi
Non indigna canis Musis et Apolline, quamvis
Nondum capripedem tua fistula Pana lacessat
CAM.: Inter Phoebeos ut ineptit noctua cantus
Sic mea, sic aequat tales mea musa poetas
Qualis es Aonidum nuper digressus ab undis
Ni mihi vana animum veri delusit imago


page 5b, image: s026

MEL.: Iam satis haec, tu perge via, nec desere coepta
Sed te summa licet mirentur culmina sacrum
Cantantem sine teste melos, hic fenore nullo
Ludis, et heu sterilem quondam experiere camenam
Pascua cum sero patriae placuisse dolebis
Desertas inter pecudes inconditaque arva
Tam dulces annos tam florida tempora perdis
Nos alios fines melioraque rura tenemus
Pastores, quos fertilibus Thuringia pratis
Pascit, fortunate puer si talibus arvis
Si tali liceat mecum considere terra
Et dites habitare casas, et plena videre
Ubera, quae totos implent mulctralia soles
CAM.: O Melisaee tui decus et nova gloria ruris
Daphnes ornari foliis dignissime, nondum
Talis eras quando hinc laudatam egressus in oram
Si memini placidos liquisti invitus amores
Pulchra quibus miserum te perdidit ignibus Aegle
Quales tum lacrimas in te, quam multa notavi
Innumerabilibus suspiria ducta querelis
Istius ignarus populantis pectora flammae
Nunc quoque sed quiddam tale esse in amantibus aiunt
MEL.: Nemo vir est qui non fuerit puer, attamen omnes
Quis neget? a primis pueriliter egimus annis
Atque utinam crescente aevo sapientia saltem
Crescat, et obrepens veniat cum laude senectus.


page 6a, image: s027

CAM.: Non mihi iam pastor tantum Melisaee videris
Qui canat in triviis passim, sed qualibus aiunt
Orphea carminibus fatum deflesse nefandum
Dilectae Eurydices silvasque et saxa canoris
Contraxisse modis, talem te nostra tulerunt
Saecula, nate bonis avibus, tibi dexter Apollo
Spirat, et Aoniae veniunt ad plectra sorores
MEL.: Tu quoque dumosis licet in convallibus erres
Et lacer heu sola totis sub rupe diebus
Carmina per duras longe resonantia cautes
Concinis, aeterna dignus quem fronde coronent
Pierides, nec enim credebam in vepribus istis
Talia silvicola quemquam potuisse Camena
Qualia vel nostrae mirentur carmina Musae
CAM.: At tu quando humili verbis illudis amico
Agnosco ingenii vires non ista ferentis
Grandia, quae vestri pastores mille loquuntur
Verum age quando breves exaltatissimus umbras
Sol iacit, et valles, et frigida lustra capellae
Pascentesque tenent rivo loca proxima tauri
Dic age quam vobis felicia pascua, quae vos
Tam doctos regio pastores educat, unde
Aut quare patrios tandem remearis ad agros
Dic age iam lectas omnis grex ruminat herbas
MEL.: Quod petis auditu dulce est, et amabile dictu
Quin prius huic ambo gelidae succedimus umbrae


page 6b, image: s028

Ne calor aestivus sitientia labra retardet
CAM.: [Note: Vredeveld: Orig.: MEL.] En etiam his dulces saliunt radicibus undae
Hic puri latices quos plurima quercus inumbrat
Hic mihi grata quies, alia tu parte sedeto
His tamen incepto dilabimur, incipe vates
Incipe ut adversae stupeant tua carmina silvae
MEL.: [Note: Vredeveld: Orig.: CAM.] Proxima monticolis Thuringia terminat Hessis
Imperium, dives regio florentibus arvis
Laeta iugis nemorum, sed multo laetior agro
Illic flava Ceres, et pleno copia cornu
Spargunt innumeras millena per horrea messes
Ipse ager obducta latuit prius omnis arista
Tum gravidae plenis turgent in collibus uvae
Vinaque nescio quo, non inferiora falerno
Exudant, motura suis fera bella colonis.
Sunt etiam gregibus sua pascua, dum viret annus
Mille per abruptos montes, et summa capellae
Transcendunt iuga, mille boves in vallibus herbas
Non ullo fetas carpunt serpente, nec ullas
Raptorum insidias umquam timuere luporum
Incustoditae per pascua tuta vagantur
Lanigerae pecudes, et culta novalia tondent
Iamque aliquis summo spectans de vertice pastor
Certantes in valle stupet, plena omnia Musis.
Hic sua quae patitur solatur vulnera, quali
Tityrus extinctum deflevit arundine Daphnim


page 7a, image: s029

Ille deum laudes, primisque Heroas ab annis
Concelebrat, calamis alius, stridentibus alter
Corticibus salicum nymphas veneratur agrestes
Formosae Veneres illic, et Phyllides errant
Omnis Hamadryadum chorus, omnes Naiades, omnes
Nympharum dominae Charites, florumque Napeae
Nec non pastorum faciles, bona numina, Divi
Silvani, Satyrique leves, faunique salaces
In medio Pan ducit Oreadas ipse, moventes
Blanda parum cautis lascivo incendia motu.
CAM.: Quid tamen audaces faciunt in Phyllide Fauni?
Quae tam blanda movent lascivae incendia nymphae?
Absint nequitiae nostris ab ovilibus omnes.
MEL.: Macte puer, tali dulcem visure senectam
Ingenio, si firmus eris, nunc coepta sequemur.
Urbs vetus in media est regione Erphurdia nostris
Dicta, potens, opulenta, ingens, quam praeter amoenus
Et peragit cursum, non uno flumine, Hieras
Illa vorat duri quicquid peperere labores
Seu pera, seu pilleolo, seu forte galero
Seu manicis opus est, donat pro munere merces
Illa etiam, si forte voles, pro vellere nummos
Porrigit, et rem re mutat, vorat omnia, reddit
Omnia, pro tribulis spinas, pro verbere plagas.
Quare age dum primo vernat tua flore iuventa
Collige si qua tenes parvi congesta peculi


page 7b, image: s030

Felices mecum campos, et pinguia rura
Quaere nocent pecori vepres, et tristis acanthus.
CAM.: Hessia dives agris densisque uberrima silvis
Finitimas, ne praefer, opes ita vincit, ut agnum
Imbellem furibunda audax in proelia taurus
Ut fluvio parvum superat vagus Aedera [Note: Aedera nomen est fluvii satis celebris Francobergam praeterfluentis] Nemphim [Note: Nemphis parvus in eundem influens rivus postquam duas lacus fecit]
Aedera qui fulvas auro despumat arenas
Hic fluviis alacres praeterlabentibus herbae
Alludunt, cernis quam consita litora, quam sit
Pingue solum, viret omnis ager, circumque renident
Gramina stagna, lacus, fontes, rivosque salubres
Aspice summa procul frondentis culmina Gosi [Note: Gosus mons est regione Aquilonari Francobergae, olim arbustis totus consitus, nunc in usum agrorum magna ex parte purgatus vulgo Gosiberg.]
Quam nitet, et ver aspectu testatur amoenum
Hos agros, has delicias, haec pascua linquam?
MEL.: Pana per et nymphas, et rustica numina iuro
Omnia sordebunt quae nunc mihi pascua laudas
Nostra ubi contigeris deductis rura capellis
CAM.: Ergo meae nuper curae loca nota valete
Plus valet his agris doctae facundia linguae
Te quaecumque vocas Melisaee in regna sequemur
Seu tu Sauromatas ultra Tanaimque nivalem
Ire iubes, sive est quicquam quod pascitur ultra
Tu vero infelix mecum laudata videbis
Rura pecus, laetos fines i perge videndum.
O cui non licuit patrios errare per agros
Amplius, et quondam consuetas carpere frondes.


page 8a, image: s031

CAM.: Sol ruit interea, vocat ad mulctralia vesper
Sume pedum, compelle gregem, pecus omne recense
Ne quis forte absens in vepribus haereat hircus

SECUNDI IDYLLII ARgumentum.

PEr Philetam hoc Idyllio doctissimus vir Georgius Spalatinus accipiendus est, cui cantilenam tribuit quo et suum autor et amici in poetica studia ostendit ardorem, quod uterque id aetatis, nempe admodum iuvenili in eadem esset omni ratione propensissimus. Est et in ipso nomine ad personam introductam allusio Filh/ths enim amatorem significat. Res agitur non procul Erphurdia in loco qui vallis Georgiana dicitur, in quo id temporis Spalatinus agebat.

H. [Abbr.: HELII] EOBANI HESSI BUCOLICOrum Idyllion Secundum

CANTILENA PHILETAE

CArmina cum primum mihi pastoralia divae
Pierides canerent, et me florente iuventa
Iuppiter indueret, tum sic Eobanus in umbra
Inter oves caro cecini, iam pastor, amico.
Vallis erat curvo multum secreta recessu
Clausa iugis manans laetissima rivo
Musarum domus, arvicolis gratissima Musis
Hac olim, domini qui tum nemora illa tenebat
Cum servaret oves puer in convalle Philetas
Quod tum floreret iuvenis, quod mollibus annis


page 8b, image: s032

Ferventi dulces sequeretur pectore Musas
Ad rivum salientis aquae cum saepe veniret
Ludere fragranti sic est auditus in herba.
Musae noster amor, dulces mea gaudia Musae
Pro Iove quae Christum canitis, quae rura beati
Sideris Eoum longe proiecta sub orbem
Incolitis, fatali ubi saevus ab arbore serpens
Pastorem iussit vetitum decerpere pomum
Ite novos Musae flores legite, ite Camenae
Vos ego per silvas, valles, iuga, saxa, cavernas,
Per mare, per fluvios, per devia lustra ferarum
Vos ego per pluvias, per agentes nubila ventos
Per duras hiemes, laedentesque arva pruinas
Vos ego per tenebras sequerer noctesque profundas
O si aliquis volucres mihi protinus induat alas
Praepetibus pennis ad vos ego saepe venirem
Seu nemus Aonium, seu vos Heliconia tempe
Incolitis sacra redimitae tempora lauro
Musae noster amor, dulces mea gaudia Musae
Carmina sacrorum sunt immortalia vatum
Immortalis honor, pereunt aes, purpura, gemmae
Quas nigris avidus tollit mercator ab Indis
Nomina me fugiunt urbanae cognita plebi
Iaspida me docuit mater, viridemque Smaragdon
Quaeque gerunt collo [Note: 1509, 1528: Orig.: colla] suspensa corallia nymphae
Omnia praetereunt, nescitis fata Camenae.


page 9a, image: s033

Vos mea cum dulci captatis pectora flamma,
Despicio quicquid curae est mortalibus usquam,
Nec mirum, vobis praesentibus omnia sordent.
Musae noster amor, dulces mea gaudia Musae.
Luxuriant Zephyro flores, nova gramina rivis,
Vitali pluvia Cereris sata, fontibus horti,
Fluminibus salices, procera paludibus alnus,
Graminibus vaccae, lascivae fronde capellae.
Vos mea cura deae, Musae mea sola voluptas,
Ite novos Musae flores legite, ite [Note: 1509, 1528: Orig.: ita] Camenae.
Non ita mellitae sapiunt mihi dulce placentae,
Non pira, non cerasum, non grati segmina porri,
Non oleo perfusa Ceres, non cocta polenta,
Non sic hesterno conspersum lacte moretum,
Quam vestrum mihi dulce decus, quam vos mihi gratae:
Musae noster amor, dulces mea gaudia musae.
Sum puer, et viridi suco mea pullulat aetas,
Ut nova quae verno turget de palmite vitis.
Et mihi forma decens, nuper cum pectine crines
Comeret hos niveo, dixit mihi sedula mater,
Accipe et in speculo te contemplare Phileta.
Vicinum forma superas, nisi fallor, Adonim.
Vestrum quicquid id est, dixi, mea gaudia Musae
Hoc decus, iste vigor, vobis mea pullulat aetas.
Ite novos Musae flores legite, ite Camenae,
Integer ut putri turgescit surculus agro.


page 9b, image: s034

Sicut senta rosae subter spineta rubentes,
Sic ego vester ero, donec superesse Philetam
Fata volent, vos acceptum referetis honorem
Hunc mihi, stabit enim nivei flos ille pudoris,
Qui nunc utilibus vobis effloret ab annis.
Musae noster amor, dulces mea gaudia Musae,
Dicite quae potior, quae maior in orbe voluptas
Quam Musas colere, et Musarum amplexibus uti,
Vivere apud Musas, doctis se tradere Musis?
Ite procul Veneres, et inanis gaudia formae,
Forma, genus, tituli, fastus, laus, gloria, sanguis,
Me iuvat in viridi requietum gramine doctam
Ducere segnitiem, tactis ubi laeta lapillis
Unda sonat, tacitaeque labans admurmurat aurae,
Laetaque florentes extendit populus umbras.
Ite novos Musae flores legite, ite Camenae.
Lilia verna, rosas, et odoriferos hyacinthos,
Alba ligustra, crocum, violas, et quicquid ubique
Natura uberibus florum genus edit in hortis,
Cingite victuros milleno flore poetas,
Inter quos utinam quota pars ego nomen haberem,
Valle sub hac viridi canerem te maxime Apollo,
Qui musas inter sanctas in monte quiescis.
Sidereo, vultuque vides haec pascua laeto.
Carmina morte carent vatum, gaudete capellae,
Rodite frondosas fagos, sperate capellae,


page 10a, image: s035

Cras ego vos liquido totas in fonte lavabo,
Monte sub aerio, solis qui prospicit ortum,
Largiter emanans, ubi parvo condita colle
Prominet, et celebrem reditu Gotha possidet agrum,
I caper, ite meae, mecum gaudete, capellae.
Sic bonus ille puer cecinit, quae carmina pastor,
Qui tum vicinis latuit Thrasybulus [Note: Per Thrasybulum doctiss. vir Chunratus Mutianus Rufus intelligitur. Nam et Thrasybulus Germanis Chunratum significat, et ille tum Gothae habitabat trib. miliaribus nostratibus ab urbe Erphurdia.] in alnis,
Omnia concepit: namque illo doctior alter
Non fuit, et suaves incidit in arbore versus.
Extat adhuc praegnans in cortice littera, felix
Cresce arbor, viridi crescetis in arbore versus.
Atque olim spectans aliquis vos crescite dicet
Crescite, et in vestri famam supereste poetae.

III. IDYLLII ARGUM. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Quos per Cygnum et Philaegonem hoc loco intelligat non existimo superstitiosius inquirendum, quod omnia simpliciter et absque involucro dicantur. Colloquuntur enim hi duo primum quidem de comparatione Baptistae et Virgilii Mantuanorum, quam ineptissime tractarunt quidam eius temporis grammatici. Post amatoria quaedam inserunt, et paene supra argumenti naturam philosophantur. Res agitur in Thuringia circa Erphurdiam ad Hieram fluvium.

HELII EOBANI HESSI IDYLLION III.

Cygnus Philaegon.

Cyg.: Hic ubi seclusas salices vagus ambit Hieras,
Et virides umbrant alni, quae litora circum


page 10b, image: s036

Crebra repercussis resonat mugitibus Echo
Hic ubi felices ditant sata pinguia pagos,
Villarumque casas, et pastoralia tecta,
Hic mihi parta quies maneat, quid amice Philaegon
Num tibi et hac mecum placeat considere terra?
Inter inurbanas matresque rudesque puellas?
Sed similes ipsis vultus et pectora Nymphis
Tam dulces curas, et inertem ducere vitam
Phil.: Cygne nihil tecum prohibet requiescere, postquam
Nuper in hoc redeo piscosi litus Hierae,
Et veteres socios post tempora longa reviso,
Iam dudum exosus rapidi mala pascua Fuldae,
Quaeque rigat gelidus lapidoso flumine Nessus.
Cyg.: Pascua sed memini patrii laetissima Fuldae,
Laudibus immodicis mihi tu memorare solebas.
Phil.: Non sunt ut fuerant nostris iucunda capellis,
Laeta satis, sed me deus huc agit ipse volentem.
Cyg.: Ergo age, in hoc gelido postquam consedimus antro,
Unde pecus patet, atque oculis vicinia nostris,
Estne aliquis gelida Faustus tibi lectus in umbra?
Phil.: Vidimus audaci fluidum pede currere Faustum,
Cui nihil invideat noster nolitque secundum
Tityrus et patria natum patiatur eadem.
Cyg.: Atqui pastores quosdam contentio nuper
Illa diu tenuit, paribusne in carmina surgant
Viribus, alteriusne an deferat alter honori.


page 11a, image: s037

Phil.: Ut lentas corulos damnosa securibus Ilex,
Quantum humiles superat cornus ramosa genistas,
Tam meus in versu praecedit Tityrus illum,
Qui Faustum gelida cecinit resupinus in umbra.
Ah male quorundam trivialis iudicat error.
Tu quoque non gravibus quamvis utare Camenis,
Et tua non aequet Mantuos Musa poetas,
Per tua rura tamen non infeliciter audes
Antiquos revocare modos, et carmina pastor
Romula Teutonicas passim cantare per oras.
Sed quid inurbanas matresque rudesque puellas
Commemoras incaute puer? quid talibus autem
Illecebris pares? Non debent talia vates.
Sit procul a Musis Venus et puer ille cupido,
Quem semper volucres aiunt portare sagittas.
Est alacer passim pueros volat inter amantes,
Et ferit incautos, et dulcia vulnera nutrit.
Sed tantum pueros, nam qui sapit odit amores:
Felix rure suo, et parvo contentus agello,
Non aliqua laesus Venere, hic si pauper egebit,
Dummodo succedat pecus et bona copia lactis,
Laetus erit, pomisque famem solabitur aegram.
Arbuta silvestresque nuces edet, illius otii
Dulcis amor, secura quies, aeterna voluptas,
O igitur mihi cara soror, mihi frigida mater
Instruat ardentemque focum, tenuemque culinam


page 11b, image: s038

Et panes et olus, lac et cochleare ministret.
Ipse ego lactentes agnas et ovilia secter,
Felix pace bona, et tranquillo tutus in antro.
Cyg.: Aut lapis est, aut truncus iners qui nescit amorem,
Nemo terdecimum quin arserit attigit annum,
Dic ubi vidisti mutatis corpora formis
Diversum genus, in furias ignemque ruisse?
Dic ubi nec nostri generis nec sanguinis infans
Editur? et gratos tecum linquemus amores.
Phil.: Dicere quid sit amor, quam fortis et impiger ales
Non aliquis nostris in papilionibus audet,
Hinc tamen errantes prius, hinc age Cygne capellas
Reice, ne fractis intrent sata saepibus, ito
Lascivum pecus est hircus, lasciva capella.
Cyg.: Vos sata, vos cytisum, vos gramina [Note: 1509: Orig.: gremina] laeta capellae
O felix pecus, et florentes carpitis herbas:
Me me, qui primis custos sum vester ab annis,
7 Torquet inexhausto pulcherrima Chloris amore,
Quamvis illa meos miserata utcumque dolores,
Saepius has mecum vobis pascentibus alnos
Viderit, o dulces salvete perenniter herbae,
In quibus illa sedens delapsa in gramine palla,
Explicuit flavasque comas teretesque papillas:
Dicite felices, ubi nunc mea cura, capellae?
An duro coniuncta viro? iam nupta marito
Scilicet interclusa meos dediscet amores?


page 12a, image: s039

Hei mihi quam perii, quam sum mutatus ab illo
Alite, quem pharetram dixit gestare Philaegon.
Phil.: Cygne quid est, donec pecus hinc a saepibus arces,
Quod quereris? totis resonat querimonia silvis.
Cyg.: Perfidus ille hircus potum descendit ad amnem,
Quem procul haec molli tangit via pendula clivo,
Ipse pecus revocatum ad cognita flumina veni,
Sed satis est, profugo convicia fecimus hirco,
Quae repetisse grave est, et me manet improba poenae
Conditio, si quid numerato de grege desit.
Phil.: Qualia Cygne tuo convicia feceris hirco,
Ipse tuus, ne finge, docent vultusque colorque.
Nulla quidem talis sequitur convicia pallor.
Cyg.: Et vultu et signis nihil est fallacius istis,
Irascebar enim nec me pallere notabam,
Sed rubui magis et vultus incendia sensi.
Phil.: Ut rubet ancipiti contusum forcipe plumbum,
Ut matutina nova luna rubescit in unda,
Sic tu Cygne rubes, talem Venus ipsa colorem
Induit, Idalios quos dudum torret ad ignes.
Cyg.: Improbe amor quam te non ulla umbracula celant,
Quam te nulla tegunt velamina, nulla premit vis,
Indicio satis ipse tuo te prodis, et idem
Quo latuisse voles magis, hoc incedis aperto:
Prodigus ore tui magis, et tua furta revelas.
Sed quid agam? curis corpus consumor acerbis,


page 12b, image: s040

Quique animus fuit ante potens, fortisque ferendis
Omnibus, et duros potuit tolerare labores,
Aeger amore iacet, lentoque absumitur igni.
Quae medicina queat satis hos curare dolores?
Heu vanae herbarum vires, promissaque caecis
Carmina vulneribus, captas ludibria mentes,
Non magis ista iuvant, quam captum lumine [Vredeveld: Orig.: lumina] fulgor
Sideris, aut surdum clamosi verbera ponti.
Sed crucior, penitusque leves vis ista medullas
Intrat, et occulto serpit per viscera lapsu.
Phil.: Pone modum miseris, quibus impetus iste, querelis
Pascitur, et saevo paulatim assuesce dolori
Cedere, dedidicit qui parce indulsit amori.
Cyg.: Qui parce indulsit magis arsit, copia detur,
Victus abibit amor, minuit praesentia amorem:
Fortior absentes urit Venus, ista Philaegon
Cum sit firma parum, partem de peste levaris,
Si possis alia misero ratione mederi.
Phil.: Vera quidem, sed plus quam pastoraliter audes
Ista loqui, tetricam consulta decentia barbam.
Cyg.: Sentio, nec falsa confixus arundine, verum
Quod loquor experior, quam vellem posse negare
Quae fateor, quamvis miserum tamen ista fateri
Quadam parte iuvat, sed ab isto languida motu
Vulnera crudescunt, utinam non illa fuisset,
Quod fuit, aut illam quo primum tempore vidi


page 13a, image: s041

Illo rupissent tetricae mea fila sorores,
Quae nunc ingratae producunt tempora vitae.
Phil.: Quid si iterum redeat seroque revisat amantem,
Amplexusque ferat? communiaque oscula iungat?
Cyg.: Hoc erat o superi quod vos ego saepe rogabam,
Vestras muneribus veneratus agrestibus aras
Annuat his votis aliquis Deus, omnia fient
Candida, nigra prius, fiet rosa tristis acanthus:
Flava soporiferae sudabunt mella cicutae [Note: 1528: Orig.: citutae].
Phil.: Illam fata tibi reddent meliora, tuamque
Esse sinent, quoniam nec iniquis ignibus ardes,
Nec tua dedecori est florenti forma iuventae.
Interea obdura, donec sperata reducant
Sidera, quod lenta cruciat tua pectora flamma.

IIII. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Introducuntur pastores duo Tityrus et Battus, quorum nominibus hoc Iustus Ionas, illo Petreius Aperbachus accipiendi sunt, qui ambo eo tempore, quo haec scribebantur, summa amicitia ac familiaritate coniuncti erant iuvenes iuveni Eobano, quorum alter Ionas magna auctoritate et existimatione adhuc superstes, alter Petreius pie nuper est defunctus. Hi Virgiliana imitatione propositis praemiis, sub iudice Thrasybulo, per quem ante diximus Chunratum Mutianum Rufum accipiendum esse decertant, quorum Tityrus Virginei partus miracula ac laudes, Battus omnipotentiam


page 13b, image: s042

et opera dei admirantur ac celebrant. Res agitur in Thuringia etc.

HELII EOBANI HESSI BUCOLICORUM IDYLLION IIII.

Tityrus Battus Thrasybulus

PAstores viridi duo convenere sub umbra,
Pandentis placide frondentia brachia fagi,
Tityrus et Battus, pictas ubi plurima ripas
Alluit, et dulces labens ciet unda susurros.
Una aetas ambobus erat, formosus uterque,
Carmine uterque potens, et tum certare parati
Sederunt studio intenti, calamosque ligabant.
Forte supervenit Thrasybulus, protinus illum
Ut pueri videre, prior sic Tityrus inquit:

Tity.: Huc ades o Thrasybule, pecus iam dormit in umbra,
Huc ades, et nostri iudex certaminis esto.
Nam tua per nostras clara est sapientia silvas.
Thras.: Audaces pueri plus quam pueriliter ausi
Alternis certare modis, audacia laus est
In puero si non temeraria, dicite quales
Victor opes referet? quae pignora ponitis ergo?
Ipse ego quandoquidem mihi stant ad flumina tauri,
Et pecus omne levi fessum requiescit in umbra
Iudex vester ero, et meritis sua praemia solvam.
Batt.: Hunc tibi lunatum pro pignore ponimus arcum
Tityre, quem duro tenerae de stipite corni
Fecimus his manibus, tornoque polivimus acri,


page 14a, image: s043

Distinctum nervis bubulis, viscoque tenaci.
Aspice deductum [Note: 1509, 1528: Orig.: diductum] circum duo cornua funem.
Quam bonus Herculeis gravius ferit ille [Note: Note: 1509, 1528: Orig: illa] sagittis,
Hic mihi quot volucres deiecerit arbore ab alta
Saepe etiam ex ipso, dictu res mira, volatu
Praecipites caelo lapsas manibusque prehensas
Praebuerit, non est numero comprendere certo,
Dextro Phyllirides cornu caelatus, ut ille
Spicula cum pharetra puero praemonstrat Achilli.
Gnosius ex alio serpentem interficit Alcon.
Ut puer illaesus docto sua tela parenti
Integer, et medio velut e Phlegetonte reportat:
Saepius hunc nobis invidit stultus Amyntas.
Tity.: Munere si mecum, Thrasybulo iudice certes
Vicimus, en ista quae pendet fistula quercu
Illa tuum certe pretio supereminet arcum.
Non calamis compacta tribus, rudibusve cicutis,
Non cera connexa levi, quibus improbus olim
Pan deus agrestes docuit resonare poetas,
Sed teres e viridi buxo tornata monaulos.
Quam tamen ipse vola nequeas includere, quamvis
Longa tibi digitum pater internodia fecit.
Hanc ego muneribus venalem grandibus emi,
Vellera bina dedi raptamque a matre capellam.
Hac ubi personui scopulo vocalis ab alto
Floruit omne nemus, fragrabant lilia, flores


page 14b, image: s044

Fundebat genialis humus, gravis aura quievit,
Spirabant Zephyri ventusque sonantior ibat:
Demulcens leni circum mea tempora flatu,
Illa tuo quantum caelata fidelius arcu
Cernis ut hic fugiat victorem Marsya Phoebum?
Demens qui divos vocat in certamina, cernis
Auriculas Phrygio per tempora surgere regi?
Hic etiam exceptum Misenum in litore Triton
Obruit, arrident servantes proxima nymphae.
Illam Batte tamen tecum deponimus, ergo
Quis prior incipiat tibi sit Thrasybule relictum.
Thras.: Ludite iam pueri, satis est pro pignore dictum,
Ludite, ut incipiant motare cacumina silvae,
Blandaque formosae saliant [Note: 1509: Orig.: saleant] ad carmina nymphae,
Incipe Batte prior, tua carmine dignior aetas.
Batt.: Dicite Pierides certantes dicite Musae,
Quis fuit ante chaos, et prima exordia rerum?
Quis mare? quis terras? quis lucida sidera fecit?
Unus in aeternum qui contrahit omnia regnum,
Gratia Pierides, vobis sit gratia Musae.
Tity.: Annuite Aonides, Musae spirate faventes,
Virginis intactae castum referemus amorem,
Christophorae, sed quae genialis nescia lecti
Edidit arcano conceptum semine natum,
Gaudete Aonides, Musae exultate faventes.
Batt.: Quis movet hanc molem? tantum quis temperat orbes?


page 15a, image: s045

Quis rutilum fissis iaculatur nubibus ignem?
Unus ab aeterna [Note: 1509, 1528: Orig.: aeterno] mundi ratione creator
Gratia Pierides, vobis sit gratia Musae.
Tity.: Vidit et incaluit, non vidit et acrius arsit,
Nobilis in solo flagravit nomine virgo.
Ut calet a Zephyro pingui flos pulcher in horto,
Gaudete Aonides, Musae exultate faventes.
Batt.: Quis prohibet ventos? quis rauca tonitrua torquet?
Quis nebulam spargit? quis nubes denset in arctum?
Unus qui rerum solus discrimina novit.
Gratia Pierides, vobis sit gratia Musae.
Tity.: Dum flores in serta legit, dum sola per agros
Errat, ab Eoa perflavit spiritus aura,
Quando afflata novum concepit virgo tumorem.
Gaudete Aonides, Musae exultate faventes.
Batt.: Quis novat has segetes? quis campum pingit arista?
Quis fecundat agros? quis silvam frondibus ornat?
Unus qui propria nescit virtute secundum.
Gratia Pierides, vobis sit gratia Musae.
Tity.: Interea dulci tumuit gestamine venter,
Edidit in terris similem caelestibus ipsis,
Virgineum meruit genetrix servare pudorem.
Gaudete Aonides, Musae exultate faventes.
Batt.: Quis veteres Faunos? Satyros quis trusit ad umbras?
Quis Phoebum et Bacchum? Quis numina cuncta deorum?
Unus qui solus Deus est et cuncta gubernat.
Gratia Pierides, vobis sit gratia Musae.


page 15b, image: s046

Tity.: O pia caelesti virgo praelata coronae
Huc ades, et nostrum fecunda floribus arvum:
Omnia namque potes nati pietate, volentis
Omnia te propter, miseris quaecumque rogaris.
Eia age, sic numquam te fistula nostra silebit.
Batt.: O pie rex solo qui dirigis omnia nutu
Huc ades, et nostri custodi saepta peculi.
Ne lupus et rapidi turbent armenta latrones:
Omnia namque potes propria virtute, facisque
Solus, et auxilio tua vis non indiget ullo.
Thras.: Sit satis, inclinata dies requiescere suadet:
Claudite vocales pueri iam claudite cannas.
Vicit [Note: 1509, 1528: Orig.: Vit] uterque, ipsi vestrum vicistis utrumque,
Vos faciunt et forma pares, et carmen et aetas.
Arcus Batte tibi, tibi fistula Tityre cedat
Ut prius, et vestros concordes pascite tauros.

IDYLLII V. ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Colloquuntur hoc Idyllio pastores duo, quorum alteri nomen Phileremo, quasi solitariae vitae cultori dicas, alteri Argo est, ut qui splendidam ac civilem vitam cognitam habeat et solitariae praeferat. Nec refert qui his nominibus olim cum haec scriberentur designati sint, quando minime necesse est omnia sic nominatim explicare, dummodo de rebus constet. Disputant vero de corruptis et vitiatis pascuis, et quibusdam spectris, quae omnia alter simpliciter et ex vulgari opinione recenset, alter )allhgorik=ws accipit et interpretatur. Res agitur in Thuringia inter


page 16a, image: s047

Erphurdiam, Isenacum, et vallem Georgianam.

HELII EOBANI HESSI BUCOLICORUM IDYLLION V.

Argus Phileremus.

Arg.: Montibus his [Note: 1528: Orig.: his his] mecum quondam Philereme solebas
Pascere, et alternis nostras concentibus aures
Mulcere, urgentesque animo depellere curas.
Quae nunc arva tenent? quod te nemus? aut ubi tandem
Usque adeo solus tecum Philereme recedis?
Phil.: O Arge infaustos quid adhuc non deseris agros?
Noxia quid pecori non linquis pascua? quando
Haec inculta rubi steriles, et tristis acanthus
Invisaeque tenent vepres loca, et omnibus agris
Degeneres pro seminibus felicibus herbae
Proveniunt, pecorique obducunt pascua, nec sunt [Vredeveld: Orig.: sint]
Quas possint miserae frondes rosisse capellae
Nec quisquam in pretio labor est, ubi nulla beatos
Otia pastores faciunt, sed semper egentes
Spe rapiunt facili, suspensaque vota morantur.
Gramina serpentes habitant, umbrosa lacertae.
Heu fuge vicinae [Note: 1509, 1528: Orig.: vicine] ne dum successeris umbrae,
Nudum forte pedem calcatus mordeat anguis.
Arg.: Vera refers, nec teste opus est in rebus apertis,
Ipse ego cum pronum sol declinaret ad axem
Sub viridi quercu longum, mirabile dictu,
Hac virga colubrum, qui sub radice latebat,
Ora exertantem, et summa me fauce petentem
Vix reppuli, et toto mulctram cum lacte profudi.


page 16b, image: s048

Phil.: Credo equidem, nec quae memoras, mihi mira videntur,
Quando etiam haec vulpes lateant per ovilia, perque
Incustoditas serpat nepa livida caulas:
Est pecudum commissa lupis custodia, cernis
Limina caede tepent, sparguntur sanguine postes
Innocuo, nihil est custode voracius ipso.
Arg.: Atqui non depascere oves sed pascere, veri
Officium pastoris erat, sed longior haec est
Fabula, quam subito quae possit carmine dici.
Forsan et invidiam nostris motura camenis,
Quae nunc arva tenent, quae te Philereme morantur
Commoda, quae patrio possis praeponere ruri?
Phil.: [Note: Per Phileremum sane intelligebat olim Herebordum Margaritanum, eruditione et nobilitate insignem iuvenem.] Me tenet umbrifero vallis secreta recessu,
Ad quartum vestra lapidem, quam servat ab urbe
Dives lanigeri pastor gregis, inter et altas
Silvarum rupes tuta in statione manentes.
Hic ego propter aquas viridi requietus in antro
Saepe leves capio somnos, secura vagantur
Per silvas armenta, nihil locus insidiarum
Ille habet, haec vita est nostro [Note: 1509, 1528: Orig.: nostra] iucundior aevo.
Arg.: Otia quandoquidem laudas Philereme fatebor,
Ipse ego silvestresque casas, et agrestia tecta
Praetulero urbanis opibus vitaeque forensi:
Et me cara parens viridi connixa sub umbra [Note: De seipso certe haec et vere dicit autor.]
Edidit, et molles circum floralia cunas
Dona tulit, teneraque sedens lactavit in herba,


page 17a, image: s049

Aurifer Hessiacos ubi praeterit Aedera [Note: Aedera dy Eder, flu. aurifer veriss.] montes
Nunc tenet infelix Erphurdia, cuius, ut inquis,
Tot mala destituunt, quondam bona, pascua, cuius
Et lupus, et serpens, et amantes saxa lacerti,
Plenaque ventrosus graditur per ovilia bufo.
Phil.: Plus satis infelix Erphurdia, perdita postquam,
Heu male servatos Res publica luget honores.
Arg.: Dum loquimur, tuus in nostram furit ecce [Note: 1509, 1528: Orig.: esse] iuvencam
Taurus, et a nostro cornuta fronte repulsus
Aestuat, ut grato satiari possit amore:
Cernis ut ecce iterum concursant duriter ictis
Frontibus, o faveas nostro Pan maxime tauro:
O montana Pales nostro da cornua tauro:
Mulctram diva Pales, capies Pan magne coronam.
Vicisti bone taure, tua est victoria, frontem
Ergo feres querna redimitam fronde, placere
Sic potes, et niveae coniunctior esse iuvencae.
Quid tibi de nostro tauro Philereme videtur?
Phil.: Fortior, et levibus nihil impedientibus armis
Mole sua pressum vicit pecus, ergo corona
Dignus, at ille pedum meus inter cornua durum
Sentiet, ut forti discat concurrere, tandem
Tu quoque fers meritam stolidissime taure coronam:
I nunc et pugna pro pulchra stulte iuvenca.
Arg.: Ha miserum pecus optato dum ludis amori
Et Venerem et pugnam perdis, fers verbera tantum.


page 17b, image: s050

Phil.: Sol coquit arentes campos, et corpora fuscat,
Umbra iuvat, gelidae quid non succedimus umbrae?
Arg.: Gratior hic locus est, tilias ubi frigida leves
Aura agit, et summa Zephyrus sub rupe remugit:
Dum tamen hoc ambo viridi consedimus antro,
Lude aliquid Philereme, levant et mutua curas
Carmina, nam subitis ego respondebo camenis.
Phil.: Magna canam, non quae sapiant trivialiter Arge
Non quae quisque sua moduletur arundine pastor.
Arg.: Incipe namque tibi praesens aspirat Apollo,
Assurgitque tuae vicinia tota camenae.
Phil.: Aspicis aerio sublatum vertice montem [Note: Vulgo der horselberg, apud Isenacum Thuringiae.]
Qua levis occidui deflectitur aura Favoni,
Horrisonum Latio vicinus nomine dicit,
Qui Nessum [Note: Nessum flu. [Abbr.: flumen] Isenacum praeterfluens.] bibit undosum, Verarimque [Note: Veraris dy Vver, quidam Visurgim putant.] propinquum
Isthoc ante duas messes cum saepe venirem
Ignarus nemorum vidi discurrere larvas
Saxa per et montes, tamquam nocturna vagantes
Terriculamenta, et pueros terrere paventes,
Quas lamias ducunt, quibus est exemptile lumen
Quas vigiles aiunt extra sua limina lyncas
Esse domi talpas, nec quemquam cernere, nec se.
Arg.: O Philereme quis infaustis maledicere larvis,
Quis lamias poterit satis exsecrare nocentes?
Lyncea qui passim circumvertuntque feruntque
Lumina, per plateas, per agros, per rura, per urbes,


page 18a, image: s051

Per fora, per thermas, per denique quicquid ubique est:
Omnia scrutantur, pensant, rimantur et audent.
Livor edax animal comitatur, videris, illi
Milvinos oculos emissiciosque putaris.
Phil.: Non tamen urbanas lemures larvasque forenses
Me vidisse puto, verum cum saepe reversus
Ad montem, pecudes inter, sub rupe iacerem,
Obscuram vidi picea fuligine flammam
Surgere, et a summo delapsum vertice sulphur
Saepe levis tuguri tenues incendere culmos.
Tum vero aerias ingens ploratus ad auras
Tollitur, et miseris ululatibus insonat aer.
Obstipui, retroque boves a monte coegi:
Ecce sed amissam quaerens in valle iuvencam
Adfuit Heliades [Note: Per Heliadem Hermannum Trebelium Isenacensem poetam intellegit], qui mox ubi constitit inquit:
Heu fuge terribiles lucos, loca feta venenis
Tartareis, nigri, fama est, hic ianua Ditis
Panditur, hic furiae tristes Acheronta recludunt,
Coge pecus, ne si virosi graminis herbam
Attigerit, pingui macrum tibi fiat in arvo.
Haec ubi, quaesitum silvam pecus ivit in altam.
Arg.: Nos etiam multos Dites lamiasque per urbem
Vidimus humanas, fracta stipe, mandere carnes.
Phil.: Dum fugio, raptis mecum sine lege modoque
Rebus, in effossum cecidit mihi subula fontem.
Arg.: Frigida nox properat, tauros includere pastos


page 18b, image: s052

Tempus, et errantes inducere ovilibus agnas.

VI. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Hoc Idyllion Epitaphium, id est funebre carmen Iolae inscribitur, qualia apud Theocritum quoque quaedam sunt ut Bionis et Adonidis, et apud Vergilium Iulii Caesaris sub persona Daphnidis. Hic vero per Iolam laudatissimus princeps Hessorum Guilielmus, huius nostri fortissimi principis Philippi pater, intellegitur, nam et huius Philippi genethliacon, hoc est, natalicium carmen et laus a materno genere inseruntur, cum eo tempore quo haec primum scribebantur, ille admodum adhuc esset puer, quae omnia diligens lector facilius agnoscet quam hic, ut in argumento, indicari debeant. De personis colloquentibus liberum esto cuique iudicium. Res agitur in Hessia.

H. [Abbr.: HELII] EOBANI HESSI BUCOLICORUM IDYLLION VI. EPITAPHIUM IOLAE.

Meleterus Daphnis.

Melet.: NUmquid adhuc ardes formosam Daphni Calypso
Dic precor [Note: 1528: Orig.: peecor]? an dulces liquisti fortiter ignes?
Quos tamen ante duas potuisti linquere messes
Si muros hederae possunt, si flumina pisces.
Aut qua nam premeris confectus mole laborum
Quidve doles? tuus hic vultus lugubria praefert.
Daph.: O Meletere nihil turpes in fortia flammae
Pectora iuris habent, iamdudum abscessimus istis


page 19a, image: s053

Deliramentis puerilibus, et mea tandem
Aetas undecimum postquam bis venit ad annum,
Displicet omnis muliebris, et improbus error.
Est alius qui corda dolor premit, altaque curis
Pectora corrodit mordacibus, heu ubi cantus
Festivique iacent calami, nunc omnia maerent
Laeta prius, nunc omnis ager silvaeque comantes
Tristantur, fracto montes plangore resultant.
MEL.: Qui fletus? quae fata gemis tam tristia Daphni,
Dic precor interea calidus dum cessat arator,
Et pecus ilicea dum ruminat omne sub umbra.
Daph.: Flete meae Musae, tristes lugete camenae,
Nobilis ante diem fato concessit Iolas,
Dicite fatales crudelia numina, parcae
Ausurae violare deos, quid tale coegit
Perpetrare nefas? Iuvenis cum funus adempti
Lanificae sub rupe procul videre sorores
Fleverunt, viresque suas odere, paratae
Fila humili parare manu, nisi fata negarent
Ulla relabentes animas in corpora reddi.
Somnus ut exstinctum rapuit Lethaeus Iolam
Ferrea nox omnes visa est descendere in agros,
Et lupus, et miles praedator ovilia lustrans
Debacchatur, agens effuso sanguine praedam:
Non passim, velut ante, boves per tuta vagantur
Pascua, clauduntur caulae, custode tenentur


page 19b, image: s054

Limina, certantes lacerant mapalia venti.
Cernis ut obscuro turbatus flumine Fulda
Labitur, increpitans saxa indignantia motu.
Hunc iuxta quando licuit consuevit Iolas
Pascere oves, illi quoque cum pastoribus ipsis
Paruit omne nemus, quod vitreus Aedera passim
Fulda rapax, Rhenusque vident, et caerula Lani
Flumina, Palladiam qui praeterlabitur urbem [Note: Martiburgum dicit ab Schola nuper ibidem instituta, et sunt hi versus quoque nuper adiecti.]
Et quod navigeri vada mercibus incluta Moeni
Quodque vident usquam loca nota per Hessida terram
Illum omnis novit mundus, nam saepe superbos
Vicerat agresti iuvenes certamine, ab illo
Languet Rhenani castrata potentia Nisi.
Illum omnes timuere ferae, furesque dolosi,
Illius ad vocem Poeni stupuere leones.
E silvis fugere lupi, nec tempore nostro
Alter erat pastor sublimi maior Iola.
Nunc iacet heu tantum decus, et iam fortior aetas
Te tulit infelix puer, ergone pessima fata
Invidere tibi, iam fortibus utilis annis
Longius, et plures potuisti vivere messes.
Fleverunt te Naiades, tristesque Napaeae.
Et cava flumineo sonuerunt litora planctu
Tam dilectus eras, tam te grex omnis amavit.
Nunc te defunctum tumulo damus [Note: Martiburgi enim sepultus ad divam Elizabetam], hic ubi tardis
Flexibus Hessiacos Lanus tuus alluit agros.


page 20a, image: s055

Spargite odoratos, tumulo date, spargite flores
Narcissos, violas, odoriferos hiacynthos
Balsama, Coryciumque crocum, murramque comantem
Spargite, et in viridi iuxta sic scribite fago:
Gloria silvarum situs est hic pastor Iolas
Quo non alter erat felicior omnibus oris.
MEL.: Iam nec amore doles pressus, nec mole laborum,
Non aliud quodcumque gemis sed iusta doloris
Causa tui est, tali magnus deflendus Iolas
Nempe fuit calamo, non sic exstinctus Iolas
Exstinctus mihi, sed potius superesse videtur.
Daph.: Cum fleret niveis coniunx complexa lacertis
Corpus inane viri, coniunx pulcherrima, dixit
Urite subiectum flammis, comitabor Iolam
Mortua ad Elysium, iacet heu iacet ille pudoris
Primus et egregius nostri violator Iolas.
Sic ait, et nivea rupit de fronte coronam
Illa puellarum pulcherrima ruricolarum
Quam Galatea parens septem compressa trioni
Oceano peperit, formosior omnibus illa est.
MEL.: Dignus erat qui Nympharum frueretur Iolas
Connubio, nunc ille brevi requiescit in urna.
Illa domo vidua perturbatos Hymenaeos
Plorat, et heu niveos laniat formosa capillos,
Digna ducum thalamis, ipso Iove digna marito.
Daph.: Nobis ille tamen moriens duo pignora liquit


page 20b, image: s056

Spem generis, puerumque marem, teneramque puellam.
Aspice quam patrios referunt ad ovilia vultus
Formosum ille patrem, formosam filia matrem.
MEL.: Vivite, et in patriam pueri coalescite sortem,
Tu nobis, tu vive puer clarissime sanguis,
Ultime nate patris, tu magni tuta parentis [Note: Philippi principis genethliacon.]
Pascua restitues, o misse faventibus astris
Tecum nata salus nostris promittitur agris,
Indolis egregiae, et virtutis certa futurae
Signa in te, vultuque iubes sperare sereno
Optima quaeque puer, nec enim sine numine quodam
Illa nitet facies Phoebeae lampadis instar.
Claude oculos, quis tam radios ferat ignipotenteis?
Sed neque claude, aperi potius, da gaudia rebus,
Protinus effugient fures ab ovilibus omnes,
Raptoresque, lupique truces, et frigidus anguis,
Atque colorati squalentia terga dracones.
Si quis erit forte in nostra basiliscus arena
Occidet, et parvus sed dente nocentior aspis.
Omnia securos praestabunt pabula fetus.
Spargite humum nymphae pretiosis floribus, in qua
Presserit ille puer tenerae vestigia plantae.
Vos quoque pastores, genialia tecta, periti
Ture vaporifero circumlustrate quotannis:
Et carmen facite, et laetantes dicite carmen.
Salve semidei proles insignis Iolae.


page 21a, image: s057

Nympharum genus, a magno velut aethere missum,
Et nos et pecudes, et rus defende paternum.
Daph.: Ergo beata illa est felici pondere mater,
Quae subiecta videns inter dumeta capellas
Altivagas errare, ab summi culmine montis.
Tam clarum viridi est enixa sub arbore fetum.
MEL.: Felix ille etiam puer est qui talia suxit
Ubera, quae magnis moveant suspiria divis.
Et nunc Oceano propior sol, plura canemus
Olim cum puerum matremque videbimus ipsam.

VII. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Huius carminis argumentum totum, excepta tantum parte prima, est amatorium. Introducuntur colloquentes tres, Menalcas senior primum de fortunis suis et ratione vivendi, deinde duo iuvenes Philotas et Narcissus de amoribus suis conqueruntur. In quorum nominibus altero ad eius affectus naturam est allusio, altero ad fabulam vel ex Ovidiano carmine notam respectus, vis et natura amoris describitur.

H. [Abbr.: HELII] EOB. [Abbr.: EOBANI] HES. [Abbr.: HESSI] BUCOL. [Abbr.: BUCOLICORUM] IDYLLION VII. AMOR PHILOTAE ET NARCISSI

Philotas. Menalcas. Narcissus.

Phil.: QUo senior, quo vertis iter? quae causa Menalca
Tam procul a propriis te cogit ovilibus, ede?
Men.: Cernis ab uberibus raptum lactentibus haedum,
Quem porto his umeris venum laturus in urbem,


page 21b, image: s058

Exemi modici partem gregis, unde repenso
Commoda pignoribus miseris alimenta reportem.
Phil.: Ah miserum si te tam frivola cogit egestas,
Ut nisi de gregibus non sint alimenta Menalcae.
Men.: Unde alias? vel quae sit honestior inter agrestes
Vivendi ratio? vel quo tibi cura peculi
De quo vel nequeas, vel nolis esse Philota?
Phil.: De grege vivo equidem, sed non ita semper egentem
Deprendit fortuna, ut opus sit vendere, verum
Congero quod totum possit satis esse per annum:
Caseolos butyrumque boni duo maxima lactis
Commoda, quod nullo defit [Note: 1528: Orig.: desit] mihi tempore, non cum
Aut aestas venit, Autumnusve, aut bruma nivalis.
Men.: Vos quibus innumerae tondent virgulta capellae
Longaque sectilibus pascunt armenta viretis
Talia forte decent, et talia forte potestis:
Nos inopes pecorumque et multi ruris egeni
Quae curis careant omnes vivemus in horas.
Phil.: Quid si forte cibum fallax fortuna negarit?
Men.: Nos quoque qui steriles pascit pecus omne per agros.
Phil.: Vera quidem, sed magna nimis, vel tale volebam,
Quale sonare solent pullatae saepe cathedrae.
Longe [Note: 1528: Orig.: Longa] alia est ratio, longe maiora volebam
Dicere, si posito simul hic assederis haedo.
Men.: Ergo quid ambages nectis? quid in ista Menalcam
Nolentem trahis? et coepto deludis inani?


page 22a, image: s059

Quin mihi quod dicturus eras ab origine prima
Hinc aperis, cupidumque animi non fallis amicum.
Phil.: Accipe daque fidem, nam te sapientior aetas
Induit aspersis albentem tempora canis,
Quod loquor haesurum tacito sub corde, nec umquam
Venturum patulas populi fallacis ad aures
Men.: Pone metum, neque dissimula, sed pectore toto
Prome animum, feret haec aliquam tibi forte salutem
Fabula, namque animo, ne sanum [Note: 1528: Orig.: lanam] finge, laboras.
Et nisi me fallunt vitae spatia acta prioris,
Et tua conveniens ludis iuvenilibus aetas,
Morbus, quo langues, amor est, hac febre laboras.
Phil.: Quandoquidem sentis, nec me tibi vera fateri
Nec pudet his multo peiores edere flammas.
Men.: Ergo cura eadem pastores conficit omnes,
Verum age solifugae postquam successimus umbrae
Quis tandem ignis habet? quae te nam cura Philota?
Quis te pastor adhuc peioribus ignibus arsit?
Phil.: Solus eram baculoque gregem connixus acerno
Servabam, viridis pascentem in margine ripae.
Iamque adeo nemus intraram, quod cernis opacis
Umbrosum [Note: 1528: Orig.: Umbrosis] arboribus iuxta, dumque omnia visu
Perlustro, notique sequor vestigia fontis:
Ecce tibi, haud magnum dictu, miserabile visu,
Ad fontem longos noster Narcissus amores
Deflebat, niveam quibus ille Philantida nuper


page 22b, image: s060

Fastibus, ardentem misere, despexerit, et nunc
Quam male despectos in se converterit ignes
Dum rogo maeroris causam, nihil ille, sed amens
Centenam loquitur, solamque Philantida clamat.
Hinc mea Callirhoe subiit mihi, me quoque tali
Fixit amor iaculo, nec tu me laeta videbis
Amplius arguta meditari carmina buxo,
Aut teretes calamos, aut molles nectere iuncos,
Ni detur quod amo, laetam sperare senectam
Non erit, insano, satis est, servimus amori.
Men.: Ambo aetate pares pueri studioque canendi,
Quo vos fata trahunt? quid te Narcisse Philantis?
Quid te Callirhoe blando levis ore Philota
Mortis ad exitium vivum rapit? ergone tandem
Una homini totos occludit femina sensus?
Phil.: Quin potius notum mecum descendis ad amnem,
Etiam sol medium caeli transcendit, et axem
Fert medio temone, gregem ducemus aquatum.
Men.: Perge, sequar, sitit hic etiam quem ducimus haedum
Phil.: Ite meae pecudes liquidum potabitis amnem,
Me coquit interea sitis altera, qualis ab unda
Non queat exstingui si totum Nerea potem.
Eheu quam fortes urunt mea pectora flammae.
Men.: Siste pedem, nisi me nutantia lumina fallunt,
Nec fallunt, sedet ecce sedet Narcissus in umbra
Aeriae Platani noti tibi fontis ad undam:


page 23a, image: s061

O salve Narcisse, quid haec tam sola frequentas
Avia? convictusque fugis commercia nostri?
Narc.: Et tu saepe meos casus miserate Menalca
Aeternum salve, ante alios mihi care Philota,
Quis mihi vos casus? vel quis deus obtulit, istis
Vallibus erranti, et crudelia fata gementi?
Men.: Quae nam fata gemis? quis te malus abiicit error?
Narc.: Nec patitur meminisse dolor, nec vulnera possunt
Haec mea curari, sed novit et ipse Philotas.
Indigno certum finem statuisse dolori.
Phil.: Dic tamen o paribus nobiscum exercite curis
Fert etiam miseris quaedam solacia luctus
Vulnera cognovit iamdudum nostra Menalcas.
Narc.: Donec eram felix, nec me formosior alter
Pastor erat, nec qui mecum contendere vellet
Cantando, mea saepe hilares connubia nymphae
Optabant, ego formosas malesanus amantes
Sprevi Leucippen, Crocalen, nigramque Melissam,
Atque alias, quas una inter formosa Philantis
Tota in me, velut in fortem lasciva iuvencum
Vacca ferebatur, totos insana per agros
Errabat, clamans Narcissum, et nomine tantum
Quo potuit longum consolabatur amorem:
Non illam duri poterant prohibere parentes,
Non commissa gregum custodia, sola per omnes
Quin silvas sequeretur, et hac me saepe sub umbra


page 23b, image: s062

Cum vidisset, ego in nemora et lustra invia fugi,
Et quamvis cuperem, tamen illa ut peius amaret
Frivola crudeli feci praeludia flammae.
Heu heu qui nimium formae confidit inani,
Et se posse miser numquam non credit amari,
Paene sed indigno mulier consumpta furore
Semianimis cum se iam desperaret amari,
Ad patrias iterum caulas aversa recessit.
Occului tacitum nondum confessus amorem
Et tamen illa mihi visa est res dulcis, ut essem
Formosus, didici vultum componere, crinem
Comere, sed plenum nondum intellexerat ignem
Mens mea, iamque magis cupiebam semper amare:
Dulce videbatur si quis me pastor amantem
Diceret, interea totum Venus ignea, totum
Exurunt corpus flammae, tum denique vulnus
Fassus opem petii superos ipsamque puellam.
Heu heu quam levibus constantia nulla puellis.
Interea illa suos in Amyntam transtulit ignes
Illum qui totiens nobis furatus et haedos
Et teretes calamos, timet haec in rura venire.
Men.: Infelix puer, o sortem Narcisse dolendam:
Retia quae tendis miser incidis, atque ita forsan
Iusserit alma Venus, fastum quae vindicat omnem:
Quam velles dominae, liceat, servire puellae.
Et nunc imperio parere et ferre labores:


page 24a, image: s063

Quisquis amat iacet, et presso fert vincula collo.
Phil.: Hoc quoque me docuit, iam non mea, credere verum
Callirhoe, o utinam verum experiatur et ipsa.
Narc.: Ipse Palepaphia percussus arundine solus
Per silvas, et rura queror, mea saepe videntes
Vulnera, fleverunt, silvestria numina nymphae
Nymphae Naiades, Dryades, mollesque Napaeae.
Ut magnos ipsae pecudes videre dolores
Gramina non carpunt, nec dulcia flumina potant.
Saepius haec mecum tamen o formosa Philantis
Quo [Note: 1509, 1528: Orig.: Quos] fugis, exclamo, mea flamma revertere, non est
Quem fugias, miserere, sed impatienter amantis.
Huc ades o mea lux, quem tantum nuper amasti
Te vocat ille tuus Narcissus, scilicet illum
Nunc fugis? an potius miserum spe ludis inani?
Dum queror impediunt lacrimae, proh lumen et auras
Nil mihi vobiscum, vitae satis ante peractum est.
Hic ego vos inter placida iam morte quiescam,
Lanigerae pecudes, vos ad mea funera maestae
Nec salices caprae, nec oves captate myricas.
Vos mea pastores meritae date membra quieti,
Floreque signatam cognomine spargite terram,
Et deflete meos ignes, aevoque futuro
Si quis amator erit male, quod legat addite carmen:
Cum miser indigno [Note: 1509, 1528: Orig.: indignos] Narcissus amore periret,
Exemplo ne quis contemnat amare reliquit.


page 24b, image: s064

H. [Abbr.: HELII] EOB. [Abbr.: EOBANI] HESSI BUCOL. [Abbr.: BUCOLICORUM] VIII. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Chunratus Mutianus Rufus ex nobili Mutiorum, vel ut ipse dicebat scribebatque, Mutianorum familia, patriam habuit Hohemburgum in Hessis, vir Graecis et Latinis litteris iuxta eruditus, et philosophus insignis, cum revertens ex Italia receptus fuisset in aulam principis Hessorum, cuius tum Cancellarius erat ipsius Mutiani frater germanus, offensus illo vitae genere, quo liberius operam studiis philosophiae et humanitatis, ad quae natus erat, dare posset, secessit in Thuringiam, et auxilio alterius fratris, qui tum res Pontificis Moguntiacensis Erphurdiae administrabat, canonicatum, ut tum ferebant tempora, Gothae adeptus, totum se quieti et studiosae tranquillitati dedit, contentus annuo reditu [Vredeveld: Orig.: redditu] vix sexaginta aureorum, relicto cognatis et affinibus toto patrimonio, nisi quod liberalitate principum praecipue Saxoniae saepe adiutus ac sublevatus est. Hic fuit omnium studiosorum unicus patronus et hospes. Supra fores aedium suarum, quas Gothae habuit satis elegantes, hunc titulum fixit: Beata tranquillitas, et paulo post in atrio: Bonis cuncta pateant. Huic cum esset Eobanus praeter alios unice familiaris, hoc ipsum carmine celebrat, ad ipsum beatae tranquillitatis encomion scribens. Huius viri vitam moresque longius describere non fert nunc institutae brevitatis ratio, et vix magno etiam commentario comprehenderentur.


page 25a, image: s065

H. [Abbr.: HELII] EOB. [Abbr.: EOBANI] Hes. [Abbr.: HESSI] BUCOL. [Abbr.: BUCOLICORUM] IDYLLION VIII. AD DOCTIS. [Abbr.: DOCTISSIMUM] VIRUM C. [Abbr.: Chunratum] MUTIANUM RUfum Beatae Tranquillitatis Encomium.

QUam nihil Andino canimus spectabile versu,
Tam primi Latias in Teutona pascua Musas
Ducimus, et veniam praefati sacra subimus
Antra patris Fauni, et magni penetralia Panos.
O saltem liceat silvas intrare patentes
Iuglandes si grande, nuces captare colurnas
Non veter, arbusta atque humiles cantare myricas
Est animus, non magna sequi, levia ista professo
Ludicra, nunc etiam nostrae sua carmina silvae
Incipient resonare, ausis ignoscite Musae
Mintiades, nec tu, quo se mea rustica tantum
Iactat Musa, tuo quantum te Tityre Varo:
Ne tu difficiles mihi dedignabere montes
Et valles habitare sacras, lucosque silentes,
Rufe per Aonios colles notissime, qui nunc
Socratico dulcem trutinas examine vitam
Ingredere et mecum silvis assuesce iugosis:
En tibi detectum frondet nemus, omnia pleno
Fundit aperta sinu tellus, tibi germinat omnis
Arbor, odoratos nunc primum lilia montes
Incipiunt habitare, novo vernantia luxu:
Nunc gelidi fontes manant, et rupibus altis
Frigida milleno labuntur flumina lapsu


page 25b, image: s066

Per virides ripas, et amoena silentia, postquam
Te nostri accipiunt saltus, fugit omnibus omnis
Graminibus serpens, fragrant suavissima tempe:
Quale apibus dicunt Siculam stipantibus hyblam.
Sub pedibus lascivit humus, tua scilicet ipsae
Accipiunt laetis vestigia motibus herbae:
Aspice quam niteat toto formosior anno
Phoebus, et insolito mundum splendore serenet.
Hoc erat, hoc adeo nostros quod saepe per agros
Optabam, hoc mecum nemora omnia, et ipsa petebant
Saxa salebrosas subter squalentia rupes.
Saepe graves pratis dum pasco virentibus agnas:
Quem canerem assiduo resonantem carmine Rufum
Quaerebant socii, cum sic ego forte canebam:
Dum nemora et silvae stabunt, dum flumina current [Note: 1509, 1528: Orig.: currunt],
Rufe meis, et si rudibus, dicere camenis.
Ipsa tuas etiam laudes armenta feraeque
Silvestres, avidique lupi saevique leones:
Tigrides et lynces, et in ipsis partubus ursae
Auribus accipient stupidis, dumque omnis ad auras
Carmina nostra canet pastor, te montibus altis
Aeriae rupes, et concava saxa sonabunt:
O tantum ne turpe feras haec sordida circum
Incolere, et dulcem captare sub arbore somnum
Umbrifera, vivoque sitim restinguere fonte:
Et cantu mulcere auras, hic subter opacas


page 26a, image: s067

Quercus, fagineumque nemus, pinusque decoras:
Et virides alnos, pulchram sine nomine vitam
Ducere, et urbanum poteris vitare tribunal.
Hic ubi [Note: 1509: Orig.: tibi] virgineae laurus, et frigida surgit
Graminibus lactuca piis, ubi [Note: 1509: Orig.: tibi] tonsile buxum
Et nativa humiles texunt topiaria corni.
Lecta corona tibi est castos quae plurima crines
Contegat, en divae dicunt bona verba camenae,
Vernantes in flore tegi patiare capillos:
Quem tibi non ullae Veneres meditantur honorem
Nulla Dryas, neque Naiades, non mollis Oreas:
Nulla tibi assistet Phyllis, non ulla Lycoris:
Nam tibi mollitie nihil est invisius ista.
Non ita fraxineae invisae serpentibus umbrae,
Non sic agna lupos, non sic fugit aera talpa:
Ut tu quicquid habet perfectae incommoda vitae,
Quicquid Acidalio generosam caumate mentem
Inficit, exstinguitque animos melioribus aptos.
Tu fugis ut pulchris aconita latentia gemmis.
O vitae tranquilla quies et summa beatae:
Sic mihi praeteritos olim deus exuat annos.
Talem sera dies videat me, seu mihi longos
Invideant mea fata dies, seu frigidus annis
Ante diem presso moriatur corpore sanguis,
Non mihi post cineres potioris cura sepulcri:
Dummodo corporea defunctus mole feratur


page 26b, image: s068

Spiritus ante deum, cedat caro putris in escam
Vermibus, aut volucres pascat per inane volantes
Cura eadem, stultus qui foeda cadavera in auro
Collocat, et vanis infundit balsama membris
Demens, et frustra miseros amplectitur artus.
Qui faciunt simulacra virum, defunctaque servant
Corpora, dii superi quam delirare videntur.
Ergo vel ignotus moriar, vel si qua poetis
Gloria debetur dulcis post edita vitae
Munera, sub quacumque licet tellure quiescam,
Tu modo seu magno meditaris iubila Christo,
Nocturnis inhians sacris citharamque novenis
Percurris fidibus resonantem carmina regis,
Vatis Iessaei, seu divite bibliotheca
Confusus libros mille inter solis adortum
Leniter afflantem tua pectora suscipis Eurum:
Tu modo, namque olim tibi nostra fidelius ibunt
Carmina, liberiusque canam tua nomina Rufe,
Ad rus et montana veni, maiora volebam
Pangere, ni pastorem humilis decuisset arundo,
Et rudis averso subiisset Apolline Faunus.

IX. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Introducuntur duo colloquentes pastores, alter ovium Melinus, quasi dicas ovinus, nam inter alia m/hlon Graecis etiam ovem significat. Alter caprarum nempe Aepolus quem Latini caprarium vocant. Hi amice


page 27a, image: s069

inter se de ovibus et capris disputant, utrae alteris praestent, quisque sui generis gregem laudantes, et ridicula quaedam argumento plane pastorali, et nulla ex parte allegorico immiscent.

H. [Abbr.: HELII] EOBANI HESSI BUCOLICORUM IDYLLION IX.

MEL.: TErtius Oceani iam Lucifer exit ab undis,
Altera nox abiit, postquam mihi perditus istis
Quaeritur in silvis aries, ubi plurima densent
Umbrosum virgulta nemus, dic Aepole numquid
Forsan aberrantem vidisti, nam nihil umquam
Notius [Note: 1528: Orig.: Nocius] hoc uno, niger est, caret aure sinistra,
Cornua paene oculos tangunt redeuntia torvos
Aep.: Ah pecus infelix, non te tua cornua tutum
Non torvi fecere oculi, Meline fatebor
Omnia vera tibi, vix post ientacula mane
Haec avium dulces dum quaero per avia nidos
Ecce situ squalens exesae rupis ad antrum
Exceptum pecus ipse lupus iam dente comedit
Sanguineo, frendens in me, nisi forte fuissem
A cane defensus, mea mordicus ora petiscet,
Ne doleas quod fata iubent, quod ferre necesse est.
MEL.: Hei mihi nunc tandem evenit quod saepe timebam,
Hei miserande aries, quod eras audacior aequo,
Stultitiae meritas persolvis sanguine poenas.
Inter oves puduit viridi te caespite vesci,


page 27b, image: s070

Tu cytisum, tiliasque leves, dulcemque ciperum
Stulte sequebare, et semper mihi solus abibas
Ergo nunc avidi rodent tua viscera corvi:
Qui nimis est audax saepe infeliciter audet.
Aep.: Est ut ais, pecoris verum obliviscere adempti,
Qua potes hanc alia iacturam sorte repende,
Et mecum viridi laetus succede salicto:
Hic ubi taurigenae [Note: 1528: Orig.: tauriginae] volucres apiaria circum,
Et varios pleno strident examine flores:
Ecce sed, o nymphae, quanto res digna cachinno
Quam saliunt petulanter oves in tramite plano.
MEL.: Quam rudis es, necdum diuturno exercitus usu
Sed quia te natura ovium fugit Aepole dicam:
Vicina ruber est delapsus ab arbore cortex
Causa novi saltus, nam talia cuncta verentur.
Et neque vere rosas, neque rubra papavera mandunt.
Aep.: Tale quid in nostris etiam admiranda capellis
Ridiculum natura dedit, nam vincula cruri
Feceris e scirpo, vel vimine, sive genista,
Sive alio quocumque per omnes claudicat agros:
Quod cum vidisset sceleratus risit Amyntas.
MEL.: Hoc leve naturae specimen mirabilis aiunt
Id grave populeis si sueta canalia virgis
Corticibus demptis spargas, tum frondibus albis
Intentae meditantur oves gliscente colorem
In coitu niveum, quae tum [Note: 1528: Orig.: cum] conceperit albam


page 28a, image: s071

Edit ovem, sic se magnus didicisse Philaegon
Dixit, et in parvo monstrabat codice scriptum.
Aep.: Sic etiam ex alba niger hircus saepe capella
Diversam generat prolem, variique coloris
Idque ego dum capio teneri incrementa peculi
Non semel expertus longo sum doctus ab usu.
Verum age confer oves nostris Meline capellis.
Quod prius effectum voluisti, perge fateri.
MEL.: Hic neque certandi locus est, nec talia tecum
Aepole contulerim dubiae certamina palmae.
Esse bonos siquidem pacem decet inter amicos
Ni iucunda magis quam sint mordacia dicta:
Si libet ergo iocos, non seria saeva, canemus.
Aep.: Incipe, flammivomus caelo dum Sirius ardet,
Dum iuvat umbra pecus, dum flumina grata capellis:
Hic melius rivi praeterlabentis ad undam
Sub viridi platano in molli residebimus herba
Incipe, sic faciles habeas Meline camenas.
MEL.: Caprarum grex atque ovium mihi mixtus amatur,
Sed tamen ante pilos caprarum lana bidentum
Nobilis, et plures accommoda servit ad usus.
Aep.: Et mihi sunt ovibus mixtae per pascua caprae:
Grex tamen hirta placet, tantoque est gratior illa,
Quanto est utilius lana lac semper edenti.
MEL.: Lana homines vestit, lanam cum divite pauper
Gestat emitque libens, et murice tingit et ostro:


page 28b, image: s072

Frigora propellit, corpus tutatur ab aestu.
Aep.: Lac homines nutrit, tanto est nutritio maius,
Vestitu, quam vita neci felicior atrae [Note: 1509: Orig.: atra],
Caseolos, butyrum lac dat duo maxima dona.
MEL.: Non equidem infitior, sed habent etiam ubera plena
Lactis oves, seroque ad mulctram vespere ductae
Omnia distentis implent mulctralia mammis.
Aep.: Uno sola die capra plus quam quattuor agnae
Lactis agit, pastuque domum compulsa reportat:
Bisque omnes una mulgentur luce capellae.
MEL.: Ridiculum quod ais, plus tu rideberis ergo,
Perge tamen, faciles etiam risere camenae.
Aep.: Capra polos adiit, solo est spectabile cornu
Sidus Amalthaeum, docto si credis Iarbae,
Iuppiter Oleniae suxit deus ubera caprae.
MEL.: Lucida Phryxeum pecus inter sidera fulget,
Cui fulvum rutilo vellus distinguitur auro,
Sic ego me puero didici, vix namque recordor.
Aep.: Nec rurale sonant, nec sunt pastoria quae nunc
Verba iocos inter surgunt, vix talia pauci
Urbani sapiunt, et nescio quale Lycaeum.
MEL.: Vera mones, et nos paremus vera monenti,
Istaque deserimus plura et meliora canemus,
Crastina Phoebeos ubi lux reparaverit ignes.

X. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Et hoc amatorium carmen est, quo alter interloquentium


page 29a, image: s073

amorem suum fatetur, et vinci se ab isto affectu non dissimulat, alter detestatur et dissuadet. Cuius autem et quem hic amorem describat et notet non admodum opus esse ut quaeratur existimo, cum haec insania generalis sit nec ad unum aliquem pertineat.

H. [Abbr.: HELII] EOB. [Abbr.: EOBANI] HESSI BUCOL. [Abbr.: BUCOLICORUM] IDYLLION X. AMOR EURYTI.

Eurytus Thyrsis.

TEmpus erat medio iam sol altissimus aestu
Ussit agros pepulitque leves pecus omne sub umbras
Pastores duo conveniunt de montibus, actis
In vallem gregibus, vicini fontis ad undam,
Eurytus et Thyrsis, quorum florentior aevo
Eurytus adstantem sic est affatus amicum:

Eur.: Thyrsi decus nemorum quando mihi proximus annis,
Et forma prior, et me maior es arte canendi,
Canta aliquid, longo nostris tua tempore silvis
Fistula conticuit, nec dulces deflet amores,
Nec quibus ante duas formosam Chlorida messes,
Ignibus ardebas contemptae iactat amicae.
Thyr.: Euryte, nec forma, nec sum tibi proximus annis,
Artis et ingenii si quid mihi favit Apollo,
Hoc ipsi superesse velim castisque camenis,
Non Veneri: satis insanitum est mollibus annis,
Nunc sapere, et meliora sequi provectior aetas
Admonet, ipse potes nugis puerilibus istis


page 29b, image: s074

Oblectare animum, quando libet et tua nostros
Non ita multo post aetas continget ad annos.
Eur.: Usque adeone Venus liquit tua pectora Thyrsi
Quae te plus aliis, memini et peioribus ussit
Ignibus: o quanti est talis curatio morbi?
Thyr.: Ipse mihi medeor, nec pareo talibus ultra
Illecebris, quae sic improvida pectora fallunt:
Ut subiecta solent lentae per stramina flammae
Serpere et arreptis incendia spargere tectis:
At tu cui teretes calami, cui carmen et aetas
Lude decent annos, et mollia carmina molles.
Eur.: Pan faveas, nostroque adsis precor aequus amori
Sic olim tibi dilectam Syringa canemus
Naiada quam canna texit Venus alma palustri
Ut nostros etiam nemus omne intellegat ignes:
En venit, et nobis Canace venit obvia, cernis
Ut niveae molli sinuentur flamine vestes?
Ut virga in manibus varias discriminet agnas,
Quas nunc illa domo potum compellit ad undas?
O salve facies mihi dilectissima, salve
Nympharum decus ante omnes formosa puellas
Iam dudum cupio tecum mihi mutua dentur
Colloquia, heu quanto miserum me conficis aestu:
Nulla mihi sine te requies datur, omnia curis
Plena, dies votis totos consumimus istis:
Longa quiescendas turbant insomnia noctes.


page 30a, image: s075

Huc ades, et nostros Canace formosa dolores
Aspice, tum requies nobis erit una sub umbra
Faginea, ad fontem latices ubi dulcia vivi
Murmura per frondesque cient tremulumque susurrant:
Hic tibi castaneae sumentur et allia mecum,
Et pira quae fortes vicinis montibus Hessi
Mittunt, et nivei matura coagula lactis:
Huc ades o Canace, miseri cape munus amantis
Hunc leporem, turdosque duos, castumque palumbum
Munera quae lustris tibi sum venatus in altis.
Uror ut in stipulas ignis proiectus agrestes
Sole sub ardenti campum depascit, et omnes
Herbarum sucos, sic me dolor ille fatigat:
Qui mea nescio qua [Note: 1509, 1528: Orig.: quis] traiecit corda sagitta.
O si respiciat Canace mea vulnera sero:
Ut quondam cum prima malum Venus egit in artus,
Dulcisona laetos modularer arundine versus
Inter oves, cantu silvae et nemus omne sonaret,
Heu crudelis amor quantum mortalia mutas
Pectora, nulla tibi par est sub sole potestas:
Sic me sic posito vitae melioris honore
Cogis, et ante diem facis hanc languere iuventam
Florida ceu subitis flaccescunt arva pruinis.
Hoc tamen omne tibi patimur sine nomine vulnus.
O Canace maiora pati tormenta parati
Te propter, tu sola mei medicina furoris


page 30b, image: s076

Huc olim properans fido dabis oscula amanti:
Qualia Luna suo quondam dedit Endymioni,
Qualibus Oenone Pariden complexa lacertis:
Servantem Phrygiae pecudes sub vallibus Idae:
Huc olim properans tu nos complexa iuvabis:
Flate leves Euri, spira genetive Favoni:
Ferte meam Canacen, ad nos huc ferte puellam.
Lingua stupet, rubor in vultum concessit anhelus:
Membra tremunt, saliunt praecordia, namque propinquat
Quae mea corda sui clausit sub pectoris antro
Quo fugiam? quo non abeam? potiusne manebo?
An fugiam? quid Thyrsi loquar? pudor obstat amori.
Thyr.: Ergo sagittifero dum sic assuescis amori,
Vix tu de gregibus mecum cantare volebas,
Mirarbar quid namque modos, et nostra perosus
Carmina deserta solus sub rupe iaceres
Maestior, et solito vultum squalentior usu.
Scilicet ergo suam Pani Syringa canemus
Naiada, quam canna texit Venus alma palustri:
Non ita, nos alio iuvenes ardore fruemur.
Quem meus haec olim cecinit per rura Philetas:
Exosus [Note: 1509, 1528: Orig.: Exosum] Veneremque ipsam, natumque potentem
Stulte quid instabilis tabes in imagine formae:
Ut rosa mane rubens, quae vespere tacta recumbit:
Quam cito bulla perit, tam flos cadit ille iuventae:
Desipit omnis amans, moriturque in corpore vivo:


page 31a, image: s077

Caprarum docuit pastor, sic ille monebat.
Eur.: Ut nequit exstingui Nereis fluctibus Aetna:
Sic gravis ille ardor, qui me mihi sustulit, omnes
Contemnit monitus, nescit Venus improba flecti.
Heu quibus immergor curis, quibus ignibus uror?
Thyr.: Interea Oceano pluvias sol attrahit undas,
Et Lybs et Boreas luctantur et humidus Auster
Tempestas oritur, pastu discedere tempus.

IDYLLII XI. ARGU [Abbr.: ARGUMENTUM]

Per Philondam hoc Idyllio Richardum Sbrulium quendam Dalmatam, ineptissimis eo tempore poematiis passim per Germaniam ineptientem, cuius arrogantiam et fastum non ferens, se ipsum, aut quemvis alium poetam Germanum sub Corydonis nomine designat.

H. [Abbr.: HELII] EOB. [Abbr.: EOBANI] HES. [Abbr.: HESSI] BUCOL. [Abbr.: BUCOLICORUM] IDYLLION XI.

Philondas. Corydon.

IN vallem Corydon et eandem forte Philondas
Compulerant armenta [Note: "armenta" lacking in original,, supplied from 1528], boves hic, ille capellas:
Ille procul patriae fugiens incommoda terrae,
Ducebat profugos peregrina in pascua tauros:
Hic patrios circum saltus, et nota tenebat
Flumina, non pastas aliena fronde capellas:
Et quia pascentes communia saepe subibant
Prata, brevi coiit nova consuetudo, fuitque
Mutua, donec erat studiorum innoxia utrique
Gloria, parque decus, quod ubi decrevit, et auxit


page 31b, image: s078

Alterius famam, non aequa mente Philondas
Illa ferens, saxo sic est auditus ab alto.

Phil.: Qui silvas et rura colunt, qui culmina et agros
Pastores habitant, qui sunt a flumine Rheno
Ad Scythicum Tanaim, qui sunt vel ab Alpibus usque
Ad mare Balthiacum, qui vel didicere cicutis
Vel quodcumque levi diffundere carmen avena
Multiforum buxum, aut dulcem sufflare monaulon
Pignoribus positis et si pro munere vitae
Certantes ego tam supero quam cedrus acanthum:
Quam rosa septivagum superat paestana ligustrum.
Nam neque praestantes tam barbara rura poetas
Praestiterint, neque in his Musae regionibus ullae
Consideant, ergo nostrates plaudite, quando
Audeat hic nemo mecum contendere pastor.

Haec ubi personuit scopulo vocalis ab alto
Famae damna ferens non aequa mente Philondas:
Tum Corydon, nam excitus erat iam voce canentis.

Cor.: Pulse procul patria nostrum fugitive sub orbem
Pauperie monstrante viam, pannosus et exsul
Venisti, quis nescit in haec tam laeta receptus
Pascua, grex postquam nostris collectior errat
Montibus, et nivei, cessit tibi copia lactis
Postquam vix libros didicisti inflare colurnos
Confusumque brevi murmur blaterare cicuta
Tolleris, et fastu turges immanius ipso


page 32a, image: s079

Tamquam nemo tibi par sit, nec se tibi quisquam
Audeat e nostris componere stulte poeta:
Qui tua cum nostris deliramenta camenis
Ceu tenebras cum luce, nihil conferre vereris
Hos inter nemorum saltus, haec culmina circum
Lenifluos amnes iuxta fontesque beatos
Floribus et multis circumflorentibus herbis:
Haec propter dumeta canens, incondita iactas
Carmina, quae nemo, te praeter, laudet ametque:
Nemo miretur, nisi qui te laudet ametque.
Tu tamen illa canens laudas, miraris amasque
Inter tot summa pastores laude canentes:
Ut quae cum volucrum sit despectissima, certet
Vincere cantando morientes noctua cygnos.
Unave [Note: 1528: Orig.: Uunave] turpe sonans si tentet Aedonas omnes
Vincere, et in limo placeat sibi rana palustri.
Vestras ergo iube Musas gaudere Philonda:
Quod te lucifugum [Note: 1509: Orig.: lucifugam] superare in carmine vatem
Nostrates pueri iam primo in pulvere possunt.
Vade per infaustas iterum in tua pascua rupes
Inter olorinos quid ineptis noctua cantus.
Phil.: Si tibi tam facilis venus est in carmine, si te
Tam felici anima ridens afflavit Apollo.
Hac mecum Corydon si non requieveris umbra
Non eris Aoniae quicquam de sorte coronae
Cor.: Ergo si tecum requiero, quid inde Philonda


page 32b, image: s080

Phil.: Experiar, quid enim potes improbe, qualia iactes
Carmina, qui tantum potuisti spernere vatem:
Huc igitur concede, tenent loca tuta capellae:
Grataque iam saturae subeunt umbracula vaccae
Certemus, causam certaminis ipse dedisti:
Non tibi cum puero certandum impubere, verum
Provida cui molles aetas iam finiat annos
Cui nativa genas iam vestiat umbra viriles:
Nec facile hanc nobis barbam attrectaveris, audax
Sis licet, et nulli pastorum robore cedas.
Cor.: Est aliquid magno barbam attrectare prophetae:
Dicere sed volui, lapsa est mihi lingua, poetae.
Phil.: Errat sponte sua quotiens vult improba lingua
Non sum adeo ignarus, tibi scommate rideor isto.
Cor.: Quis ridere queat rugosi tubera nasi
Labraque continuo scabros nudantia dentes:
Sic fugat intrantes, canis hic, sata proxima tauros.
Phil.: Verba probant animum, nisi vanus et improbus esses
Crimina difficilis naturae nulla notares:
Non facies hominem, sed mens formosa venustat.
Cor.: Invidia est facie quae te facit esse canina
Lumina nempe in me torques obliqua Philonda
Ut cum Zelotypus rivalem taurus abhorret
Indicat iram oculis et plagam fronte minatur:
Phil.: Quis tam mordaces ferat aequa mente cavillos?
Cor.: Omnia fert sapiens, nisi stultus et inscius esses


page 33a, image: s081

Ridentem simili posses ridere cavillo:
Allatrata canis rellatrat, morsa remordet.
Phil.: Scimus, et hoc versu non multum distat ab isto:
Concava carminibus vallis percussa remugit.
Cor.: Verum nemo negat, sub idem sed consonat illud:
Omnia procerae respondent iubila silvae.
Phil.: Liniger et sacra dum clamat in aede sacerdos:
Sub tota variae resonant testudine voces.
Cor.: Garrula limosa dum rana palude coaxat:
Vociferae magnis resonant clangoribus undae.
Phil.: Si bona cantaris reddunt bona carmina silvae,
Si mala per valles cantes, mala redditur Echo.
Cor.: Verum, qui bonus est loquitur bene, ni malus esses
Non velles conferre bonis mala carmina, nec te,
Esto etiam magnum, praeferres omnibus unum.
Phil.: Si bonus es fronti testem praescribe tabellam:
Ut qui te videat qui sis cognoscere possit.
Cor.: Mille trahit secum recti mens conscia testes
Si nescis, titulo virtus non indiget ullo.
Phil.: Hora fugit cupidae nectis ludibria menti
Callidus, et multo praecludis seria ludo.
Coepta sequi decuit, nihil hac ambage movemur:
Si bonus es, si te verus perflavit Apollo,
Profer inaudaces pulchra in certamina Musas.
Cor.: Ut maiora bonam redimat per vulnera famam
Saucius instaurat, quam liquit, athleta palaestram


page 33b, image: s082

Victus es, interea, ne plus vincare, quiesce.
Phil.: Desinet ante manu plenas mulgere capellas
Caseolos pastor venum laturus in urbem:
Dulcia melles apes fugient lita, salsa capellae.
Quam tibi tantillo tradam certamine palmam
Quod neque luctator salius, pugilve cruentus,
Sed pulchro faciles claudent examine Musae.
Cor.: Nomina quis docuit nostrum tam magna Philondam?
Phil.: Cum mater mea me primum duxisset in urbem
Vidi luctantes, saltantes, belligerantes,
Currentes, discum torquentes, tempore ab illo
Nemo me saltu toto est praestantior agro.
Cor.: Pastorem curare greges, armenta tueri
Arma palaestriten, nautam tractare rudentes,
Sutorem crepidas, sua quemque agere otia oportet.
Florigeros, i perge, tuum pecus intrat in hortos:
I revoca, dominus, non est puer, illius horti
Incautum occidet, si venerit ipse, iuvencum.
Phil.: Taurus adest vicina boves viridaria pascunt
Si vir es, et duris animum qui obsistere rebus
Possit habes, versu mecum certabis agresti.
Cor.: Qui tecum certare volet, quo teste Philonda.
Phil.: Debita iudicio stabit victoria recto
O Corydon, quia teste opus est et iudice Phoebo.
Cor.: Saepe solet vinci temere qui provocat hostem:
Iusta lacessito semper victoria cessit.


page 34a, image: s083

Ut lupus imbellem timet insatiabilis agnum:
Ut leporem canis, ut captum Iovis armiger anguem
Teque tuasque minas metuo, sed amice monendus
Quando immane tumes, quid si te ruperis, olim
Rupta perit dum rana bovi par esse laborat:
Et nunc Hadriacae dum sufflant viscera ranae
Et sinuosa vago distendunt brachia ponto
Non contenta undis animalia frivola, verum
Dum terras habitant, lauretaque proxima foedant:
Reginaeque avium praecelsa cubilia nidos
Insiluisse parant, divis factura pudorem,
Si se deiciant caelo, tum Iuppiter auctor
Fulminis, emisit volucres sua tela ferentes:
Quae rostris feriant, et curvis unguibus ipsas
Abreptas pelago referant, undisque reponant.
Grandia mox aquilae vibrantes fulmina, ranas
Quas non omne prius cepit mare, rursus in unam
Antiquamque coegerunt remeare paludem:
Nunc miserae solitis ranae pascuntur in undis.
Turgida flaccescunt, nunc pinguia viscera marcent,
Ut breviter dicam, quando voluere gigantes
Esse breves [Note: 1509, 1528: Orig.: brues] ranae coeperunt esse cicadae.
Discite pastores menti dare frena superbae
Altius erectum gravius cadit, omne superbum
Invisum superis, pietas gratissima caelo
Aspicis annosas convelli turbine pinus:


page 34b, image: s084

Flexilis ut nullos ventos horrescat arundo:
Fulmina non humiles tangunt crepitantia valles:
Semper summa petunt, et caelo proxima turbant:
Te quoque ne supra mortalem efferre labores
Ne grave post tristem doleas cecidisse ruinam.
Si bonus es patiare parem, tam nemo beatus
Quem nemo aequiparet, non dat Deus omnia soli:
Corde sit ista tibi sententia fixa sub imo.
Phil.: Saepe sub immundo lucente pulvere gemmae:
Saepe latet fulvum duris sub cotibus aurum,
Nunc primum experior quales haec rura poetas
Extulerint, quales habitent per inhospita Musae
Avia, ab his certe non est aversus Apollo
Vepribus, huc etiam divae venere sorores:
Nympharum dominae Charites, quis credere [(editor); sic: crebere] possit?
Sidera cuncta prius caelo casura putabam:
Nerea passurum flammas [Note: 1509, 1528: Orig.: flamma], quam talia possent
Carmina cantari vestris, dii qualia, silvis.
Invideo Musas vobis o rura Latinas
Barbara, iam nullo tecum contendere vellem
Carmine, sic iterum patrios inglorius agros
Aspiciam, ite mei, mecum fugite, ite iuvenci:
Non libate undas, non carpite gramina, donec
O dulces mecum patriae veniatis ad agros:
Barbara rura, pares non possum ferre, valete.
Cor.: Iam poteris tumidas imitari livide ranas


page 35a, image: s085

Edite ranarum de semine, vade per aestum,
Per iuga, per valles, per mille pericula solus.
Obvia nuda silex obducat pascua, saevus
In media vicina siti sol flumina siccet.
Saeviat omne tibi stellati numen olympi:
Ut causa invideas nobis meliore Latinas
Pieridas, i bardiaco signande cucullo.

XII. IDYLLII ARGU. [Abbr.: ARGUMENTUM]

Somnium se per quietem vidisse fingit de corona poetica, ad quam consequendam ea aetate qua haec scribebat cum aliis accenderetur, tum ipse per se iuvenili quadam cupiditate ferebatur, verum aetate iam provectior cum et iudicium accessisset, videretque id honoris indignis passim et indoctissimis quibusque et sine delectu deferri, indignatus eam rem semper deinceps magnifice contempsit. Se ipsum igitur per Polyphemum, per Agavum Io. Crotum Rubianum, quo tum ut nunc quoque amico familiarissime utebatur, per Heliadem Hermannum Trebellium, cuius et Idyllio quinto meminit, qui forte eo tempore ab Electore principe Saxoniae Friderico laurea donatus erat, intellegit.

H. [Abbr.: HELII] EOB. [Abbr.: EOBANI] HES. [Abbr.: HESSI] BUCOL. [Abbr.: BUCOLICORUM] IDYLLION XII.

Agavus. Polyphemus. Heliades.

Aga.: SUrgit ab Oceano tenebris aurora fugatis
Mane fit, et pulsa reserantur pascua nocte:
Omne pecus passim patulis immittitur arvis:


page 35b, image: s086

Et matutinae cantant ad mulctra puellae
Solus adhuc dulci stertis Polypheme sub antro:
Ut somnolenti glires, vitulique marini:
Non tibi mille avium voces potuere soporem
Tam longum excutere, aut durorum ruricolarum
Sed vigila iam sol exstat plus quattuor ulnis
Altus ab Oceano, et terras supereminet omnes:
Et vacuae clausis balant in ovilibus agnae:
Poly.: Improbe quam dulci somno me excludis Agave.
Non hoc me levius memini dormire bimestri:
Sed tamen heu miserae pecudes, iam montibus altis
Ut video, sparsum iubar omnem illuminat orbem:
Nulla tamen nostrum lucis pars venit ad antrum
Tam clauso posthac nolim dormire cubili.
Aga.: Ut primum radiis Phoebus patefecerit orbem
Evigilo, et plumis caput exero dulcibus, ergo
Lanigeris ovibus campos, dumeta capellis
Orto sole damus, gaudent in rore iuvenci.
Poly.: Plenius haec alio repetemus tempore, quando
Nunc animum potiora movent, res digna relatu
Quae mihi turbarint exactam insomnia noctem.
Dii superi, quam certa fides, oracula dicas,
Sic viva praesens elusit imagine Morpheus.
Aga.: Dic igitur, dic formiferam Polypheme quietem
Quas facies, quae mira novis simulacra figuris
Videris, interea pecus haec viridaria circum


page 36a, image: s087

Pascetur, decimam dum sol ascendat in horam:
Et nos hanc subter corulum recubabimus, unde
Possimus, velut e specula, pecus omne videre.
Poly.: Pascite gramen oves, salices nudate capellae:
Donec monstriferae referantur somnia noctis.
Tempus erat, sacros nox caeca reduxerat ignes:
Quo gravidos iam summa quies obrepit in artus:
Cum silvae pecudesque tacent pictaeque volucres
Totaque tartareo circumdata numine tellus
In requiem conversa silet, me somnus habebat
Altior, et clauso recubabam solus in antro.
Propter aquas [Note: 1509, 1528: Orig.: Propterea] super herbosis errare videbar
Aggeribus frondesque manu resecare capellis
Laetus, et arguta modulari dulcia canna
Carmina, dum calidi caelo fremit ira leonis
Cum mihi, nescio quo, succenso pectus amore
Musarum Phoeboque sacrae Permessidos undae
Culmine ab aerio, summoque a vertice Musae
Desuper ostentant lauri de fronde coronam
Conspicuam, ductrixque chori regina verendi
Tale fere summa cecinit mihi carmen ab arce:
Qui nunc graminea pecudes in valle coerces
Digne ovium custos, his digne virentibus arvis
Quae rigat allabens Hierae vicinior Unster [Note: Unster fluvius Thuringiae Hieram non ita longe infra Erphurdiam recipit, vulgo dy Unstrut.]
Huc propera servata tuae fer praemia fronti.
Cinge comas hedera viridi tege tempora bacca


page 36b, image: s088

En ultro porrecta tibi Polypheme corona est,
Accipe cum dixisset ego in sublime ferebar
Vi rapida, solitoque magis velocior, ac si
Umbra levis, vel pluma forem, pernicior Euro:
Iamque adeo prope limen eram venerabilis antri,
Unde prius nostras pervenit carmen ad aures
Cum mihi forte venit cursu Melisaeus [Note: Quis hic Melisaeus sit, in argumento primi Idyllii dictum est.] anhelo
Obvius, et multis circumvenientibus ipsum:
Qui comitabantur, passis mea colla lacertis
Complexus, quo dixit abis: iuvenilibus ergo
Frena cupidinibus non ponis? et ista secutus
Mollia Musarum ludibria, quaeris honorem
Qui tibi praeripiat sero maiora volenti
Praemia, namque leves pueri florentibus annis
Quando coronatae coepere insignia frontis
Despiciunt, quicumque canunt sine fronde, poetas,
Tamquam donatae faciant bona carmina lauri
Et pecus, et silvas, et oves, et ovilia damnant:
Laudantur, celebrantur, et omnia scire putantur
Cum pulchro faciles vernant in flore capilli,
In sublime tument, et [Note: "et" lacking in original, supplied from 1509, 1528] caelum vertice pulsant
Non inter pueros, non amplius inter agrestes
Versantur, quaerunt urbes, primatibus haerent,
Praeclaris inhiant titulis, seque omnibus ipsos
Cum iam praetulerint pudor est descendere, et inter
Pastores versari, et famam ambire minorem,


page 37a, image: s089

Pascere oves iterum, dominisque subesse recusant:
Ferre iugum grave, servitio sibi quaerere victum.
Aut ubi damnosae confisi munere lauri,
(Ut solet istorum longe pars maxima) nullis
Artibus instructi melioribus, omnia solo
Musarum sterili strepitu fora, et omnia complent
Atria praeter aquas Heliconis nulla loquuntur
Commoda, et indoctis tumefacti pectora nugis,
Pauperie extremam misera clausere senectam:
Ergo age siste gradum, iuvenili obstare furori
Est opus, et melius vitam instituisse futuram.
Nos te Palladio sudantem in pulvere, totis
Viribus invictas verae virtutis ad arces
Ducemus, pinguique caput redimemus oliva
Quam complexa pia defendat populus umbra:
Fortis ut Herculeos, possis aequare labores,
Sub doctis pastoribus, haec tum prima probatae
Vitae signa refert, et libertatis honorem.
Hanc superimpositae lauri meliore virescent
Germine, tantum effatus erat, cum tu mihi somnum
Excutis importunus, agens me verbere virga:
Haec sunt per longam quae vidi insomnia noctem
Aga.: Mira refers, et quae videantur claudere quaedam,
Quae non vulgaris doceat mysteria pastor:
Ecce sed Aonia redimitus tempora lauro


page 37b, image: s090

Advenit Heliades, tibi quid Polypheme videtur
Numquid Apolliniae quota pars erat iste coronae?
Hel.: Salvete aeternum socii festivaque mecum
Gaudia laetitiamque novam celebrate faventes
Nunc calamos inflate leves, dum rura poetam
Vestra novum meruere, sonent nemora omnia cantu.
Poly.: Quis te digne puer tanto dignatus honore
Extulit, et sacra cinxit tibi fronde capillos:
Dic age, dic, aliquis superumne? an pastor agrestis?
Hel.: Dum lustra amissum quaero per inhospita taurum
Monte sub obscuro, ramis ubi plurima sacros
Arbor obumbrat aquas, raptum super ardua montis
Divae Pierides vatem fecere, quod olim
Contigit Ascraeis pascenti in vallibus agnas
Vidi praesentes afflatus numine Musas.
Aga.: Praesentem vidisse puto te daemona, namque
Quid sunt Pierides nisi blanda insomnia Musae?
Poly.: Longa deas olim commenta est fabula Musas
Non frustra tamen, et ratio est qua dicere possis
Vatibus inspirare suis [Note: Niehl; 1528, Orig.: suas] sacra [Note: 1528: Orig.: sua] carmina Musas.
Verum praesentis non est res ista negoti.
Hel.: Numquid ad hanc etiam aspiras Polypheme coronam?
Poly.: Nescio, sed tamen his alias de rebus agemus [Note: 1509, 1528: Orig.: egemus]:
Fuscina non facit unca coquum, monachumve cucullus:
Nec laurus vatem, sua quemque professio monstrat.


page 38a, image: s091

Aga.: Sit satis haec vestrum, me iudice, praestat uterque:
Sed tamen esse bonum, res est divina, poetam
Atque adeo nostris non enarrabile pagis:
Ite valete suas iam pascite quisque capellas.
FINEM HIC HABENT EA QUAE PRIMA editio continebat, quae ex undecim eclogis in duodecim Idyllia digesta sunt.


page 38b, image: s092

HELIUS EOBANUS HESSUS LECTORI S. [Abbr.: SALUTEM]

HActenus agresti iuvenilia carmina plectro
Pinximus, et silvas quae decuisse queant:
Quae quicumque leges nec passim lecta probabis,
Aetati veniam, quam decet, esse sine:
Rustica nam primum quo tempore carmina lusi,
Vix ierant vitae bis duo lustra meae:
Quae nunc his adiecta vides, ea serior aetas
Protulit octavae proxima olympiadi.
Quae nisi commendant tibi se satis ipsa, putato
Talia quaeve premas carmina, quaeve legas.
At tu qui iuvenem nostri studiose probabas,
Spero equidem melius posse probare virum:
Quod si temporibus non hoc satis adsequor istis,
Fiet posteritas aequior ipsa mihi.

Noribergae M.D.XXVII. Mense Augusto


page 39a, image: s93

SEQUUNTUR IDYLLIA QUINQUE POsteriori editione adiecta, quorum primum, quod ordine decimumtertium est, continet Encomion, hoc est laudem illustris et Magnanimi Herois Philippi Hessorum Principis.

MIntiades Musae vestri mihi fontis ab ortu
In paulo maiora novas date carmina vires,
Si vestrum decuit teneras sprevisse Myricas
Tityron, et cecinisse suas in Consule silvas,
Me quoque per nostros vix iam silvestria saltus
Digna sed urbanae deceat deducere plebi
Carmina, sic animo calor incidit, hic ubi pulchras
Cassellas pulchro celer influit agmine Fulda:
Quem nunc ille suis Princeps animosior annis
Accolit, et patria stabilit virtute Philippus
Regna, per et Rheni, per et ostia nota Visurgis,
Tam late Hessiaci sunt brachia tensa Leonis.
Tu nunc sive paras lectas in bella cohortes:
Quod nolim, quod olivifera tua dignior aetas
Pace fuit, seu compositis te libera rebus
Otia suscipiunt, istis abscede parumper
Consiliis, et ad has, tantum non ludicra, nugas
Ingentem demitte animum, curisque resolve
Magna patris magni suboles generose Philippe
Non indigna leges te carmina, ni mea forsan


page 39b, image: s094

Sordeat, et nullum mereatur Musa favorem:
Sed neque sordeat inculto quia rustica vultu
Audeat ex ipsis prodire in moenia silvis:
Audiit ipse suas cantantem saepe capellas
Tityron, et Latiam produxit Caesar in aulam:
Audiit et tenuem Siculi pastoris avenam
Ipse tulitque suas Ptolemaeus dicere laudes,
Te quoque ne pudeat, iuvenum fortissime, versu
Cantari tenero, donec te serior aetas
Praeclaris auctum meritis in carmina mittat
Heroa resonanda tuba, nunc mollibus annis
Sic tibi, sic patriae decuit praeludere famae.
His et acerba tui deflevimus ante parentis
Funera, ut extinctum falso sub nomine Iolam
Diximus, et patria solum te morte relictum
Spem generis gentisque tuae, sed et ista per omnes
Iam dudum vulgata manus trivere legentum.
Haec nunc adiicimus, postquam te quattuor actis
Lustris, quinta videt crescentis olympias aevi
Connubiis auctum regalibus, inde futurum
Fata favere velint, te digna prole parentem:
O felix aetate bona, quem cuncta benigno
Sidera prospiciunt vultu, modo pacis amorem
Dii faveant, modo non iterum te abiecta reponat
Iustus in arma furor, satis est iuvenilibus annis
Spectatum, quam consiliis quam pectore praestes,


page 40a, image: s095

Quantus in arma ruas, quanta te mole ruentem
Senserit ille tui nuper ferus [Note: 1528: Orig.: serus] accola Rheni
Ille tui populator agri, qui iura fidemque
Nullius erubuit, donec modo vindice poenas
Sanguine persolvit proprio, praedamque coactam
Exuit, et Stygias abiit non solus ad umbras.
Sensit et ille tui pars sanguinis, inclutus armis
Et florens opibus, quem Wirtemberga receptum
Gaudet habere domus patrem, te vindice tanto
Quantus in arma alius quisquam venisse putatur.
Magna Teutonidos bello regionis in ora.
Sensit et Arctoi reparata potentia Dani
Consiliis dux magne tuis, te Saxonis ora
Fraternis, duce, paene armis ruitura quievit
Sensit et ipse iterum sedes cui nuper avitas
Reddideras, aequis placatus legibus Ulmae.
Salve igitur proavis a Regibus orte Philippe.
Qui reges in regna locas, qui mutua pacis
Foedera concilias, qui tam bella horrida tollis:
Quam potes aut inferre, aut vincere, si tibi quisquam
Inferat, hanc subiti Thuringa per arva tumultus
Virtutem sensere tuam, sed ne omnia dicam,
Multi alii sensere, sed haec nec pagina tantis
Molibus est oneranda, nec audent talia Musae
Silvicolae, quamvis paulo maiora professae
Ergo erit illa dies qua te, quemcumque per orbem


page 40b, image: s096

Me superesse volent superi, maiore [Note: 1528: Orig.: maiora] camena
Et tua facta canam, nec enim tibi pauca supersunt
Facta gerenda, ipsos divum aequatura triumphos,
Qui postquam vix iam iuvenis tam multa paterno
Adiicis imperio, qualem ventura videbunt
Saecula? digne tuis annis, dignissime longa
Annorum serie transcendere Nestoris aevum.
Tu modo, tu totis amplectere viribus istas
Virtutes quae te magnis Heroibus aequent:
Atque adeo nullam primis patiantur ab annis
Deperiisse tui partem, nec laudis egenum
Esse sinent, verum supra convexa locabunt
Astra poli, terrae tractus tua fama per omnes
Vivet inextinctumque manebit in omnia nomen
Saecula, nam pereunt quaecumque potentia mundus
Gaudia dives habet, semper manet incluta virtus:
Gestarumque insignis honos, et gloria rerum,
Praecipue si facta suis illustria vates
Carminibus celebrent, lucemque informibus addant:
Hi faciunt ut vivat opus quodcumque per orbem
Aut laudem meruit, famave laborat iniqua.
Sic ferus Aeacides, sic erumnosus Ulysses.
Sic pius Aeneas, sic Amphitryone creatus
Sic Thebae, sic Troia manent, licet hauserit illas
Iamdudum, in cineremque redegerit hosticus ignis.
Quid reges Macedum? quid rerum culmina Roma?


page 41a, image: s097

Quid gentes alias referam? si rebus agendum
Exemplisque fuit, quo rustica verba? quid autem
Pastorum oblitus reges meditaris Apollo?
Talia conanti decuit te protinus aurem
Vellere, et admonuisse ovium, non grandia Musae
Facta canunt humiles, nec templa sed arva colentes,
Ergo age magnanimi [Note: "magnanimi" lacking in original, supplied from 1528] Guilielmi digna propago,
Haec quoque pulchra tuis virtutibus adde Philippe,
Ut dum digna facis Musis, et vindice Phoebo,
Has illumque colas, et ames utrumque colentes,
Sic mihi dignus eris, quem Musa et Phoebus ab omni
Vindicet interitu, famaque loquacibus annis
Inserat, aeternoque locet tua nomina cedro:
Sed facis, et te sponte tua melioribus offers
Ingeniis, nec enim tam nobilis indole laeta,
Spiritus ille in te quicquam a virtute paterna
Degenerare potest, nec honestae laudis amorem
Ponere, perge igitur dignum te laude fateri,
Invenies qui laude vehant super astra, tuumque
Et genus illustrent, et Martia facta loquantur [Note: 1528: Orig.: loquentur],
Nec tibi quaerendi per regna aliena Marones,
Grande sonaturi, qui te felicibus aequent
Semideis, aliquos tibi dant tua regna poetas:
Si non Virgilios, quales tamen Hessia terras
Inter virginibus plenas non ultima Musis [Note: 1528: Orig.: Musas]


page 41b, image: s098

Ferre potest, tu perge via, nec desere coepta
Quod facis, et tanti mensuram nominis imple.

HOC PRAECEDENS ENCOMION scriptum est Noribergae M.D.XXVI.

H. [Abbr.: HELII] EOBANI HESSI IDYLLION XIIII. AD Doctiss. [Abbr.: Doctissimum] Virum Philippum Melanthonem de contemptu studiorum nostri temporis.

MUsarum Phoebique potens et amice Melanthon,
Cui mea praecipuam debent Idyllia famam
Dic age quae ratio tristes hoc tempore Musas
Opprimit, et studiis adimit, quem debet, honorem?
An quia bellipotens circumsonat undique Mavors
Funestisque replet confusum cladibus orbem?
An quia nulla datur librorum copia, et omnes
Ditia praecipuas includunt scrinia chartas?
Haud quaquam, nec enim quantumvis saeviat armis
Orbis, et insano concurrant regna tumultu,
Illa bonis umquam studiis infligere clades
Vulnera tanta potest, quantis nunc illa laborant,
Quin facile emergant iterum, pressaeque resurgant
Pierides, referantque caput, lucemque revisant,
Nam neque scripta alio captiva feruntur, ut olim
Barbara cum Latium saevirent arma per orbem:
Nec quamvis diffusa per omnes bibliothecas,
Hostica multiplices pascant incendia chartas.


page 42a, image: s099

Vel minimum nocuisse queant, tot ubique premendi
Arte, superstitibus qua si prior usa fuisset,
Nostra etiam libris frueretur pluribus aetas
Quos male nunc petimus votoque optamus inani.
Nunc vero postquam quae de tot milibus exstant
Copia prostituit, vilescunt optima, sicut
Semper abundantes pariunt fastidia mensae.
Praecipue postquam quo sunt peiora, favorem
Maiorem invenere, nec utile creditur esse
Quicquid praecipuum est, et eo contemptior omnis
Musarum chorus, et linguarum gloria, postquam
Omnia vulgares implerunt scrinia chartae
Et, nisi, scripta fere, vernacula, nulla leguntur,
Proh superi, potuitne tibi Germania maius
Dedecus inferri? potuitne atrocior hostis
Grassari, finesque tuos incurrere? et ultra
Perdere? cum satis hac infelix perdita clade
Concideris? neque tu credis [Note: 1528: Orig.: credes] nunc vera monenti.
Tempus erit quo stultitiae te ignobilis huius
Paeniteat pudeatque sed hoc, ut cetera sero
Agnosces, cum iam tua frivola facta dolebis.
Quam velles habuisse animum nullius egentem
Lucis, ubi in tenebris mersam te stulta videbis.
Sed mihi nec ratio fuit istius ulla querelae
Suscepta, et frustra nebulas contundere plagis.
At iacet interea frigetque investis Apollo,


page 42b, image: s100

Longaque proscriptae peragunt ieiunia Musae,
Quae ratio, quae causa subest? age docte Melanchthon,
Expediam, propiusque sequar vestigia tanti
Erroris, quo non fuit umquam foedior ullus
Quam fuerat melius, vel non movisse profano,
Bella sophistarum populo, vel mota sub aequa
Composuisse bonaque futura in foedera pace,
Arbitrio victoris, ut in sua barbara victis
Regna relegatis, studiorum victor in arce,
Regnaret populus, sicut iam coeperat omni
Conditione, sed in partes ubi turba recepta est:
Nil praeter patrium sapiens, atque istius expers
Militiae, confusa retro victoria cessit.
Amissumque decus, partum prius hoste subacto
Ignavi siquidem cum vincere posse docentur,
Ipsos victores etiam contemnere discunt,
Nos tamen obscuris positis manifesta loquamur:
Quis nescit patribus nostris quam nulla bonorum
Constiterit ratio studiorum, vilibus autem
Omnia plena scholis, ignobilis anxia vitae,
Tempora perdiderint iuvenumque senumque nec ulli
E nostris curae fuerit meliora sequendi,
Verum eadem stabili longo iam tempore ab usu
Pestis ut invaluit, sic nuper decidit omni
Victa modo, nisi nos uti victricibus armis,
Non voluissemus. Nam sic rediere Latinae,


page 43a, image: s101

Et Graiae splendore novo sua tempora [Note: 1528: Orig.: tempore] Musae,
Lustrantes, ut iam doctas spes esset Athenas:
Huc migraturas, et magnae nomina Romae
Virgiliosque viderentur, magnosque daturae
Meonidas, Demosthenas, et claros Ciceronas:
Iamque fere toto fatis oriente relicto:
Venit ad occiduas studiorum gloria partes,
Bellipotens ut non tantum Germania, verum et
Gallia et occiduo summota Britannia ponto:
Et nostrum quaecumque habitat gens sparsa per aequor
Barbariem exuerent, et cultae munera linguae
Certatim peterent et laetarentur adeptis:
Cum subito quo non alius vel inertior hostis,
Vel crudelior emersit, Musisque renatis
Eripuit redeuntem animam retroque fugavit,
Nuper inaudaces turba indoctissima bardi
Audaces vero postquam nihil esse laborem
In studiis insumere opus, frustraque per ipsas
Linguarum ambages duci iuvenesque senesque:
Res sacras per scripta dari vernacula vulgo
Interea vanum ac fallax opus esse scholarum:
Persuasere animis rudibus, tum denique fastu
Intumuisse novo videas, dum coepta sequuntur,
Et cursu facili ex animo sententia cedit,
Protinus immodicis resonant clamoribus omnes,
Per nunc invidiae famulantia templa cathedrae


page 43b, image: s102

Parcite deceptae per tot iam saecula mentes
Perdere communis dulcissima pignora lecti
Artibus insanis, et amara sorde scholarum,
Quandoquidem neque proficiunt, neque lucra reportant
Ulla, sibi quibus aut vobis succurrere possint,
Si sic res ferat, ac ut iam lucrentur, et ipsos
Persarum reges gazis immanibus aequent:
Praecipitant animas et in infima tartara mergunt
Quae neque divitiis, neque maiestate, nec ulla
Quantumvis magna poterant mercede rependi.
Ut multum sapiant omnis sapientia mundi
Exosa est superis, vanas deus imputat artes,
Ingratis, et se contemni dedignatur.
Quo neque simplicius quicquam nec amantius usquam
Purae rusticitatis, ut exemplo ipse reliquit,
Qui tales sibi tamquam rudes elegit amicos.
Quare agite o animae ludibria plurima passae,
Talibus artificum nugis, vos, vestra vorantum
Commoda, deceptasque aures praecludere tandem
Discite, quin potius vestros si forsan amatis
Et natos natasque manu sibi quaerere victum
Assuescant facite, et connubia mutua discant,
Haec Deus instituit, super haec quae sunt, hominum sunt
Instrumenta, doli, fraudes, artesque malorum.
Haec et plura solent isti, per rura, per urbes,
Per fora, per delubra, quibus quia plurima falsis


page 44a, image: s103

Vera ferunt, interque serunt, multo ante paratam
Invenere fidem, miserae nam talia plebi
Persuasisse adeo facile est, de qualibus ipsi
Ingenuit natura odium, sed prava et aberrans:
Namque nec est studiis maior nec iniquior hostis,
Quam qui vel nequiit, vel discere noluit artes,
Ingenuis tantum permissas mentibus olim,
Non cuivis [Note: 1528: Orig.: cuius], ut nunc, asinorum de grege feci.
Qui cum propter inertem animum geniumque malignum
Naturamque satis firmae rationis egentem,
Ipsi victurae possint nihil addere lucis,
Nec sua vel minimae committere nomina laudi,
Invidia ardentes tenebras inducere certant,
Atque adeo evincunt, ut postquam mystica nuper
Dogmata simplicibus tradi sunt coepta loquelis.
Sanctaque abusuro mysteria prodita vulgo,
Iamque doceretur caelo gratissima tantum
Rustica simplicitas popularis flamma favoris
Esse rati tempusque suum praedamque paratam
Invasere bonas artes castumque nitorem
Aonidum nebulis obscuravere nefandis,
Neve latere queant tamquam mala nomina, passim
Expandunt ceu signa sui victricia Martis,
Indomitique fremunt, orbique extrema minantur,
Ni sapiat, meritumque decus victoribus addat.
Taliter inflati monstra ignavissima, paulo


page 44b, image: s104

Ante breves ranae coeperunt esse Gigantes,
Ipsum excisuri [Note: 1528: Orig.: excisuro] vel ab irato Iove caelum.
Sed lutei, strepituque animati pectora vano
Si quis in adversos Alcides cornua sumat,
Expediatque manum, sicut iam dura minantur
Istis excidia, et miseras fata ultima clades,
Quem si forte diem nobis sperare relictum est
Et votis optare licet quod pectore toto
Quisque bonus petit, haec aequa mala mente feramus:
Interea, et lucris praesentia damna futuris,
Solemur, veniamque malis pacemque precemur
A superis, etenim nisi me praesagia fallunt,
Apparensque animum veri delusit imago,
Iamdudum pulsae victricia Palladis arma:
Rursus honorato spectabimus ire triumpho,
Ignavaeque duces captivos militiei
Concutere edomitis haerentia vincula collis.

H. [Abbr.: HELII] EOBANI HESSI IDYLLION XV. QUOD INSCRIBITUR EURYTUS, EX CYCLOpe Theocriti factus, ad Clariss. [Abbr.: Clarissimum] D. [Abbr.: Dominum] Georgium Sturtiadem, Medicum Ephurdiensem.

Cum tua Sturtiade medicantes pectora Musae,
Pierides habitent, et te magis omnibus unum
Diligat, atque suas artes tibi monstret Apollo
Dic age quo durum possis depellere amorem:


page 45a, image: s105

Antidoto, spargasne manu, num cautus inungas
Qualia tam durae medeantur pharmaca pesti:
An quae Pierides adhibent solacia, tantum
Virium habent, nam [Note: 1528: Orig.: non] suave quidem mortalibus illud
Inventu haud quaquam facile est, sed et hoc tibi notum
Credidero Musis Medico vehementer amato
Cuique suas artes favet haud invitus Apollo.
Sic miser insano cum nuper amore periret
Eurytus urgentes potuit compescere flammas,
Quas neque inutilium captus dulcedine rerum
Combiberat levibusque rosis pomisve pyrisve.
Sed valida totas vi depascente medullas
Vixdum prima genas illi cum barba notaret
Omnia posthabuit ceu frivola praeter amorem,
Formosam quo [Note: 1528: Orig.: qui] tabescens ardebat Iolen [Note: 1528: Orig.: Iolem]
Noctes atque dies, non illum aurora renascens
Non sol occiduas requietum pronus in undas
Vidit ab infixo sub mollia pectora telo
A magna Venere et victore Cupidinis arcu.
Sed tamen hoc contra plusquam letale venenum
Repperit antidotum, scopulo nam tristis ab alto
Pascua prospiciens late subiecta, sub ipsas
Talia cantabat resonantia carmina valles
Quo formosa fugis? quid amantem spernis Iole?
Candida caseolo magis, omni mollior agno
Ad matrem vitulo fugiente superbior, uva


page 45b, image: s106

Durior omphacyna, quid enim crudelis amantem
Ludis? et insidias captas rude pectus ad istas?
Nam mea cum placidae demisi membra quieti,
Huc formosa venis, somno fugiente recedis,
Et fugis, haud aliter quam quae conspexerit altis
Agna lupum fugiens in montibus ore timendum.
Verum ne dubites unde hic amor, aut ego fallor
Aut ego te certe quo primum tempore vidi
Montibus in nostris dulci cum matre legentem
Purpureos flores, et odoriferos hiacynthos
Haustis incautum flammis in pectus amavi
Et tua praecedens mea per vestigia duxi
Ostendique locos, et suaves floribus hortos.
Denique ut in viridi residentem gramine fessam
Aspexi, et tenero delapsam a corpore pallam
Tempore ab hoc pereo, nec tu miserata dolentem
Respicis, aut saltem spe consolaris inani.
Quod faceres utinam, nam si sit nulla potiri
Posse tuo formosa sinu concessa facultas,
Finge voluntatem. Spe consolamur amantes:
At cur me fugias? quid enim vel forma vel aetas,
Vel quicquid natura boni congessit in unum
Deliquisse potest in me? mihi pascua florent
Mille ovibus, quibus emulsis datur optima lactis
Copia, quae nullo defit mihi tempore, non cum
Aut aestas venit Autumnusve, aut bruma nivalis.


page 46a, image: s107

Nec me carminibus quisquam praestantior uno
Pascit in his nemorum lustris, aut mollibus herbis,
In quibus assidue dum te mea sola voluptas
Dulce meum lumen canto, iam fallere noctes
Insomnes didici. Sed nunc tibi munera apud me
Sunt duo formosi cerva de matre creati
Hinnulei fetus et onustae ventribus agnae
Bis totidem, tres capreoli, quin utere mecum
Huc ad me veniens, sine curet ovilia mater,
Colligat interea gratos soror unica flores
Nam potes hoc melius mecum requiescere in antro.
Hic lauri virides hic sunt graciles Cyparissi
Nigrantes umbrant hederae, nec Bacchica vitis
Nec gelidum spirantis aquae gratissima desunt
Flumina, sive sacri per amoena silentia fontes
Queis mihi nec vinum neque nectar dulcius ullum est
Quod si rusticitas tibi displicet haec mea, debes
Silvanis et te meminisse parentibus ortam
Talem tamquam deis similem, ne dura superbi.
Si pergis tamen et rides mea vulnera, quaeso
Extremum huc formosa veni, da munus amanti
Hoc saltem, sunt ligna mihi, sunt robora, quercus
Sunt fagi, fomenta futuro protinus igni,
Subice me flammis, ferventibus ure caminis
Ut facis, hanc vitam te propter, et omnia ponam
Cara prius, dum crudelis tua dextera perdat


page 46b, image: s108

Me miserum, vita mors gratior illa futura est.
Hei mihi quod volucrem me non genuere parentes
O utinam subitas addat mihi Iuppiter alas
Protinus ad te abeam sublimis, et oscula ferrem
O saltem manibus, si nolis cetera tangi,
Collectisque sinum, qui me mihi sustulit, istum
Floribus implerem violisque rosisque thimoque
Et, quae mille meis superant in montibus, herbis
Lilia praecipue ferrem rubrumque papaver
Nec tibi forte dari possent simul omnia namque
Horum quaedam aestas, quaedam fert bruma nivalis
Nunc tamen o formosa veni, quin surgis Iole
Ad me profectura, domumque oblita reverti
Ipse ego quod facio iamdudum, haec saxa frequentans
Quod superest mecum traducis molliter aevi
Pascere oves vero non dedignabere nostras
Nec pudeat niveos mulgere ex ubere lactes
Caseolosque manu componere, sola tamen me
Dura parens offendit, ut autem conqueror illi
Vulnera quae patior semper tacet, et nihil umquam
Dulce tibi de me loquitur, sed ut illa vicissim
Se maceret, dum me sine succo, et sanguine, toto
Corpore defectum videt, hic ego fingere causam
Et vero falsum soleo praetendere morbo
Namque aegrum doleo caput, et pede labor utroque
Et nihil est, inquam, quod me levet, illa profecto


page 47a, image: s109

His male torquetur, namque et male torqueor ipse
Stulte sed o nimium quid nam furis Euryte? quis nam
Te deus evertit? quae mentem turbat Erinnys?
Quam fuerat melius calathos contexere, et altos
Lanigeris ovibus, quos rodant sternere ramos
Hanc mulge interea, quid enim fugientia captas
Gaudia, forte aliam quae sit formosior illa
Invenies, quin pergis, amarunt me quoque multae
Et mecum longa cupierunt nocte puellae
Ludere, dulce omnes et suavi voce canentes
Non adeo passim contemnor, et ipse aliquis sum
Sic bonus ille canens compescuit Eurytus ignem
Ipse suum curans, divino carmine vulnus
Quod non herbarum potuisset viribus ullis
Aut empta pretiis ingentibus arte levari [Note: 1528: Orig.: levare].

H. [Abbr.: Helii] EOBANI IDYLLION DECIMUMSEXTUM ENCOMION URBIS NORIBERGAE [(editor); sic: NORIBRGAE] ad eruditiss. [Abbr.: eruditissimum] et magnificum D. [Abbr.: Dominum] Hieronymum Baumgartnerum, eius urbis virum patricium, et Consularem.

HIc quoque silvestres paulum secedite Musae
Assuetae salices mecum canere inter opacas
Naiadum chorus omnis Hamadryadesque puellae
Silvarum dominae Dryades, florumque Napaeae
Quaeque vagae summas habitatis Oreades arces
Ite agedum nemora, et vestri colite avia regni


page 47b, image: s110

Interea, et Satyris levibusque assuescite Faunis
Nos maiora vocant reduces in carmina Musae
Musae non tantum caulas cantare suetae
Verum etiam clarasque domos, et culta potentum
Quantumvis timido pede limina tangere regum
Oblitae silvarum inopisque per avia vitae.
Huc ades ergo [Note: 1527, 1528: Orig.: erga] mei pars non iniusta laboris
Qui patrium cultis ducis cognomen ab hortis
Pieridum sacris Hieronyme docte sub umbris
Otia civiles non destituentia curas,
Quem fautrix gremio fotum fortuna benigno
Extulit, et merito virtus in honore locavit.
Huc ades et mecum ruralia verba perosus
Ad desueta redi civilis carmina famae
Dum canimus claris praestantem dotibus urbem
Urbibus, ingenti quascumque in Teutonis ora
Sol videt, Europae media in regione locatam [Note: 1527, 1528: Orig.: locatum].
Hic ubi flaventes pulcher Pegnesus arenas
Volvit et eximiam piscosis flexibus urbem
Per medium secat, et fluvio perfundit amoeno
Salve [Note: 1527, 1528: Orig.: Solve] amnis victure diu, si forte Camenas
Ulla manet nostras venturae gloria famae
Qui rapidus recto Phoebi nascentis ab ortu
Norica lenifluo percurris moenia lapsu
Felix ante alias urbes urbs Norica berga [Note: Vredeveld: Orig.: Norica berge]
Digna tuae quae voce feram praeconia laudis?


page 48a, image: s111

Nulla reponendae sat erunt Idyllia famae
Et referenda olim memores tua facta sub annos.
Fortunam domina siquidem virtute gubernas
Dives opum, fecunda viris, pulcherrima cultu [Note: 1527, 1528: Orig.: culta]
Legitimae studiis asperrima militiei
Nobilibus clara ingeniis, quascumque per artes
Ire libet, seu naturae secreta latentis
Seu te multiplicis Zonas et climata mundi
Astrorumve iuvat casus cognoscere et ortus,
Nusquam culta magis floret divina Mathesis,
Seu numeris opus est, seu mensi partibus orbis
Seu ratione operum videas certantia mille
Ingenia artificum, parat hic ductura sub altum
Aethera praeruptas aerata volumina moles.
Ille mathematico certas in pulvere metas
Destinat, et radio numquam fallente gubernat.
Quid rupti tormenta sonos imitantia caeli,
Quid statuas Polycletaea non arte minores?
Cetera quid memorem non his [Note: 1509, 1528: Orig.: hic] accommoda Musis
Arduiora quidem silvis non ista professis
Grandia, et Heroo tollenda ad sidera cantu.
Nunc velut egelida [Note: 1527; "e gelida" 1528: Orig.: gelida] tecum spatiatus in umbra
Rure suburbano patrias Hieronyme laudes
Ipse tibi calamo pingam non semper agresti
Macte animo nostris iuvenum gratissime Musis
Digne tuis annis patria dignissime tali


page 48b, image: s112

Quam tibi si patriam contingere fata negassent
Esse velis patriam, postquam nunc dotibus istis
Innumeris, quibus ante alias sic eminet urbes
Ut Sol ante alios astrorum prominet ignes,
Adiicit ingenuas, cumulat, fovet, erigit artes.
Nam velut exilio pulsis hoc tempore Musis
Hospitium dedit, et [Note: "et" lacking in original, supplied from 1527, 1528] profugis patefecit asylum
Primaque tot gentes inter per Teutona regna
Luminibus captas animi, sua commoda vidit
Et bona cognovit sua, quae nec passa perire est
Sed tenuit stabilique locavit in arce retenta.
Felicem populum, qui tam florere beatis
Ingeniis voluit, quam multa pollet opum vi
Hoc erat Attidibus praereptum nomen Athenis
Invexisse suis per honestas moenibus artes
Sic aequanda fuit florentis gloria Romae
Parte aliqua, quis enim totam petat improbus? ergo
Nate bonis avibus patriae gratare potenti
Quae te nunc alacris vernantem in flore iuventae
Florens ipsa suis dignatur honoribus auctum
Praeter opes etiam fortunatis Hymenaeis.
Sed quis in eximiis praestanti laudibus urbe
Non etiam privatus amet latuisse? focosque
Exiguos colat, et tacitis agat otia curis?
Iustitiamque patrum miretur? et omnibus aequas
Quis credat, populi per tot discrimina leges?


page 49a, image: s113

Fortunata tuis meritis Respublica, cuius
Iura regit sapiens tranquilla in pace senatus,
Sic paci fidens, ne munera militiei
Negligat, et positis ignaviter incubet armis
Nec luxu vacuam corrumpi deside plebem
Permittat, non illecebris ignava iuventae
Otia inutilibus foveat, non ulla voluptas
Praevaleat, non hic turpi locus ebrietati.
Nulla hic infames vulgata libido popinas
Inficit, aut vires melioribus eripit annis,
Oppressas multa viciorum aspergine, verum
Si qua dies requiem curis civilibus affert:
Passim exerceri videas, iuvenesque senesque
Artibus armorum, et veri praeludia belli,
Martiaque urbanos meditari castra togatos.
Hinc aliis studium celeres torquere sagittas
Praefixamque levi contingere arundine metam.
Agmina componunt alii properata, docentque
Signa sequi, densant cuneos, hi cornua ducunt,
Extenduntque aciem, firmantque sequacibus alis.
Haec ita, si qua tulit ratio, nec semper aguntur,
Nec tantum his studiis adolescit Norica pubes
Verum etiam quibus et mores animique vigorem
Erudiant, nec enim naturae sponte disertis
Aucta deest studio facundae copia linguae.
Aspice quemque suo conscriptos ordine patres.


page 49b, image: s114

Nemo erit ex illis quem linguae dona latinae
Destituant, quosdam Graia mirere loquentes
Doctus honorata tam regnat in urbe Senatus,
Legibus hinc firmata suis Respublica, nullos
Fortunae insultus metuit, sic viribus omnes
In casus firmata suis, sibi sola superque
Est satis, hinc quoque privatis accessio rebus
Hinc fovet unanimes stabilis concordia cives
Praetereo sanctos in publica commoda mores
Impositos, vitaeque datas communis habenas,
Praescriptoque pudicitiam se fine tenentem
Legitimi vetitam temerare cubilia lecti,
Christicolas animos, et relligionis amorem
Cultaque praecipue divini oracula verbi
Ipsa tacere volet, nec enim sibi laudibus istis
Urbs placet, aut ullos istis ex rebus honores
Arrogat, ipsa sui testis sibi proxima sensus:
Ipse ego Hiericola nuper digressus ab urbe,
Per nemora Hercinii, iam non incognita, saltus,
Nomina Pegnesi stabam miratus et undas
Thessala ceu pulchrum peragrantem Penea tempe,
Dii quales arces, dii qualia moenia vidi?
Qualibus urbanas extructas molibus [Note: 1527, 1528: Orig.: moenibus] aedes
Qualia marmoreis surgentia tecta columnis
Marmore, quale solet producere Norica tellus
Arcibus aeternis haud quaquam vile locandis


page 50a, image: s115

Naturae ingenio quodam, quo namque recisum est
Tempore molle fuit, facile et tractabile ferro
Postquam auras tetigit superas, mirabile dictu,
Durescit magis atque magis, roburque manendo
Concipit, et senio superat durante iuventam:
Pluraque non patrios in saecula prorogat annos,
Hoc lapide assurgunt civilia tecta per omnes
(Aequatis certo regionibus ordine) partes
Supra privatos quam possis credere sumptus
Sufficere, et tantas potuisse attollere moles,
Magnorum dicas aequare Palatia regum.
Publica quid memorem longis opera aedita ab annis?
Quid nova semper adhuc surgentia? qualibus autem
Et quibus aerias templorum culmina turres?
Murorum impositas fossis ingentibus arces:
Horrea, phana, lacus, fontes, tot suscipiendis
Hospitibus loca, tot sumptus in publica, egenis,
Aegrotis alimenta, domos, medicamina, curas:
Et sunt haec alio nobis maiore libello
Edita, quo per cuncta tuas urbs Norica laudes
Diximus, et meritas tibi iusto in carmine grates
Quid tibi marmoreis coniunctum pontibus amnem
Prosequar exemplis? quibus exequar omnia verbis?
Quo ruis imprudens silvarum oblita tuique
Musa? quid urbanas affectas rustica laudes
Dicere, vix humilem bene sufflatura monaulon?


page 50b, image: s116

Haec tibi sunt alia praeconia voce canenda,
Tunc ubi grandisono dignum pede nacta cothurnum
Liberiore manu sublimia plectra movebis,
Nunc pede te decuit proprio consistere mensam
Limite praescripto, nec parvi septa peculi
Transiliisse, licet veniam praefata, relictis
Me duce, vicinam, silvis, intraveris urbem,
Non tamen usque adeo verbis civilibus usam
Efferri decuit. Quin tu quoque laudibus istis
Iamdudum vacuas Hieronyme subtrahis aures,
Et meliora vacaturas in carmina servas.
Ut tamen haec (si non intempestiva fuerunt)
Consuluisse velis aequique bonique rogamus,
Carmina deinde tibi meliora canemus, et urbi
Postquam haec quae dedimus non displicuisse sciemus
Scriptum Noribergae M.D.XXVI.

H. [Abbr.: Helii] EOBANI HESSI IDYLLION XVII. ERphurdia, de collapso Scholae et Reip. [Abbr.: Reipublicae] statu, colloquuntur Erysiptolis Nympha, et Hieras fluvius.

Erysiptolis Hieras

Erys.: PArve, sed Hercyniae de quodam vertice rupis
Aedite, Thuringum qui flumine proluis agrum
Irriguo, et rivis sitientes mitibus agros
Sole sub ardenti potas, ubi copia aquarum
Caelestum non ulla [Note: 1528: Orig.: vis nulla] datur, qui flumine secto
Dividis ipse tuam millenis flexibus urbem,


page 51a, image: s117

Dic age Naiadum purissime frater Hiera:
Cur solito frontem demissior inter et alnos,
Inter et agnatas salices labare decorum,
Pene cruentata confusus arundine crinem?
Hier.: Nympharum decus o Erysiptoli, numen et urbis
Et patriae, tam damna queri quam quaerere tempus
Nostra vetat miserum, quo nos praesentibus urgent
Fata inimica malis, nec te latet unde cruentae
Hae mihi contingant maculae, nec honoris adempti
Ignoras causam, quando communibus urbem
Hanc studiis colimus, cuius nunc fata profusis
Defleo tot lacrimis, qui me nunc paene dolores
Conficiunt, hinc paene vides mea flumina sicca,
Quodque undae superest atrum traxisse colorem.
Erys.: Frater, et Oceano mihi carior amnis, acerbis
Nunc lacrimis absiste, tuoque e flumine sacrum
Attollens caput, has mecum considere subter
Ipse velis corylos, et respondere vicissim,
Mutua dum gravibus meditemur carmina curis
Si qua levent, nam forte levant et carmina curas,
Longaque saepe breves minuerunt damna querelae.
Hier.: Ad desueta vocas iamdudum munera, nec me
Rite senem iuvenili operi committere tentas
Quando nulla meas circum, nunc carmina, ripas
Ut quondam sonuere, sonant, Musaeque retrorsum
Concessere omnes inimica a gente fugatae


page 51b, image: s118

Quas me posse putas in mutua carmina cannas
Sufficere? heu nostri non est ea gratia saecli.
Erys.: Et memini, et meminisse dolet, quia nulla supersunt
Temporibus nostris priscae vestigia laudis,
Usque adeo concessit amor probitatis et aequi.
Inque locum subiere nefas, dolus, arma, libido:
Insidiae, et victae expultrix discordia pacis.
Hier.: Qua tu nunc id in urbe loqui sis ausa videndum est
Haud equidem tuta est libertas saepe loquendi.
Erys.: Solane pacis egens ruptas Erphurdia leges
Conqueritur? metuitque affligi ultricibus armis,
An confectae altae poenis gravioribus urbes
Quas nunc fracta videt dubiis Germania fatis?
Hier.: Quis propiore neget quasdam nutasse ruina,
Nec cecidisse tamen, nam quantacumque labarint
Clade facultatum, facilis reparatio rerum est [Note: 1528: Orig.: rerum],
Famae difficilis, vereor ne poena malorum
Hoc veniat nobis gravior, quo serior inter
Hoc tamen est, multum deliqueris, an minus, ut te
Liberet aut vanis, aut veris conscia curis
Mens agitet, pacemve queas bellumve pacisci.
Erys.: Nostra quidem nullas bellorum Erphurdia causas
Aut dedit, aut umquam salva ratione datura est:
Sed quia se propriis defendere legibus ausa est.
Et sua iura sequi, potuit peccasse videri.
Hier.: Cur igitur tot signa iacent convulsa? tot aedes


page 52a, image: s119

Deiectae, aequat aeque solo? cur omnia pulsis
Templa sacris occlusa silent? ceu Christus ab aris
Exsulet, et nullos ultra mereatur honores,
Qualibus illa coli maiestas debet, et olim
Adsuevit, mentesque pias placata benigno
Respexit vultu, seseque vocantibus ultro
Obtulit, infuditque animis pacemque fidemque,
Parta piis precibus, nunc aversatur et odit
Degeneres in bella animos, pacemque perosos.
Erys.: Iusta quidem spreta de relligione querela est,
Verum non parvo cum sit discrimine maior,
Quam quae per nostras tractari possit arenas,
Pulchrum erat intactam dimittere, parva professos
Non decuit magnis frustra se immittere rebus.
Hier.: De signis responde igitur tabulisque revulsis,
Aequatisque solo septis, levibusque salinis.
Erys.: Viderit hoc cui sunt urbis commissa regendae
Munera, nos isti est odiosum insistere curae,
Forsitan ille suo se iure tuebitur ordo
Quem non usque adeo stultum puto, frivola vulgi
Consilia ut laudet, ducatque sequenda per omnes,
Ut possunt varii rerum praevertere, casus.
Hier.: Felix ante alias et non ignobilis urbes
Si pulchros in flore tuo decerpere fructus,
Non etiam velles truncos evellere, et ipsas
Radicum fibras Erphurdia, quam tua nuper


page 52b, image: s120

Gloria plena fuit, quam floruit incluta fama
Cum te pacatis pulcherrima rebus agente
Otia, certatim te, ceu confusa, bearent
Munera, de toto tibi succrescentibus orbe,
Divitiis, ut vix umquam cumulatior ullis
Gentibus extulerit fecundum copia cornu.
Quam nunc fracta eadem, quam nunc tua gloria marcet
Quam nunc illa tibi defloruit incluta fama.
Postquam fracta malis indigna mole laborum
Pressa iaces, lugesque tuis miserabilis ipsis
Hostibus, et veteres frustra iam respicis annos
Erys.: Desine tam tristi nimis indulgere querelae,
Care senex, fluviique parens mihi multa ferentis
Commoda, non adeo miseris Erphurdia fatis
Concidit, ut nullis talem emendare ruinam
Auxiliis possit, modo sit non tarda voluntas,
Ipsa aderit modo, non aliquo prohibente, facultas:
Non cecidit male qui bene surrexit, sapit autem
Quisquis dura suo didicit cavisse periclo.
Hier.: At iacet interea nihilominus, aegraque maeret,
Valde incerta sui possitne resurgere, et umquam
Ah male servatos iterum contingere honores.
Erys.: Quos male servatos mihi tu depingis honores?
Hier.: Ut reliquas taceam quibus haec Res publica quondam
Laudibus eminuit, quanti tu Palladis arces
Sedibus evulsas propriis facis? illane totam


page 53a, image: s121

Moenibus incumbens clades concusserit urbem?
Illane, dii quantos, hinc deportarit honores?
Erys.: At Pallas manet ipsa, manent et Palladis arces
Sedibus innixae propriis immobile regnum,
Hier.: Non ego marmoreis surgentes molibus arces
Tectave celsa loquor, sed ab ipsis arcibus artes
Demissas, caeloque datas mortalibus usu
Unde per humanas princeps sapientia mentes
Fusa, suis regeret confusum legibus orbem
Humanumque genus divis componeret ipsis.
Erys.: Tam firmum natura nihil produxit, ut esset
Semper idem, fortuna vices et tempora mutat
Et nunc summa premit, nunc infima tollit in altum.
Floruit haec fateor studiorum urbs nuper honore
Praeripuitque aliis simili in certamine palmam
Quotquot Germani sunt in regionibus orbis
At nunc cassa dolet tantae cognomine laudis
Ipsa suis afflicta malis, sibi noxia soli
In poenasque satis, quas non aliunde coactas
Ipsa sibi inflixit, secumque invenit, ut esset
In se ipsam fatuae furiosa licentia plebis.
Nunc vero hoc melius sapiet, meliorque resurget
Quo gravius cecidit, maior post sumpta voluptas
Damna venire solet, blandi ut post nubila soles.
Hier.: Vidi ego Palladias cum praeterlaberer arces
Mille greges iuvenum qui tum studia ista colebant


page 53b, image: s122

Has mecum [Note: 1528: Orig.: meum] virides ripas et prima legentes
Littora certantes secum deducere Musas.
Has nunc desertas ubi praeterlabimur arces
Musarum apparent vestigia nulla, nec usquam
Ullius ulla chori certamina, nulla voluptas,
Carmina nulla sonant, nullae per proxima voces
Compita, ni Lycios cultu hoc dignemur agrestes
Multa quod in viridi limo mihi rana coaxet
Erys.: Ipsa etiam memini cum me praeeunte decoro
Agmine spectandi studio mirata iuventus
Certatim rueret, totaque ex urbe frequentes
Festa coronatis agerent spectacula larvis
Et toto canerent resonantia iubila caelo.
Hier.: Non apud externas tantum bona nomina gentes
Huic urbi peperit castae Schola plena iuventae
Verum et opes lucrumque decens invexit, et auxit
Commoda tam privata hominum quam publica rerum
Ergo quid ignoras? vel, quod facis, ipsaque res est,
Dissimulas tua damna, quibus te scilicet aequum
Consultum voluisse fuit, cui cura tuendae
Urbis agebatur, nisi falso nomine dicta es.
Erys.: Vera pater memoras, sicut sunt plura, nec ulli
Quam mihi, nota magis, sed me pudet urbis, et huius
Nominis ingrati, cuius quia nulla videtur
Digna satis, nimium iustae, excusatio culpae,
Quis non auxilii mecum miseratus, egentem


page 54a, image: s123

Defleat, et tristi doleat cecidisse ruina?
Hier.: Quam vereor ne sera tuae, nec iusta querelae
Causa sit, accisis rebus quae commoda flendo
Consequimur? sed enim prius haec deflesse decebat.
Nunc ope, non lacrimis opus est, nec noscere promptum
Morbi principium, nec quod sit, dicere tutum est.
Erys.: Inconcussa suo veri stat pondere virtus
Dicentem quamvis in mille pericula mittas
Quare age tam gravium causas expone malorum
Nam potes, atque tuae sunt omnia nota senectae
Hier.: Prima mali labes, et tantae causa ruinae
Fluxit ab indoctis monachorum bardocucullis
Erys.: Qua ratione precor? nec enim cognoscere promptum est
Complures habeat cum vita monastica doctos.
Hier.: Semper salva sua est in quovis ordine doctis
Gloria, at indocti semper pars maxima regnant.
Erys.: Qua ratione igitur tantam invexere ruinam
(Nam solos memoras) monachorum bardocucullis?
Hier.: Non tamen usque adeo solos, nam plurima vulgo
Turba prophanatis accessit bardocucullis
Erys.: Credo equidem quia quam memoras ea maxima turba est
Sed quia non sapiens non hoc potuisse putarim.
Hier.: Invidiam studiis, ceu pesti relligionis,
Fecerunt, postquam mentiri impune receptum est.
Erys.: Qua ratione iterum studiis potuere favorem
Detrahere? indoctis quis credat bardocucullis?


page 54b, image: s124

Hier.: Maxima pars hominum veris mendacia praefert,
Prava quibus sese sentit natura iuvari
Erys.: Sponte igitur studiis inimicum vulgus ab istis
Impulsum furiis contemptas perdidit artes
Hier.: Perdidit, et reparandarum spem praescidit omnem
Ni faveat dextri clementia provida fati.
Erys.: Talia luctantes dispergant omina venti
Votis fautor adest semper deus aequus honestis
Hier.: Saepe tamen spes iniustas fortuna fefellit
Nec sperare potest bene, quisquis turpiter egit
Erys.: Verum nemo negat nisi vanus et ater et excors
Hei tamen anne aliqua credas ratione renasci
Posse triumphato Musas Helicone peremptas?
Hier.: Sicut ab aequoreis oritur Sol aureus undis
Laetaque terrigenis infundit lumina rebus:
Gloria se cupido studiorum non secus orbi
Explicuit cum pestis atrox invidit, et ausa est
Exortum toti ceu solem tollere mundo.
Erys.: Quam brevis illa fuit, quam non sincera voluptas
Sed pudet, et durum est istam repetisse querelam
Et vana invidia totiens onerare malignos.
Ergo age qua possint Musae ratione renasci
Si potes expedias, citius reprehenderis actum
Quam satis emendes, mens anxia nostra futuri est
Hier.: Certa quidem ratio est quae Musas sola fugatas


page 55a, image: s125

Restituat, si frena malis iniecta, loquendi
Libertatem adimant, plus quam mendacia, ne sint [Note: 1528: Orig.: sit]
Quorum privatis aliena calumnia rebus
Adstruat, et propriis damnosa licentia palpet
Credentem viciis populum, sed sera medendi
Haec via ne fuerit vereor, quia serpit et ipsos
Obsidet haec etiam pestis deterrima reges
Atque adeo involvit, secum [Note: 1528: Orig.: seum] rapit, obruit, aufert
Omnia quae meruere prius laudemque decusque
Praecipue studia, et Musarum nobile regnum.
Plura vetant lacrimae confusa in verba cadentes
Nympha vale, tantoque volens ne cede dolori:
Quae mala nunc quereris forsan meliora sequentur
Me quoque turbato labentem flumine cernes
Donec forte aliquam melior fortuna salutem
Adferat, et studiis reddat, quem debet, honorem
Erys.: Et tu care vale senior, fluvioque sereno
Labere, sic placido Salas te misceat Albi.
Sic te non proprio venientem flumine Tethys
Accipiat, totique vagum circumferat orbi
Ut sciat hanc [Note: 1528: Orig.: haec] mecum merito cecinisse querelam
Cuncta tridentifero circumdata numine tellus.
Finis tertiae Idylliorum editionis.


page 55b, image: s126


page 56a, image: s127

HELII EOBANI HESSI HEROIDUM LIBRI TRES: IAM NOVISSIME RECOGNITI ET CORRECTI.


page 56b, image: s128

AD GENEROSUM ET MAGNIFICUM DOMINUM PAULUM BARONEM A SVARTZENBERG etc. Herbipolensis ac Bambergensis Ecclesiarum Canonicum etc. Dominum et Patronum Colendissimum suum, Helii Eobani Hessi, Heroidum Christianarum Dedicatio.

CUm iaceant tristes hac tempestate Camenae
Nec ferat optatam tristibus ullus opem
Ausus es afflictis tamen esse fidelis amicus
O decus et gentis gloria Paule tuae
Et cum te tituli decorent et stemmata avorum
Et sit imaginibus splendida tota Domus
Plus tamen hinc quod amas non ficto pectore Musas
Crede mihi verae [Note: Vredeveld: Orig.: vere] nobilitatis habes
Quae magis abiectae quo sunt et honore carentes
Hoc potior laus est has coluisse tibi.
Cum vel honoratas soleant pars maxima vulgi
Spernere, nec dignas ducere laude sua,


page 57a, image: s129

Praecipue clari quos gloria sanguinis inflat,
Et quorum validae facta tuentur opes.
Cum tibi sint et opes, cum sis et sanguine clarus,
Nec tamen has partes deseruisse queas.
Dignus eras cui perpetua de fronde coronam
Inciperent nostrae nectere Pierides.
Et cum nos etiam praeconia nulla merentes,
Laudibus immodicis per tua scripta vehas.
Cum decores nostras non tantum laude Camenas,
Verum etiam immeritis aurea dona feras.
Dignus eras quem cognato sibi nomine dignum
Inciperent nostrae ducere Pierides.
Incipiunt, iamque aeternos meditantur honores,
Quos tibi pro meritis inclute Paule ferant.
Utque tibi quondam faciles iuvenilibus annis
Inque sinu fotae saepe fuere tuo.
Sic tibi nunc cupiunt aucto melioribus annis
Non aliquo tantum displicuisse modo.
Quas igitur tecum primis Heroidas annis
Lusimus, has tecum restituisse libet.
Nam quia tunc cultus ignoravere decentes,
Et data vix natis forma sine arte fuit.
Ergo vagas patriam revocatas nuper ad arcem
Imbutas cultu iussimus esse novo.
Ut quemcumque leves inde egrederentur in orbem
Veste placere iterum candidiore queant.


page 57b, image: s130

Et nimium, quamvis lascivia sumpta deceret,
In forma vicii luxuriante fuit.
Ergo nimis longae fluitantia syrmata vesti
Visum erat artifici praesecuisse manu.
Quaeque nimis laxae velabant corpora pallae
Dempsimus, et longae pendula texta stolae.
Responsura habiles contraximus omnia ad artus,
Forma prior castis non satis apta fuit.
Ordine deinde alio discretas ire puellas
Iussimus, et proprium quamque tenere locum.
Namque ita confuse prius et sine legibus ibant,
Ut foret incerti gratia nulla chori.
At mea nunc triplici discrimine turba puellae,
Audaces populo plena theatra petunt.
Prima loco positas vulgo subsellia praebent.
Quas Evangelii littera testis habet.
Alter habet mistas vero falsoque sorores,
Tertius (ut fama est) omnia falsa locus.
Non ita falsa tamen nequeant ut vera videri,
Veraque si quaedam dempseris, esse queant.
Nam rudis historiae mala somnia miscuit aetas,
Diraque pro vero corpore monstra tulit.
Sic mihi mista tamen genus hoc sunt omnia veris,
Ut prodesse magis quam nocuisse queant.
Qui prius ergo vagi fuerant et in ordine nullo,
Iam fiunt ista tres ratione libri.


page 58a, image: s131

Praeterea maculas quas invexere notantum
Aere novo, nostrae seposuere manus.
Nos quoque natura nimium iuveniliter usi [Note: 1532: Orig.: ausi],
Scripsimus, audaci multa linenda manu.
Quae tamen ut veniam, quia sunt revocata, merentur,
Sic eadem vitio [Note: Vredeveld: Orig.: vivo] non caruisse pudet.
Dum tamen ingenui non sint ea signa pudoris
Frivola, me certe depuduisse decet.
Nam sua qui vere possunt errata fateri,
Se venia dignos qualibet esse docent.
Has igitur tali reparatas arte puellas,
Virtuti offerimus candide Paule tuae.
Ut qui virginibus semper comes esse Camenis,
Et solitus nugas sis adamare meas.
Hae tibi non cultas Musas Heroides aequent,
Musarum possint sed tamen esse loco.
Pieridum veros coluisti semper honores,
Haec sunt Pieridum pignora vera tibi.
Qua colis ergo sacras et adhuc tua numina Musas,
Cur non hic habeas Musica scripta fide?
Accipe vicina reduces a morte puellas,
Ingenio lusus convenit iste tuo.
Nam quia Musarum puer enutritus in umbra,
Numina nunc etiam non puer ista colis?
Quis non immemores, quis non causetur iniquas,
Si tibi pro meritis praemia nulla ferant?


page 58b, image: s132

Et cum Musarum cultores semper amaris,
Certatim hos aequum te coluisse fuit.
Salve summe tuae gentis decor, incluta cuius
Nomina perpetua laude virere facis.
Iam tua venturo virtus assurgit honori,
Amplius haud totam se tua fama capit.
Iam tua sublimis caelo se gloria tollet,
Qua vagus Oceanum Phoebus utrumque videt.
Tu modo nobilium sanguis generose parentum,
Adicias titulis signa fac ista tuis.
Nec te paeniteat nostras coluisse puellas
Quas damus officio gratificante tibi.
Tempus erit quo tu laudabere nominis huius,
Nec tua de Musis fama iacebit iners.
Atque aliquis nostri spectans monumenta laboris,
Hoc Paulus, dicet, nomine dignus erat.
Felix quem tales potuere adamasse puellae,
Ille est perpetua laude ferendus amor.
Dixerit haec aliquis, numquam tua fama peribit
Semper et in nostro carmine vivus eris.
Quod quamquam poteras per te praestare tibi ipsi,
Et tua se virtus teste superba fuit.
Plus tamen accedet laudis, mihi crede, quod ista
Laude tua dignus visus es esse mihi.
Accipe nunc igitur notas tibi Paule puellas,
Quamvis nunc niteant versicolore toga.


page 59a, image: s133

Protinus agnosces tamen ex levitate sueta
Ah pereant nimium quas iuvat esse graves.
Non tamen haec levitas in moribus esse putanda est,
Carminis est levitas non inhonesta mei.
Quod si nil aliud, color est tibi cognitus harum
Et facies certe nota pudica tibi est.
Nam nullas Veneres, non ulla Cupidinis arma
Non quicquam prae se quod sit inane ferunt.
Moribus assuetae castis castissima spondent.
Oscula, quae roseo mista pudore feres.
Ad quem nam potius desertae Heroides issent
Quam te qui meritum nominis huius habes?
Nunc igitur merito te talem Heroa petebant,
Tutior ut proprii nominis esset honor.
Accipe degeneres Heros generose puellas
Degeneres nisi tu ne videantur agas.
Et Musis sacer et Musarum exercite sacris
Exiguum vates accipe vatis opus.
Quod nisi me fallant animi praesagia, toto
Pectore laetatus iam mea scripta legis.
Vos ita Dii faciles, ita vos concedite Musae,
Causa nec est voti plenior ulla mei.


page 59b, image: s134

HELII EOBANI HESSI HEROIDUM EPIstolarum Liber I. qui historicas continet.

DEUS PATER MARIAE VIRGINI.

QUam legis, aeternam rebus paritura salutem,
Non est mortali littera facta manu.
Pone metus virgo superis gratissima, non est
Quem tremis, infestus nuntius iste tibi.
Ales ab excelso iuvenis descendit olympo,
Qui tibi non falso pectore dicit, ave.
Sed tibi quod notae non venit epistola dextrae,
Forsan et ignotus palmifer ales erat.
Ergone te superum cuiquam dubitabis amari,
Mirarique voles quale sit illud opus?
Fiet, et ut lente dubites credasque futurum,
Accipe de summa nuntia certa fide.
Qui super ingentis [Note: 1514: Orig.: ingentes] regnum tenet ardua mundi,
Cuius id immensum dextera claudit opus.
Ille ego sum deus, et rerum suprema potestas,
Cuius habes manibus nunc data iussa tuis.
Pone metus iterum nihil est hic virgo timendum,
Gaudia quin potius quae mediteris, habes.


page 60a, image: s135

Num credis iam turpe nihil tibi posse parari,
Cum placeas casto casta puella Deo?
Et ne virgineas longis ambagibus aures
Detineam, de te quod meditemur habe.
Laeta tibi gratare tua nascetur ab alvo,
Subque tuo verbum pectore fiet homo.
Verbum quo caelos terraeque creavimus orbem,
Quicquid et haec extra quicquid et intus habet.
At neque noster amor tactus patiere viriles,
Nostra nec exuta virgine mater eris.
In te per teneram descendet spiritus aurem
Noster, et haec uteri causa tumentis erit:
Nec dubita, qui cuncta potest id posse necesse est,
Et facile est nasci virgine matre Deo.
Ut rata sint veterum per te praesagia vatum,
Excipe nos casto virgo pudica sinu.
Est amor afflictae tandem succurrere plebi,
Quam cruciant multos tartara clausa dies.
Amissam miseris iterum reparare salutem,
Atque hominem nobis conciliare iuvat.
Fecimus hunc primum terrae de parte recentis,
Implerant totum femina virque genus.
Inde frequentandos quos nos plantavimus hortos,
Et facili dedimus iussa ferenda modo.
Excidit exiguo nostri reverentia lapsu,
Esse deos nobis se voluere pares.


page 60b, image: s136

Hac prius exciderat culpa, caelosque reliquit
Qui miseris noxae conditor huius erat.
Non tulimus caeli vacuam tot milibus arcem
Quoque repleretur nec mora factus homo est.
Iamque ab eo cedunt annorum milia quinque
Tempore, cum paucis quos numerare piget.
Sidera nemo hominum postquam super ardua venit,
Dum stupet imposita ianua nostra sera.
Hanc veteri clausam delicto virginis Evae
Tu facies partu virgo patere novo.
Namque quid hoc hominum genus in mea regna creatum.
Oppressum misere perfidus hostis habet?
Ergo graves dempto patiemur fine querelas?
Ergone saeve anguis semper inultus eris?
Flammifer assiduis resonat clamoribus aether
Solve salutifera vincula nostra manu.
Vincimur, et supera terras e sede movemur
Iamque sumus ventris pars quota virgo tui.
Frigida stabit hiems glacialibus alba pruinis,
Illo quo primum tempore mater eris.
Atria nec statues regali splendida luxu
Nulla tuo veniet pompa puerperio.
Utque pares animum tibi non ignara futuri
Pauperies ortus maxima noster erit.
Sic tuus ille orbis dominus sub paupere tecto
Aeditus, ignavum vagiet ante pecus,


page 61a, image: s137

In foeno et [Note: 1514; Orig.: est] paleis proprio Deus aeditus orbi,
Regibus exemplum quod vereantur, erit.
Nec taciti nascemur, erunt nova gaudia, fient
Omnia natalis lumine plena mei.
Agresti populo natum cantabit Iesum
Caelitus infanti turba ministra Deo
Numquid ut audisti dici miraris Iesum?
Hoc illo nobis tempore nomen erit.
Ortus ad auroram noster procedet, et ipsum
In cunis oriens sentiet esse Deum.
Nam tibi laturos e Perside munera, meque
Ducet adorantes praevia stella Magos.
Solus et antiquo crudelior angue Tyrannus
Herodes regni nomine tristis erit.
Namque canent illo sapientes tempore nasci
Qui regat Israel sceptra superba domus.
Quaeret in Hebraeo Iudaeum sanguine regem,
Multus in immiti concidet ense puer.
Ipsa puerque tuus vobisque minister Ioseph,
Ibitis igniferae proxima regna Pharo.
Nempe latens divina, sui nec prodiga virtus
Praesentem poterit dissimulare Deum.
Donec ab humana solvatur luce Tyrannus,
Natum ex Aegypto tunc revocabo meum:
Nata Deo, paritura Deum, decus addita divis
An quia legisti triste quid, aegra doles?


page 61b, image: s138

Ne doleas, nulli ignorant sua gaudia luctus,
Prudenter caelo vindice nemo dolet.
Non tamen ignoro quam sis animosa virago,
Fortiter in casus quoslibet ire potes.
Scimus enim sacris nondum satis apta dicari,
Quanta frequentandam feceris ante domum.
Scimus et ad sacras quam sancte vixeris aras,
O digna immensum claudere sola Deum.
Scimus, et ut credas numquam te virgo reliqui,
Me sine pars vitae nulla peracta tuae est.
Sive dabas castis manibus pia tura ministris,
Seu nivea ferres lumina vota manu.
Ipse aderam praesensque meo cupiebar amori,
Nesciaque es votis saepe potita [Note: 1514: Orig.: petita] tuis.
Hic meus ardor erit dixi, meus ignis in illa,
Haec est in thalamos digna venire meos.
Sed neque nubigeno descendam tectus in auro,
Nec mihi mentitus suscipietur olor.
Qualiter imprudens mentita est cumque vetustas
Viderit, ingenio nos meliore sumus.
Nostrum virginea verbum calefiet in alvo,
Ut solet a Zephyris crescere planta recens.
Sum tecum tecumque fui puerilibus annis,
Adque tuos mores officiosus eram,
Nunc quoque cum legeres virgo est paritura Tonantem,
Optasti posses illius esse comes.


page 62a, image: s139

Adstabam dextraque humerum complexus eburnum,
Tune comes dixi quae potes esse parens.
Nec mora de superis legatus Gabriel inquit,
Vive parens domino virgo futura meo.
I nunc et dubita quis nuntius iste, quis ales,
Quid sine mortali sis paritura viro.
Certa tui, non hoc hominum vulgaveris ulli,
Ista sed in tacito gaudia conde sinu.
Paulatim incipiet gravidus turgescere venter,
Nec vulgo metuas illa vel ista loqui.
Tunc ubi nos vitae primum donaveris isti,
Et populis pacem temporibusque feres.
Saecula nobiscum venient non qualia fama est,
Falciferum nato deseruisse senem.
Sed quae cum superis mortalia nomina iungant,
Et superas faciant sponte patere domos.
Ianua placati reserabitur aurea caeli,
Claudetur Stigii regia magna Iovis.
Quin etiam sanctae renovabitur ordo quietis,
Cessabunt curvae bella sonare tubae.
Caerula non aliquae consternent aequora classes,
Nulla cruentata cede rubebit humus.
Omnis odoratas populus conversus ad aras
Martia securo conteret arma pede.
Scuta virum et galeas mordax rubigo peruret,
Abiecto fiet gratior ense ligo.


page 62b, image: s140

Tuta locupletes proscindent arva coloni
Sponte sua pinguis luxuriabit humus.
Omnia liberius producet munera tellus,
Quae vix agricolis ante coacta dabat.
Cetera, quem paries, tecum Deus ipse, loquetur
Scribere nunc soli fas erat ista tibi.
Interea parva pondus gestabis in alvo,
Quod non angelici sustinuere chori.
Iam quod nemo potest nisi nos tribuisse roganti,
Accipe quod praestas omnibus ipsa, Vale.

MARIA VIRGO DEO PATRI.

Quam sine te non est tellus habitura salutem,
Ut partam per me possit habere, veni
Littera quod sparsis non convenit ista lituris
Hoc breve mortalis dextera fecit opus.
Dextera quae calamum vix nunc tenet aegra labantem
Hei miseram quanti ponderis urget onus.
Ausa humilis magno rescribere virgo Tonanti
Quam ferat, aggredior, mens mea, maius opus.
Quamvis nota satis tua sit clementia nobis
Maiestas cui non ista stupenda tua est?
Nunc tamen unanimi Princeps ter maxime regni,
Da veniam si plus quam decet, audet amans.
Et facis, et non est te uno mansuetior alter,
Audaces venia cogimur esse [Note: 1514: Orig.: ista] tua.
Tu facis ut precibus suffultus navita iustis,
Audeat immenso credere vela mari.


page 63a, image: s141

Martius ipse tuo confisus numine miles,
Non timet armatis obvius ire globis.
Denique cuncta tua pietate pericula temnit,
Quisquis gentiles non putat esse Deos.
Iure igitur magni servit tibi fabrica caeli,
Quicquid et haec extra quicquid et intus habet.
Iure capax regnum tibi terminat igneus orbis,
Si posset regni terminus esse tui.
Iure tuum nomen mundus reverenter adorat,
Te quando includit mitius ille nihil.
Ergo metus omneis posui, sic ipse iubebas,
Fas homini non est spernere iussa Dei.
Sic etiam iuvenum pulcherrimus ille monebat,
Qui mihi non falso pectore dixit, ave.
Iam super Oceanum madido Sol crine pependit,
Flammiferae noctis nuntius ortus erat.
Sola fui thalamumque sera custode coegi,
In manibus Solimi carmina vatis erant.
Concipiet natum virgo paritura, legebam
Docta prius tanti mystica scripta viri.
Nascere magna parens, felix age fulgeat ortus
Afflictis dixi, gentibus affer opem.
O mihi si liceat quacumque in stirpe futura es,
Aptarem famulas ad tua iussa manus.
Quae te digna manet genitrix, o filia maior
Nulla potest laudes lingua referre tuas.


page 63b, image: s142

O et feminei, O et sine labe pudoris
Gloria, spes in te nostra salusque manent.
Tu quoque mundi opifex imple praesagia vatum,
Pondere te felix fiat onusta parens.
Fama Iovem falsum tot habet latuisse figuris,
Et tot ficticios monstra fuisse Deos.
Ante Deos ostende Deum, de virgine nasci,
Da populis solum te potuisse fidem.
Sic ego secreto mentis meditata recessu
Conticui, coram palmifer ales erat.
Qualis purpureum referens aurora colorem,
Qualis ab Oceana Lucifer exit aqua,
Talis erat niveo iuvenis vestitus amictu,
Mortalem credi non potuisse liquet.
Aurea caesaries humeros complexa comantes
Fulsit, et in dextra pacis oliva fuit.
Qui simul intravit tenebrasque removit obortas,
Curvato missum poplite dixit ave.
Obstupui, vocem timor abstulit, unde quod ales
Mirabar, clausas transiit iste fores.
Ne timeas Maria ille refert, nam spiritus in te,
Et tecum virtus omnipotentis erit.
Docta voluntatemque tuam, meque ipsa resumens,
Pareo mandatis orbifer alme tuis.
Labere perque alti tua regna voluminis orbes,
Mitibus haec oculis inferiora vide.


page 64a, image: s143

En iacet, et lacrimis mersus tibi supplicat orbis,
Sollicitas audi gloria nostra preces.
Dum loquor, ecce levi, velut auctior, ebulit alvus,
Pondere, nec laesi damna pudoris habet.
Ergo ego, quam toto cupiebam corde futuram
Quam colui tantis laudibus, ipsa fui.
Ipsa mihi placui, votis ignosce peractis,
Excidit in laudes inscia lingua suas.
Ergo ego digna fui mundo promissa iacenti
Solvere, et in terras ducere virgo Deum.
Digna fui, quis enim poterit te iudice falli?
Digna fui, quia te iudice digna fui.
Te mea virginitas, tua me clementia movit,
Non agitur forma Praesule noster amor.
Pulchra tibi mentis facie pulcherrime rerum,
Quod placui, sed non qualibet arte, iuvat.
Est aliquid placuisse Deo, super omnia matrem
Esse Dei, hoc meriti non leve pondus habet.
Scribis ut a primis mecum Deus egeris annis,
O pietas terris non habitura locum.
Ipsa quoque ardentes seu te venerabar ad aras,
Seu legerem clausa carmina sancta domo.
Seu tibi, non oculis hominum gestamina sumpsi,
Et nondum sacris apta ministra fui,
Tu mihi tu praesens amor et meditatio dulcis,
Una tibi semper cura placere fuit.


page 64b, image: s144

Ah quoties, quaerente aliqua quid sola fuissem,
Fingebam fluxo cingula lapsa sinu.
Caelestes adii te contemplata recessus,
Tu mihi tuta quies, tu mihi somnus eras.
Iusserat Anna parens, genitor Ioachime monebas,
Legitimo summum claudere fine decus.
Scilicet, esse viro fecundam prole caduca,
Quam [Note: 1514: Orig.: Qua] non mortali semine maius erat.
Quam bene constantem iuvisti in virgine mentem,
Quod non sum cupido tradita nupta viro.
Ille quidem caste, cui sum data nupta, sororem
Maluit, et prior est virginitate mihi.
Ad tua confugi supplex altaria, crevi
Virgineos inter parva ministra choros.
Nunc tribus incipio quartum superaddere lustrum,
Et mea primaevo flore iuventa viret.
Eligor Anna tibi magnum paritura nepotem,
O quanti generi flos erit iste tuo.
Sed tibi quid refero quae me prior omnia nosti,
Omne quod est usquam scitque videtque Deus.
Cuncta licet videas, semper licet omnia noris,
Saepe tamen dici te tua facta iuvat.
Nam quid odoratas votis placaris ad aras?
Et facili iustas percipis aure preces?
Clause [Note: 1514: Orig.: Clausa] sub hac lutea nostrae testudine carnis,
Littera praesenti traditur ista tibi.


page 65a, image: s145

Non precor ut valeas per quem valet omne quod usquam est,
Illud idem verum possit ut esse fave.

MARIA MAGDALENA IESU CHRISTO.

Mittere quam nequeo largitus es ipse salutem,
Nomen ut a victa morte redemptor habes.
Regna iacent certe mortis, te vita perempto,
Vix aliquis tanti qui peteretur erat.
Qualis apud manes fueris, quem viceris hostem,
Audet apud superos garrula fama loqui.
Vicisti, mors victa iacet, victorque redisti,
Plurimaque est reditus turba secuta tuos.
Iamque aliquis longa tecum de morte reversus,
Talia barbatos praedicat ante patres.
Est locus aeterna qua rupta voragine tellus
Panditur, et foedo sulfure fumus olet.
Accipit hic sontes animas locus, inque perhennes
Exercet poenas perpetuasque cruces.
Vestibulum ante patet longo incomplebile tractu,
Non est in stygia crassior umbra domo.
Illo nos serie saeculorum longa vetustas
Clausit, et Adami noxa luenda patris.
Post duo saecla ierant decies quinque orbis ab ortu,
Victaque mortali bis tria lustra Deo.
Venit ad aeternae noctis loca luminis auctor,
Nubila divinum dispulit atra iubar.


page 65b, image: s146

Tum nova degeneres lux aedita terruit umbras,
Victrices metuit plurima turba manus.
Nec mora disiectis patuerunt atria valvis,
Unde vetus Dominum turba secuta sumus.
Pars habet aeterno viridantes germine colles,
Corpora quos secum surgere iussit, habent.
Praedicat haec aliquis, sentit contraria vulgus:
Sunt tamen et Solymae credula turba nurus.
Illae etiam durae cum iam loca mortis adires,
Flebant, impositam pondus habere crucem.
Iam subit illius tristissima lucis imago,
Qua Iudaea tuo est sanguine facta nocens.
Hei mihi, qualis eras? Quantum crudele luisti
Supplicium, quod te non meruisse liquet?
Qualis erat quae te propere maestissima mater,
Est vinctum in mediis hostibus ausa sequi?
Flebat et in terram quoties defecta cadebat,
Vix qui semianimem tolleret unus erat.
Unus Ioannes custos fidissimus illi
Semper erat, nullo defuit ille loco.
Tunc ego, si qua mori maerendo femina posset,
Mortua funesto fracta dolore fui.
Namque quis ista videns dirae nova nomina mortis,
Plorantes rigido non secet ungue genas?
Territa neglexit leges natura suetas,
Morte tua, quando est nostra redempta salus.


page 66a, image: s147

Sol rubuit faciemque atro velavit amictu.
Informis medio nox erat orta die.
Omnia tunc stabili stupuerunt sidera caelo,
Vix etiam, misere quassa, resedit humus.
Per sua demissi ceciderunt culmina montes,
Saxa procul querulo dissiluere sono.
Multaque quae trepidum sunt visa horrenda per orbem,
Non tulit imparibus littera nostra modis.
Condoluit natura tuae rex optime morti,
Et merito, quia tu conditor huius eras.
Sed mihi quo maesti scripturae gaudia versus,
Tristia cum fuerint victa referre iuvat?
Tristia vicisti victorem mundus adorat,
Et solvit meritas terra redempta vices.
Non satis Eoos Aurora reduxerat ignes,
Vixque novum tremulo lumine mane fuit.
Nobilibus sumpsi pretiosa alabastra venenis,
Exanimes artus ungere cura fuit.
Forte duae mecum, cognominis utraque nostra est,
Gaudebant Comites illius esse viae.
Venimus ad clausi nuper loca nota sepulcri,
Deiectum grandi pondere marmor erat.
Ecce sed a dextris, dubitantibus omnia nobis,
Ignoti visa est forma stupenda viri.
Candidior nivibus vestis, coma purior auro,
Plurimus in pulchro lumine fulgor erat.


page 66b, image: s148

Constitimus, subitaque retro formidine lapsas,
Talibus impavidas vocibus esse iubet.
Lugentes Mariae nihil hic timeatis, Iesum
Quaeritis, est isto visus abire loco.
Rura prior Galilaea petet, sic ante monebat.
Dicite ut haec Petrus discipulique sciant.
Haec ita laetifico de te sermone locutum
Nescio, sed stupidas deseruisse puto.
Ipsa quidem nimio confusa timore resedi,
Praebuerant maestum frigida saxa thorum.
Namque ut erant longo nova gaudia mista dolori,
Laetitia hinc lacrimas aedidit, inde dolor.
Certe ibi dum comites fugientes assequor, aut te
Vidimus, aut oculos lusit imago tui.
Vidimus at certe, nec enim tetigisse, nec ante
Somnus erat, sacros procubuisse pedes.
Gratulor applaudoque tuae super omnia palmae,
At dolor a vultu peior abesse tuo est.
Dum licuit dulci obsequio te Christe colebam,
Unaque te requies posse videre fuit.
Testis Martha soror quam te constanter amarim,
Quo se desertam tempore questa tibi.
Dicebas memini, nil te res ista moretur,
Electa felix est tua parte soror.
Iesu noster amor, iam non moriture redemptor,
Iam non mortali carne vidende veni.


page 67a, image: s149

Langueo ut aestivis exustum solibus arvum,
Areo ut in sicco quae sitit herba solo.
Nunc mihi quot soles abeunt, tot metior annos,
Mensis habet spatium quaelibet hora mihi.
Nunc desiderio, iustisque doloribus angi
Nunc didici vero quid sit amore capi.
Ibimus, est animus, Galilaeaque rura petemus,
Sed tamen hic nobis ante videndus eras.
Arva patent oculis vigilantibus obvia, caelum
Metior, at nulla spes mea parte venis.
Iamque abiere decem, tantum non saecula, luces,
Quas, quia sunt, potui dicere paene cruces.
Nec tamen appares, et nos te Christe volentes
Quaerere, nemo viam quae sit eunda docet.
Reddita testatur mundus tua signa renascens,
Gaudet et in reditu quicquid ubique tuo.
Nunc iterum spondent Solymi sua balsama colles,
Hierichus vernas exhibet alta rosas.
Verna Cupressiferae praetexunt pallia silvae.
Ornat Idumaeum florida palma nemus.
Nubifer aestivos aperit Carmelus honores.
Botrifera Engaddi vitis [Note: 1514: Orig.: Ergaddi vites] opacat humum.
Cuncta tibi redeunt, tecum simul omnia surgunt,
Nos sine laetitia, nos sine honore sumus.
Auctor ubi es, rerumque potens reparator Iesu?
In melius versi temporis auctor ubi es?


page 67b, image: s150

Vicisti, mors victa iacet, victamque fatetur,
Iamque triumphatas porrigit illa manus.
Victor ubi es? nec enim miserae te invenimus usquam,
Quaesitus longo tempore victor ubi es?
Dum queror ac mecum doleant, nisi falsa notavi,
Flexerunt tremulum lilia maesta caput.
Frigida pendentes commoverat aura capillos,
Respicio, nullus post mea terga fuit.
Vidi aliquid, species amor obtulit, inter eundum
Constiteram, et mixto laeta timore fui.
Aspicio loca nobiscum tibi culta frequenter,
Heu loca non oculis dulcia ut ante meis.
Grata tamen quia te referunt, quia grata fuerunt,
Sic etiam ex ista parte dolere iuvat.
Nunc tua quae possum pro te vestigia tango,
Et lacrimas propior [Note: 1514: Orig.: proprior] conbibit herba meas.
Aspicis haec oculis, sed non quibus ante solebas,
Nec lacrimae, nec te nostra querela movet.
An quia mortalis iam desinis esse, recedis?
Et mihi non ultra conspiciendus abes?
An quia peccatrix non sum te digna videre?
Heu cur illa timet crimina noster amor?
Digna licet non sim, potui tamen esse, videri,
Da veniam, pietas nunc ubi tanta tua est?
Quid meruere alii, si te mihi Christe negabis?
Quid reliquus maesta cum genitrice chorus?


page 68a, image: s151

Restat ut accedat nostro tua gratia voto,
Cura alias maestam nulla levare potest.
Hoc te Martha soror, rogat hoc qui lumine cassus,
Lumina quae videat te duce frater habet.
Te genitrix, te noster amor, duodenaque turba,
Te bonus hoc anima supplice quisque rogat.

MARIA IOANNI.

Haec dilecte Deo iuvenis tibi venit ab illa,
Quae tibi quo licuit tempore mater erat.
Signa quid aspiciens gladium miraris utrumque?
Hic mihi causa fuit vulneris, ille tibi.
Vidimus his laesi morientis vulnera Christi,
Heu quantum miseros est meminisse dies.
Nunc tamen hoc peius doleo, quo longius has te
Meque simul terras deseruisse queror.
Pulsus in Aegeam Romano a Caesare Pathmon,
Incolere ignotam diceris exsul humum.
Quae simul ut nostras fama improba contigit aures,
Sensibus excideram mortua paene meis.
Idque ego iam dudum vel tale quid aegra timebam,
Docta satis casus posse timere graves.
Fortiter hic animus longoque induruit usu,
Pectoris haec non sunt vulnera prima mei.
Ante per immensum pelagus iactata malorum,
Ante in curarum gurgite mersa fui.


page 68b, image: s152

Tu quoque nostrarum comes et pars maxima rerum
Testis es afflictam sic potuisse queri.
Cum qua quicquid erat durum commune tulisti,
Adnumerans damnis vulnera nostra tuis.
Qui mihi quod carae frater solet esse sorori,
Cui fueram fratri [Note: 1514, 1532: Orig.: frater] quod solet esse soror.
Denique quem primum dilexi semper ab illo,
Illo, qui nobis omnia solus erat.
Qui moriens matrem tibi me mandavit, ut esses
Tu quoque desertae quod fuit ille mihi.
Defeci, terramque genu labente petebam,
A terra manibus sum relevata tuis.
Hoc pius aspiciens aliquis miseratus utrumque est,
Dixerat, ah quoties haec misera, ille miser.
Flebant et Solymae tamquam sua viscera matres,
Addidit immites impia turba minas.
Plura vetat meminisse dolor, quis cetera fando
Pallentes calido non riget imbre genas?
Omnibus intereras, mecum omnia dura tulisti,
O nec adhuc aliquo fine quietus agens.
Cur igitur tot passe [Note: 1514: Orig.: passae] animo subeunte labores,
Non mihi sollicito pectore flendus eras?
Cur non exciderim tam saeva exterrita fama?
Cur tua non nostrum vulnera pectus agant?
Tunc ego vel potui crudelior esse videri,
Quam quibus est propria mamma resecta manu.


page 69a, image: s153

Nata feris pavisse feras, tigresque luposque,
Non potui casto pascere lacte Deum.
Duritia potui superare Adamanta videri.
Si non quae pateris non meruisse querar.
Quae quamvis placuisse queant tibi forte per ipsum,
Qui mala postremis deteriora tulit.
Te tamen indigne plecti dolet. O mihi saltem
Quis dabit ut pro te tristia fata feram?
Cui, quod non penitus cecidi, quod paene revixi
Mortua, cui quod sum debeo, quodque fui.
Ut taceam qua me totiens pietate levaris,
Quanta animi fuerim sarcina saepe tui.
Omnia solus eras soli mihi namque relictae,
Postquam est in patriam redditus ille suam.
Ille decus nostrum, nostrae dator ille salutis.
Heu mihi cur nomen dicere triste fuit.
Nescio [Note: 1514, 1532: Orig.: Nescia] quae dulcedo meos renovare dolores
Hic solet, in dicto nomine vulnus erat.
Maternum exanimant [Note: 1514, 1532: Orig.: examinant] dilecta vocabula pectus,
Et tamen est quare commeminisse iuvet.
Sic quoque vicina iam lumina morte gravatus
Matris in indicto nomine mitis erat.
Tam miserae, fractaeque malis, passaeque dolores,
Dixisses quiddam blandius interii.
Ecquae vel potuit gravius vel debuit umquam
Quod peperit nostra mater amare fide?


page 69b, image: s154

Ecquae vel maius peperit? cui deinde per omnem
Cum partu vitam vivere peius erat?
Tempore ab hoc nostra quo terras venit ab alvo
Humano soboles corpore tecta Dei.
Quot tulerim duros non est numerare labores,
Tempore ab hoc paucis laeta diebus eram.
Laeta fui [Note: 1514, 1532: Orig.: fuit] tunc cum mihi missus ab aethere, dixit
Pectore non falso nuntius ales, ave.
Tunc quoque, cum tantam peperi sine crimine prolem,
Cumque darent illi tres tria dona Magi.
Laeta triumphata redeuntem morte videbam,
Calcantemque alacri nubila regna pede.
Spiritus a patria laetam quoque sede relabens
Vidit, eras nostri pars quota et ipse chori.
Cetera dura tulit sortis tenor omnia iniquae.
Quod iuvet est inter milia multa nihil.
Quae si cuncta velim numero comprehendere certo,
Frondiferas Libani dicere coner opes.
Quot cedros Carmelus alat, quot gignat odoras
Hierichus vernis solibus usta rosas.
Pauca tamen meminisse iuvat, quibus ipse notatis
Tu quoque pacifico tristia corde feras.
Frigora pauperiemque pati res dura videtur,
At nihil est, horum milia multa tuli.
Quem mihi tunc [Note: 1514, 1532: Orig.: nunc] animum credis dilecte fuisse,
Carmina vaticinans dum canit ista senex?


page 70a, image: s155

Maeror, et anxietas, dolor, inclementia fati,
Mater in hoc puero sunt obeunda tibi.
Non secus obstupui, quam si nil tale timenti
Hausissent medium tela cruenta latus.
Nondum convalui, nondum dolor ille resedit,
Ecce nova Herodes monstra tyrannus agit.
Audiit Hebraea venturum ab origine Regem,
Qui se de tanto pelleret imperio.
Protinus aedicto crudeli occidere mandat,
Quisquis adhuc linguae masculus esset inops.
Hic dolor, hic miserae plangunt sua viscera matres,
Saepius e medio viscera rapta sinu.
Saevit in innocuo crudelis sanguine miles,
Flebilius nihil hac caede fuisse potest.
Ipsa Deo monita Aegyptum fugitiva petebam,
Duxit Iosepho nos comitante puer.
Hic aliquot fatis, sed tristibus egimus annos,
Praebuit angustum lana colusque cibum.
Vix peregre patriam Galilaeaque rura reversi,
Instabat Solyma festus in urbe dies.
Venimus ad typici sacrum sollemniter agni,
Dum timeo natum perdere, natus abest.
Illum ego quaesitum tris soles anxia, tandem
Invenio sacros disserere ante patres.
Vix isto annorum duo tempore lustra peregit,
Et potuit tantos ille docere viros.


page 70b, image: s156

Crevit, et inde puer meliores induit annos,
Me vacuam vidit nulla dolore dies.
Iamque vir egressus sexti confinia lustri
In sibi praescripta coeperat ire via.
Per nova mirantes tenuit miracula turbas
Et novus in tota [Note: 1514, 1532: Orig.: toto] gente propheta fuit.
Testis es ante alios (nec enim te carior illi
Alter erat) quo se gesserit ille modo.
Quot miseros, quot monstra hominum, quot lumine cassos,
Reddiderit per tot milia nemo rogat.
Scis quibus interea curis gemebunda tenebar,
Certa dolorificum non procul esse diem.
Saepe gemens dixi: cui me moriture relinquis?
Quis dabit heu tecum me quoque posse mori?
Ille quibus potuit verbis lenire dolorem,
Saepe tibi dixit vestra sit ista vide.
Te quoque saepe gravis flenti discrimina fati
Non puduit madidas tergere veste genas.
Et mea saepe tuae lacrimae super ora cadebant,
Exciderem manibus cum resupina tuis.
Et iam tempus erat fatalem solvere morsum
Tristior affulsit quaelibet hora mihi.
Ascendit Solymam palma sublimis in urbem,
Exceptus veri regis honore fuit,
Inde sacra vulgus deturbat ab aede prophanum,
A turba saxis paene petitus erat.


page 71a, image: s157

Sex modo restabant quos vellet vivere soles,
Heu nimis in curas tempora longa meas.
Hic mihi nec luces tacitae nec tempora noctis
In lacrimas spatii sufficientis erant,
Anxia, sive aberat, quaerebam semper ubi esset,
Anxia, sive aderat, ne male abiret eram.
Omnia tu melius, mecum tu semper agebas
Omnia tu memori mente tenere potes.
Quis ferat [Note: 1514, 1532: Orig.: feret] illius noctis meminisse cruentae,
Quae cenam Paschae prima secuta fuit?
Vosne Cedroneae captum potuistis olivae
Immeritum sicca fronde videre Deum?
Ipse rapax amnis lapsas a corpore guttas
Sensit, et attonita mollior ibat aqua.
Territa diffugit sub opacam Cynthia nubem
Paene etiam caelo nox abitura fuit.
Mene quieturos posuisse cubilibus artus?
Mene relaxata mente fuisse putas?
Quolibet usque illum tam longa nocte trahebant.
Hac ego sum tacitis passibus ausa sequi.
Nunc ego per clausae rimas spectare fenestrae
Dum cupio, indigne saepe repulsa fui.
Vidi ego vel probris lusum, vel verbere caesum
Nullus in attonito pectore sanguis erat.
A quoties, ridente aliquo mea vulnera, flevi
A quoties supplex qualibus usque fui.


page 71b, image: s158

Hic quoque qua poteras miseram pietate, iuvabas
Egressus dirae limina nota domus.
Quis meminisse queat dirae scelera omnia noctis?
Non satis est tantis ulla querela malis.
Quot gelidae aestivis errant in montibus umbrae,
Quot matutino gramina rore madent,
Tot mea presserunt lacrimosi corda dolores,
Illa quae cladem nox mihi prima tulit.
Nox Acherontaeis intempestivior umbris
Nox tamen in curas non satis ipsa meas.
Tristior in nostras lacrimas successit Eous,
Et peiora novum vulnera mane tulit.
Vix caput extulerat trepido sol territus orbi,
Maestus in attonita perstrepit aure sonus.
Qui nova credentem populum per signa fefellit,
Qui se praesentem dixit adesse Deum.
Qui sua praetulerit sanctae ludibria legi,
Quem pro lege iubet Praesul uterque mori,
Rite coronatum Praeses Romanus Iesum,
Damnat ad extremam iustior ipse crucem.
Parcitis immeritae pubes Iudaea parenti,
Sic ego sic vestra voce levanda fui.
Hoc erat officium matri praestare relictae
O etiam veteri durius angue genus.
Et iam tota cohors portis erumpit apertis
Impositam collo baiulat ille crucem.


page 72a, image: s159

Qua licet usque sequor te solo tuta ministro
In latebris comitum cetera turba fuit.
Attamen et mecum quaedam venere sorores
Sed gravis has longe iussit abesse timor.
Non satis ipse oneri quoties cecidisset, amare
Vapulat, infecta surgere iussus humo.
Tacta rubebat enim, vestigiaque ipsa tenebat
Sanguine quae fuso fecit utrumque genu.
Quid facerem? totiens iacui iam frigida, flevi,
Nunc quoque, si quaeras: quid facit ista, fleo.
Quasque legis toto multas in carmine mendas
De lacrimis factas noveris esse meis.
Ventum erat interea mortis loca ad alta, paratae
Ecce sudes, clavos, arma, flagella, crucem.
Tunc ego, vel nullos potui sensisse dolores,
Vel potui humani cordis habere nihil.
Sanguine iam roseo ligno sudante pependit,
Transiit effossum militis hasta latus.
Iam mihi pendentes licuit tetigisse lacertos
Oscula iam nigro frigida ab ore tuli.
Dicite prolificae felicia nomina matres
Dicite de vobis talia si qua tulit.
Nulla tulit, nulla est aevo latura sequenti,
Curarum hoc pressit sarcina tota caput.
Tot mala, tot curas, tot iniquos passa dolores
Conqueror extremum longius ire diem.


page 72b, image: s160

Quoque magis doleam sine te carissime cogor
Vivere, qui miserae dulce levamen eras.
Non ego te aspiciam vestri mandata magistri
Historica populis insinuare fide.
Non mihi sollicitae numeranti taedia vitae
Artifici falles tempora longa mora.
Nunc quoque quae tecum quondam monumenta solebam
Visere, stant soli sola videnda mihi.
Illa ego, divitibus seu lucidus exit ab Indis
Seu niger Hesperiam lucifer intrat aquam.
Flexa genu praesens fletu contemplor amaro
Ille locus nostri signa doloris habet.
Illius apparent vestigia maesta perempti
Illius innocui caede cruenta viri.
Hic stetit, hic cecidit, saxo defecit in illo,
Hoc ego strata loco cum pateretur eram.
Haec illum crux alta crucem tulit inter utranque
Mortuus hic munda sindone tectus erat.
Hic me semianimem carissimus ille refecit
Ille per Aegeas nunc male pulsus aquas.
Talia dum meditor mecum tua semper imago est.
Tu procul hinc absis milia multa licet.
Ipsa quidem Solymis numquam exeo corpore ab oris
Mens tamen et caelos et tua regna subit
Mens spatio peregrina brevi quocumque volebat
Tollitur, et nullo limite clausa volat.


page 73a, image: s161

Haec igitur totiens ad te spatiatur et errat,
Carceris haec extra testea claustra sui.
Ipsa domo vidua tacito secreta recessu,
In meritas solvo dum licet ora preces.
Interdum repeto veterum praesagia vatum,
In curas olim carmina scripta meas.
Rara mihi est etiam reliqui congressio vulgi,
Quam quarum satis est vita probata mihi.
Hae quoque sunt nostrae quod possunt esse senectae,
Flos prior aetatis decidit ille meae.
Aufferor, inque dies venientibus opprimor annis,
Plena quater vitae sunt tria lustra meae.
Nec mihi scire licet quid agas carissime rerum,
Credentes etiam fallere fama solet.
Nullaque quae possit de te tot euntibus annis
Littera, vel minimum dicere, visa mihi est.
Nec tamen hoc miror, tot enim maria inter utrumque
Forsitan ingratae causa fuere morae.
At tibi qui nostro saepe est in amore minister,
Omnia mandatis fert mihi plena tuis.
Hinc licet agnoscam quid agas, tamen omnia vellem
Plenius, et digitis scripta videre tuis.
Interea loquitur pro te tua littera nobis
Orbi, non soli littera scripta mihi.
Littera quae vestri testatur gesta magistri,
Usque sub extremum non peritura diem.


page 73b, image: s162

Quo sane mortale nihil meditare libello,
Sidera sublimi vertice summa feris.
Sicut ubi radios visu penetravit acuto,
Prima avium caelo proxima saepe volat.
Abdita vidisti divinae scrinia mentis,
Mystica quo nobis cena peracta loco est.
Illa utinam nobis non ultima cena fuisset,
Aut esset propera morte peracta mihi.
Sed tamen hoc cessit melius populoque redempto,
Et quibus est recto tramite cura sequi.
Differri haud potuit quod opus restabat agendum,
Qua bona sit causa nostra querela caret.
Tu si quando potes maestam solabere matrem,
Cur vacat officio dextera fida suo?
Damna fer interea sortis patienter iniquae,
Iam patria felix divite civis eris.
Nec dubita post paulo Ephesum tua templa redibis,
Donec ab his curis vivus ad astra voles.
Ipsa feram placide [Note: 1514: Orig.: placidae] superantis taedia vitae
Quam precor ut paucis, qui dedit ille ferat.

LYDIA PAULO.

Dum tibi sera venit metitur epistola, quantum
Thybridis a sacro fonte Caicus abest.
Nam tenet evictis nunc pulchra Tyatira curis,
Nunc ego nec felix Aematis esse velim.
Tu dubium emensus Tyrrhena [Note: Vredeveld: Orig.: Thyrrena] per aequora cursum,
Dura sub infami iura Nerone manes.


page 74a, image: s163

Quid tibi cum caeca doctor clarissime Roma?
Assuescet monitis numquid et illa tuis?
Quam metuo magnum ne quando fatebere Christum,
Ipsa tibi poenas exitiumque paret.
Hoc cecidere modo tot milia temporis huius,
Stultus ut imperium cum Iove Caesar habet.
Quam fuerat melius gentes docuisse minores,
In tua plus Asiae nomina laudis erant.
Roma potens toti caput est et praesidet orbi,
Et nimium propria laude superba tumet.
Tam firmam heu quantus labor est impellere molem,
Pondus praecipue cuius et orbis idem?
Ipsa refert patria partos virtute triumphos,
Et se praesentes credit habere Deos.
Ipse etiam superum socius pater urbis habetur,
Cui locat ardentes quaelibet ara focos.
Hanc tu posse putas tua per documenta moveri,
Quae sibi tot divos quot colit ipsa facit?
Et licet exsuperes divinae lumine mentis,
Et polyhistorico pectore cuncta feras.
Blandaque mellifluae cedat tibi gratia linguae,
In labris sedeat Suada canora tuis.
Saxa prius scopulosque trahes silvasque sequaces,
Antraque linquentes per nemus omne feras.
Quam tu semideum possis mollire Neronem,
Si modo se totum non putat esse Deum.


page 74b, image: s164

Sed pariunt magnam tam facta insignia laudem,
Tentatique satis fama laboris erit.
Quis neget hoc magno satis est voluisse Tonanti,
Res animo non re ponderat ille animos.
Quis neget haec ipsis Divis quoque magna videri,
Terrarum princeps sollicitare caput.
An potius fugiens operosae taedia vitae,
Vis tandem placida posse quiete frui.
Namque diu vasti iactatam errore profundi,
In portum par est applicuisse ratem.
Arma per et varii raptum discrimina belli,
Militis emeriti nomen habere decet.
Hoc tibi tu poteras Romam sperare daturam,
Nil hac desperes condicione licet.
Flumina sic retro spera reditura, lacusque
Ignibus arsuros, saxa futura feras.
Mortua crede loco pietas est omnis in illo,
Caesar ubi malus est, pax ibi nulla bonis.
Pars licet observet populi te multa tuisque
Audiat, et verbis credat inesse fidem.
Pressa tamen trucibusque minis iraque Tyranni
Dissimulat tacita quem colit arte Deum.
Ergo fuit melius Gentes docuisse minores,
Cur tua nunc virtus languida facta iacet?
Sed tua nec languet virtus nec gloria marcet,
Da veniam si quid noster ineptit amor.


page 75a, image: s165

Ut tua me miseram nimiis absentia curis
Conficit, incauta sic quoque mente loquor.
Candida floret adhuc nostras tua fama per oras,
Gloria nec meriti est illa [Note: 1514: Orig.: ulla] sepulta tui.
Postquam clara nova vidit te luce Damascus
Percussum, leges deseruisse tuas.
Moenia adhuc illa rima stant pervia, per quam [Note: 1514: Orig.: quae]
Diceris occulta cautus abisse fuga.
Illa etiam quae tu nobis aliquando solebas
Saepius in patria facta referre tua.
Illa vigent etiam nullis moritura diebus,
O sine non lacrimis enumeranda meis.
Immeritum poenis quibus affecere Philippi,
Flumina paene audent mutaque saxa loqui.
Hanc post fida tamen tua littera venit ad urbem,
Quam dederas veram testificata fidem.
Saxa Lycaoniae scelus indignantia Lystrae
Paene etiam mortis stant monumenta tuae.
Dicere Cecropios quo fregeris ore magistros,
Quam qui nil didicit dicere nemo nequit.
Qua virtute Ephesique minas Solymaeque tumultus
Viceris et Macedum Cappadocumque dolos.
Omnibus his tua scripta tamen transmissa leguntur,
O bona pro meritis dona relata malis.
Praeterea Galathas quis nescit adisse feroces,
Teque tuas Christo fassa Corinthus opes?


page 75b, image: s166

O electe Dei preco, decus orbis, ab ipsis
Quem tenebris luci est restituisse tuum.
O superum facunde comes fideique magister,
Fulmina sunt linguae singula verba tuae.
Fama est Ismarii gelidas ad Strimonis undas,
Omnia Threiciam monstra secuta chelin.
Moverit Amphion lapides Delphinas Arion
Ogmius impositis traxerit ora iugis.
Tu potes eloquio caelos aperire potenti,
Tu potes in terras ducere Paule Deum.
Cuncta tibi cedunt divinae munera virgae,
Tam fluit et linguae est aurea vena tuae.
Iamque renascentem membris vitalibus orbem,
Totum divini munere lactis alis.
Qualiter infantem tenui nutricula succo
Imbuit, et firmis passibus ire docet.
An nihil haec credes? an non ea gloria plena est?
Roma precor titulis defuit una tuis?
Patria restabant Persaeae moenia Tharsi,
Heu quantum a vestro Thybride Cydnus abest.
Quam fuit hoc nimium gravidae praestare senectae,
Romanis Cilicas praeposuisse tuos.
At fuerat sancta pro relligione cadendum,
Hanc prius hic fas te composuisse fuit.
Grata senescentis quaerebas otia vitae,
In patria poteras consenuisse tua.


page 76a, image: s167

Dulcibus intentus studiis crescentis Iesu,
Non quae prisca tui Gamalielis habes.
Aut certe ad gelidum melius vixisse Caicum,
Hic tua praecipuum gloria nomen habet.
Quod votis nisi saeva meis fortuna negasset,
Improba pars vitae non foret ulla meae.
Cresceret invisas nullum mihi tempus in horas,
Deiceret nullus pectora maesta dolor.
Nec me saepe cavo gemitus pulmone trahentem,
Tristitiae causam quaereret ulla meae.
Saepe meos blanda solatur voce dolores,
Iuncta comes lateri fida Perilla meo.
Ah quoties illa referente quid egeris usquam,
Plurima luminibus liquitur unda meis.
Nunc quoque perfusum lacrimis premit humida pectus
Fascia, concepto pondere facta gravis.
Praedita ut illa quidem facundae est munere linguae,
De te quot verbis tot mihi tela refert.
Tempora tum subeunt vitae male cauta prioris,
Per quae quicquid erat vivere crimen erat.
Non ego nobilium sata Lydia stirpe parentum,
Nupta viro maestas tota sequebar opes.
Praecipue gemmas Tyrios et avara colores,
Empta levi magno vendere docta fui.
Hos duce te quaestus, verissima damna, reliqui
Nuda prius, lucro facta beata novo.


page 76b, image: s168

Cuius et obstantes duce te nova signa per hostes,
Sumptaque pro Christo fortiter arma tuli.
Multa quidem vici nec vana pericula rerum,
Quae poterant ipsis pondus habere viris.
Quae, quia nulla meis debetur gloria factis,
Tot mala quod [Note: 1514: Orig.: quot] vici muneris [Note: 1532: Orig.: mumeris] omne tui est.
Tu potes extremi penetrare volumina caeli,
Praesentemque alta mente videre Deum.
Ille tibi quaecumque voles largitur et addit
Munera, ad exiguas non numeranda preces.
Illius exemplo miseros tibi cura iacentes,
Tollere et ad superas est animare domos.
Nec pateris quo tu periisti paene, perire
Vulnere, sed certa conditione iuvas.
Nemo quidem melius languenti consulit umquam,
Quam qui perniciem, quam levat, ipse tulit.
Hoc utinam videat qui se putat omnia Caesar
Cernere, qui nec se nec sua facta videt.
Terribilisque sacra stupefactus imagine vultus
Dicat, et hic tantus non putat esse Deos.
Quod non ille putat tantus quis credere possit,
Ille quod est verum forte putare potest.
Viderit hoc Caesar, quod non sperare licebit,
In patriam reditus iam tibi certus erit.
Sed prius, heu metuo, fluvios [Note: 1514: Orig.: fluvius] habitabit Oreas
Multaque per montes Oceanitis erit:


page 77a, image: s169

Quam sua destituant crudelem monstra Neronem,
Nominis o ipso vox metuenda sono.
Ergone te miseris sine fine carere necesse est?
Ergone non finem nostra querela feret?
Quin etiam nobis sperantibus optima, forsan
Adveniet mortis nuntia fama tuae.
Heu mihi si nostras quicquam tale arguat aures,
Cur ego praeterito fortis agone fui?
In talem superesse diem quid profuit, in quo
Hoc animi reliquum decidet omne mei?
Me timidam infaustae faciunt mala nomina Romae,
Visa precor celeres somnia ferte Noti.
Nunc tu quicquid agis seu dura negotia tractas,
Otia seu tuta dulcia mente legis.
Respice lugentem solita pietate ministram,
Quam si vis aliqua parte valere, Vale.

ELISABETH IOANNI BAPTISTAE.

Sic mihi Zachariae sera te prole gravatae,
Dextera pro lingua saepe locuta fuit.
Non tamen est eadem ratio mihi muneris huius,
Nec mea conspecto numine lingua stupet.
Saepe manus nobis praesentibus illa locuta est,
Absenti loquitur dextra nostra tibi.
Da mihi te praesensque tui sit [Note: 1532: Orig.: sic] copia nobis,
Quam cuperem, quae nunc scribimus, ista loqui.


page 77b, image: s170

Accola fluctivagi rapidas ad Iordanis undas,
Inter inhumanas diceris esse feras.
Hirsuta pavidi vestitus pelle Cameli,
Silvestres mistis mellibus esse cibos.
Avia desertae postquam colis inter eremi,
Tecta nec ulla hominum nec loca culta subis.
Gratulor, et quoniam tibi sic carissime cordi est,
Vivere non alia te regione velim.
Nam mihi in hoc sterili prodisti natus ab alvo,
Venturum ut fieres nuntius ante Deum.
Nunc quoque te fama est adeuntibus undique turbis,
Taliter ex omni vociferare loco.
O qui praeteritae numeratis crimina vitae.
O quae mens scelerum conscia vulnus habet,
Ponite multiplicis commissa piacula noxae,
Ponite quaeque nocent, sumite quaeque iuvant.
Paeniteat scelerum pudeat vixisse tot annis
Non intellectae sub regione viae.
Vos adaperta manet caelestis ianua regni,
Iam tempus veniae, ne dubitetis, adest.
Talia multa ferunt mirantibus aedere turbis,
Et te praesentem significare Deum.
Inde superfusis in Iordane tingere lymphis,
Fassorum sordes milia multa suas.
Heu mihi quod nimium gravibus nunc opprimor annis,
Et vicina meas mors cubat ante fores.


page 78a, image: s171

Esset adhuc constans et crudior ista senectus
Officiumque agerent frigida membra suum.
Non ingrata domi subeuntibus otia curis,
Non tererem vana tempora longa mora.
Protinus his ad te fugerem, mea vita, relictis
Rebus quas aliae saepe morantur anus.
Non me tristis hiems, non torrida solibus aestas,
Non rigidum scopulis me prohiberet iter.
Omnia despicerem vulgata pericula rerum,
Atque annis fierem fortior ipsa meis.
Ut te perpetuae monstrantem dona salutis,
Conspicerem populi pars quota facta tui.
Sed vetat has partes et inutilis impedit aetas,
Nec Deus hunc animum, quod cupit, esse sinit,
Et nunc ille iacet per quem stetit ista senectus,
Qui fuit aetatis firma columna meae.
Sola domo vidua paucis obsaepta ministris,
Devoveo tardos in mea fata dies.
Quamquam quod superest vitae, hoc mihi nomine gratum est
Quod te grata Deo vita superstes habet.
Sive etenim sanctis te nuntia fama Prophetis
Inserit, est quare vivere posse velim.
Sive docet falsi monstrare pericula mundi,
Adicitur vitae, quod venit inde, meae.
Denique quaecumque est qua [Note: 1532: Orig.: que] tu ratione probaris,
Corporis est certe certa medela mei.


page 78b, image: s172


Idque ego non aliud causae mihi credo fuisse,
Cur mea sit [Note: 1532: Orig.: sic] fato tardior hora suo.
Hora quater denos bis iam numerata per annos,
Migrandum propere nuntiat esse mihi.
Quam bene longaevae numero mala tempora vitae,
Quod non sum vacuo tempore iussa mori.
Nam cum difficilis flerem dispendia lecti,
Visa diu steriles inter habenda nurus.
Respexit miseram tandem Deus ipse senectam,
Et desperato iussit honore frui.
Iam me vita senex melioribus exuit annis,
Aevo debilior iam vir et ipse fuit.
Thura Sabaea Deo sanctas incendit ad aras
Zacharias, clausa solus in aede manens.
Adstitit aetherea delapsus ab arce minister
Angelus, et tales aedidit ore sonos.
Care Deo, confide, placent tua vota, tuisque
Ante Deum precibus gratia parta tibi est.
Uxor praecipiti tua grandis Elisabet aevo,
Iam tibi concepto pondere mater erit.
Nomen Ioanni statues insigne puello,
Hic sacer, hic fiet maximus ante Deum.
Adferet ille puer toti nova gaudia mundo,
Flamine sacra Deo pectora plenus erit.
Talibus esse fidem, quia nollet credere, dictis,
Egressus templi limina mutus erat.


page 79a, image: s173

Donec ad octavi ventum confinia mensis,
Aeris in lucem iam mihi natus eras.
Cumque propinquorum de nomine turba rogaret,
Nomen Ioanni diximus esse tibi.
Omnes ignota turbati voce negabant,
In nostra hoc aliquem nomen habere tribu.
Ipse pater sumptis scripsit pro voce tabellis,
Nomen Ioannes, quod ferat, huius erit.
Atque ita cum longo tacuisset tempore, tandem
Solvit in hos nuper guttura muta sonos.
Laudibus Israel Deus est et honore ferendus,
Vincula qui plebis liberat arcta suae.
Cornua venturae qui protulit alta salutis,
Gentis Iessidae sub ditione sui.
Ipsius ut sancti repleti numine vates,
Ante retro lapsos praemonuere dies.
Affore crudeli quo servaremur ab hoste
Tempus, et amissam quod repararet opem.
Ut nostros miseratus avos memor esset eorum,
Quae testamento condidit ipse suo.
Ut rata verba forent iurandi praestita iuris,
Quod tibi iuravit prole beate senex.
Ipsius ut posito faceremus iussa timore,
Nec manus hostili nos premat ulla iugo.
Ipsius ut sancti iustique colamus honorem,
Donec in hoc vivi mortis agone sumus.


page 79b, image: s174

At [Note: 1532: Orig.: tA] te sancte puer sibi deligit ipse Prophetam,
Venturi ut possis nuntius esse Dei.
Nec dubiae fiat per te via nota salutis,
Omnibus, et populo culpa remissa cadat.
Ex alto quoniam venia miseratus egentes,
Respexit vultu terrea regna pio.
Tristibus ut splendor novus illucesceret umbris,
Quae misero clausos carcere mortis habent.
Nostra ut in aeternam tendant vestigia pacem,
Semita quo nostros dirigat ista pedes.
Haec ita vatidico tacuit pater ore locutus.
Turba novum populi tota stupebat opus.
Hinc tibi quis melior studiis accreverit aetas.
Paene supervacuum dicere velle fuit.
Quis tamen ignoret quod adhuc impubibus annis,
Pectora iam sacro numine plenus eras.
Improba mentita est quendam [Note: 1532: Orig.: quondam] Iove fabula natum,
In cunis angues enecuisse duos.
Certe nulla meis insunt mendacia verbis,
In te plus animi quam puerilis erat.
Ac sacra tunc etiam celebrares sabbata, vix dum
Passus es assueto munere lactis ali.
Nunc positas hausto tingebas fonte corollas,
Et moto quaedam pollice signa dabas.
Saepe videbaris monstrare quid indice, tamquam
Nescio quae, stupida mente futura videns.


page 80a, image: s175

Iam iuvenis iamque utilibus maturior annis,
Iam poteras duri ferre laboris opus.
In loca transisti deserta silentis eremi,
Iamque ea non modico tempore regna colis.
Tempora quae gravibus Christo duce vivis in armis,
Haec sunt militiae signa petita tuae.
Iamque fere tua ter denos excedit in annos,
Vita novum meritis nuper adepta decus.
Nam tibi agnatum lavisse in Iordane Christum
Diceris, et mediis constituisse vadis.
Quem super ut patria delapsus ab arce quierit,
Spiritus, et castam se simularit avem.
Fama est auditam ceu patris ab aethere vocem.
Talia non humili verba dedisse sono.
Hic est ille meus dilectus filius, in quo
Sunt animi certe [Note: 1532: Orig.: certa] gaudia plena mei.
Nate meae requies et honor supreme senectae,
Nate ministerio facte beate tuo.
Non temere accessit magno tua gratia Christo,
Nondum natus ad haec tanta vocatus eras.
Saecula fatidici tua praedixere Prophetae,
E quibus haec aliquis carmina scripta dedit.
En sacer ante tuos mittetur nuntius ortus,
Qui paret atque tuas monstret inire vias.
Ille colet deserta, et voce implebit eremum,
Omnis iter Domino turba parate suum.


page 80b, image: s176

Protinus alta cavas implebunt culmina valles,
Vertice mons humili collis et omnis erit.
Recta videbuntur quaecumque obliqua fuerunt,
Aspera planities, omnia mollis erunt.
Hora feret miseris mortalibus illa salutem,
Nemo non isto tempore salvus erit.
His tua carminibus praedicta est gloria, sed te
Virtutem, testis maior, habere docet.
Namque ferunt dixisse tuo de nomine Christum,
Maiorem nasci non potuisse virum.
Non potuisse virum nasci virtute priorem,
Quem pariat socium femina passa marem.
Haec tam vera meas relevant solacia curas,
Taedia nec fessi corporis esse sinunt.
Et mihi nunc plenae languentia fila senectae
Rumpere, natura non prohibente, libet.
Postquam clara tuis meritis mihi vita peracta est,
Impia cur vetulam fata morentur anum?
Nunc tu, sive colis taciturnam solus eremum,
Sive tuum populi turba frequentat iter.
Illum nate roga quem tu lustralibus undis,
Abluis et mundi crimina ferre doces.
Illum nate roga pro me, rogo, nostra quieto
Tempora, et optato claudere fine velit.
Sic tibi sit viridis quantum volet ipse iuventae
Flos sacer, atque suum non cadat ante diem.


page 81a, image: s177

Sic tibi nulla parent saevi tormenta Tyranni
Heu quantum est rabidas non metuisse manus.
Sic, si forte volet, quem tu praecedis in orbem
Ipsum praecedas in sua regna, Vale.

HELII EOBANI HESSI HEROIDUM Epistolarum Liber Secundus, qui mixtas continet.

HELENA CONSTANTINO.

Littera quae veram ferret tibi nate salutem,
Quam merito matris debuit esse tuae.
Cum videas clausae signum venerabile chartae,
Quid verae dubitas esse salutis opus?
Ista figura fuit caelo tibi visa sereno,
Cum tua Maxenti cogeret arma furor.
In qua nostra salus requiesque et vita pependit,
Per quam mortales libera turba sumus.
Quae mundi pretium meruit portare redempti,
Cum lux infernum solveret una cahos [Reg: chaos] .


page 81b, image: s178

Arbor ab Eois longe dignissima silvis,
Nobilis humanae palma salutis opus.
Omnia quae passis ad se traxisse lacertis
Creditur, immenso pondere facta gravis.
Perdita Niligenae plus quam tria saecula genti,
Crux opera matris reddita nate tuae est.
Ponimus hoc igitur cerata in fronte sigillum,
Quod nullum signo principe maius erat.
Hoc gentiliciis decuit praeponere monstris,
Unde recens plena gloria laude venit.
Et maius meritum potioraque gaudia mundo,
Tempore in hoc credo non potuisse dari.
Maius erat certe tunc cum pateretur in illa,
Cuius crux eadem sanguine rubra fuit.
Maius erat quando nostrae sub imagine carnis
Virgine factus homo est parturiente Deus.
Sed tamen abiecto nasci quid profuit orbi,
In cruce si natus non obiisset homo?
Vita magis morte [Note: 1514, 1532: Orig.: morti] est, mors vita dignior illo,
Quod Phlegethontaeas proxima fregit opes.
Auctor morte Dei est, nostrae crux alma salutis,
Crux mundi pretio sanguine tincta fuit.
Illa fuit putri, dolor est meminisse, latebra
Clausa, sub infami quo stetit ante, loco.
Hic ubi sub Cancro Solymas sol aspicit arces,
Ut non ex aliquo pene sit umbra loco.


page 82a, image: s179

Hic locus est nostra dictus Calvaria lingua,
Accola Iudaea Golgotha voce vocat.
Hoc stetit illa rubens morientis sanguine Christi,
Hoc etiam nobis illa reperta loco est.
Sed neque qua celebres nostrum virtute laborem
Gloria, nec mulier, quam ferat ista, fuit.
Hoc fecit qui cuncta potest et solus, et idem
Qui tulit, amissam reddidit ille crucem.
Magna quidem feci, et longos abitura sub annos,
Si qua brevis longum gloria nomen habet.
Compressi hostiles et dux et femina terras,
Sumque Palaestino quantus in orbe [Note: 1514: Orig.: urbe] timor.
Non tamen hoc ausim nostris adscribere factis,
Nec titulum tantae laudis habere velim.
Scit Deus hic animus per quem facit omne quod audet,
Nullus in hoc umquam pectore fastus erat.
Ille dedit timidae certam sperare salutem,
Quamque dedit, res est ipsa secuta fidem.
Venimus antiquam notissima tecta Siona,
Qua posuit Lyrico de duce templa satus.
Non populis Regina iugum positura subactis,
Non aliqua ex tota gente tributa tuli.
Longius haud potui Romanum extendere nomen,
Cui sol vix etiam finis uterque fuit.
Nec sequor aut Tomyrin magnisve Semiramin ausis,
Nomina nemo Helenen talia velle putet.


page 82b, image: s180

Si tamen est illis decori laus sanguine parta,
Insignes titulo nos meliore sumus.
Regna et opes istae tantum terrena petebant,
Nos alio petimus regna futura loco.
Sordibus his sequimur caelestia sola relictis,
Da veniam, timida talia mente loquor.
Illum ego nate sequor, quem tu quoque nuper ab istis
Egressus tenebris, fassus es esse Deum.
Cuius in adversos hostes ut signa moverem,
Multa tuli terris, multa pericla mari.
Nunc ego sublimi solio Regina sedebam,
Invita quatiens sceptra superba manu.
Contulit huc aliquam Romana potentia partem,
Sub pedibus stabant milia multa meis.
Ad mea convenit populus mandata vocatus,
Quando haec sedato pectore verba dedi.
Dic genus Israel, Pharii dic semen Ioseph,
Indice [Note: 1532: Orig.: Iudice] cui tellus contigit ista Deo.
Dic ubi? cur lateat? qua crux est perdita culpa,
Morte creatoris facta beata tui?
Hoc tibi Romano Caesar qui praesidet orbi,
Ut facias per nos hoc iubet ipse Deus.
Ante oculos vitamque vides mortemque paratam,
Elige sive voles vivere sive mori.
Caesaris imperio concussum et nomine vulgus,
Quid faceret dubium quidve negaret erat.


page 83a, image: s181

Cum tamen ad paucos ea res deducta fuisset,
Vix quoque qui verum diceret unus erat.
Hic erat a patribus qui se referebat Iudas,
Doctum quo lateat crux veneranda loco.
Sed qui nec precibus verbisve minacibus esset
Ad mea speratam vota daturus opem [Note: 1514, 1532: Orig.: eram].
Proposui mortem, mortem contempsit, ab illa
Vidit adhuc clausum carcere sexta dies.
Septima lux aderat cum vis famis improba dirae
Iussit, quod saturo noluit ore, loqui.
Templa Palaepaphio stabant celeberrima scorto,
Vix locus in terris turpior alter erat.
Quanta Dei nostri est patientia? Scilicet illa
Improba pro Christo staret in aede Venus.
Illic saepe aliquis magnum veneratus Iesum,
Visus Acidalias est coluisse faces.
Crimine de tanto dederat me vindice poenas,
Structa deae nobis diruta templa iacent.
Ne scelerata etiam referat vestigia, iunctis
Eversam bobus sulcat arator humum.
Incultae vepres iuxta sentesque rigebant,
Nobilis est multis caedibus iste locus.
Ecce sed hic precibus superos ubi rite vocaret,
Qui Solyma Macareus praesul in urbe fuit.
Cumque diu staret magnum veneratus Iesum,
Aura levis totum est visa movere locum.


page 83b, image: s182

Fodit et invenit terra tria signa regesta,
Ostendit veram scripta tabella crucem.
Praeterea esse crucem Christi maiora probarunt
Signa, quibus certam quis neget esse fidem?
Putre ferebatur vicina ex morte cadaver,
Crux tetigit, tacto corpore vita data est.
Ille statim sacro petiit se fonte lavari,
Qui sacra victoris reddidit arma Dei.
Nomina Cyriaco dedimus meliora renato,
Nunc pia sacrifici praesulis arma gerit.
Vidit et indoluit doctor vetus ille malorum,
Terribili auditus taliter ore loqui.
Quid facis heu nobis ingrate, nequissime Iuda,
Perfide quot mentes non sinis esse meas?
At non, cuius habes sine rebus nomina, noster
Talis, et in nobis noluit esse nocens.
Arte mea mundo truncus fuit iste sepultus,
Quam placuit nobis perdere reddis opem.
At te digna manet pro tali poena reatu,
Gloria conveniens non erit ista tibi.
Ille crucem contra tollens bona verba locutus,
Ad Stygios hostem compulit ire lacus.
Gratia Christe tibi, nam tu de morte redemptis
Morte tua, vitae, de cruce pandis iter.
Tu quoque restituis mundo sua regna iacenti,
Dux bonus et saevi conteris hostis opes.


page 84a, image: s183

Gratia nate tibi, nam tu Iove vera relicto,
Et colis et toto pectore sacra iuvas.
Macte nova Caesar nos relligione beatos
Efficis, hac itur non meliore via.
Roma diu falsos coluit Mavortia divos,
Et nunc heu plures quos veneretur habet.
Quod superest veterique iacet caligine mersum
Ut videat, luci reddere nate stude.
Ut vetus expiret tecum nova Roma revivat,
Quid dubitas orbem, quo cadat illa, trahi?
Caesar ut est unus terrae qui praesidet uni,
Sic sciat haec unum Caesaris esse Deum.
Fiat ut hoc Deus ecce tibi sua signa remittit,
His prius infernum vicerat ille Iovem.
Nunc tu sive bonis pacatum legibus orbem,
Sive regis forti tempora dura manu.
De cruce fac sola tua gloria pendeat ista,
Christiferae cedat laurea victa cruci.
Nec tibi turpe puta signis infamibus uti,
Hinc tua si nescis vita salusque venit.
Crux ignominiae quondam nota facta per illum
Qui tulit, est nostrae gloria militiae.
Ibis in adversos cruce munitissimus hostes,
Christiferam fugiet turba prophana crucem.
Terribilem fecit qui cum pateretur in illa,
Morte sua rerum terruit omne genus.


page 84b, image: s184

Hostibus incutiet trepidantibus illa pavorem,
Non aliquo maior miles ab ense cadet.
Tu quoque non Aquilis Romana notantibus arma,
Caesaribus victor prae tribus unus eras.
Maximianaeum cruce te vicisse Tyrannum,
Scit Thybris ultricem ducere visus aquam.
Qua Licini virtute iacent ignobilis arma?
Cetera qua finem laude Tyrannis habet?
Heu fatuae mentes quo nomina sola deorum,
Mentito numen crux Iove maius erat.
Fortior et caelo, terra crux fortior ipsa,
Et caelum et terras qui tulit ipsa tulit.
Christiferae similis qua sit ratione puellae,
Si dubitas ista parte videre potes.
Si libet esse puta lignum breve quale videtur,
Non tamen est longum qua ratione neges.
Vertice nam caelos, radicibus infera pulsat,
Brachia contingunt Solis utranque domum.
Vera loquor, sed quae multis non vera putentur,
Vera tuum Caesar quo videantur erit.
Excute Romanas gentilia signa volucres,
Conveniunt castris altera signa tuis.
Arbor ab Eois longe dignissima silvis,
Ut crescat cura est amplificanda tua.
Floreat et totum ramis vitalibus orbem
Protegat et ventos arceat atque nives.


page 85a, image: s185

Tu modo si qua volet cedro succrescere taxus,
Aemula qua debes robora falce mete.
Fallor, an haec paucis ita sunt ventura diebus,
O ita cum nostro Caesare Christe velis.
Sic te nate precor per nos inventa secundent
Signa maniplares non habitura notas.
Serviat Hebraeo Romana potentia Christo,
Cetera sunt votis inferiora meis.

PAULA HIERONYMO.

Si pater Hebraeos non est grave ponere vates,
Perlege Romana pauca notata manu.
Sed quid et unde legas iamdudum Hieronyme nosti,
Notaque vel tacito nomine Paula fui.
Si tamen addubitas per quem tibi littera nostra
Reddita, quo data sit tempore, quove loco.
Noveris haec prisci non venit ab urbe Quirini,
Unde vetus ducunt stemmata nostra genus.
Non aliqua de parte data est Oenotridos orae,
Itala iamdudum terra relicta mihi est.
Denique non de quacumque est regione profecta.
Quodquod ab Hebraea quam secet aequor humo?
Si quo scripta rogas sit tempore, milia dic quot
Barbara Christipara distet ab urbe Tyrus.
Quo quia non potuit citius pedes ire minister,
A calamo parvi temporis egit iter.


page 85b, image: s186

Iam puto me sentis vestra in regione morari,
Incertus quare, quo duce, quove loco.
Accipe, ne teneam doctas ambagibus aures,
Paene etiam puduit scribere pauca tibi.
Per mare delatas Cyprium felicibus Euris,
Excepit nostras Sidonis unda rates.
Exstat adhuc Tyrio Romana in littore navis,
Ipsa per exiguum tempus in urbe moror.
Hic sumus, hunc nullus nos expulit error in orbem,
Causa fuit nostrae magna decensque viae.
Atque ea quae fuerit si tu fortasse requiris,
Incipis hic certe nescius esse tui.
Venimus, et patriam te propter liquimus, atque
Quod magis est viduae pignora cara domus.
At matrem natis de quattuor una secuta est,
Eustochium scriptis facta animosa tuis.
Illa tuos ut amat fidei studiosa libellos,
Sic etiam absentis flagrat amore tui.
O quoties olim carae [Note: 1532: Orig.: care] memor illa sororis,
Vestra super tristi funere scripta legit.
Atque ita non levibus felix Blesilla poetis,
Ore sed aethereo prodita, vivis, ait.
Et simul undantes in fletus lumina solvit,
Quae mihi res lacrimas saepe movere solet.
Atque ita non flemus tam natam ego, nata sororem
Quam querimur memores per tua scripta tui.


page 86a, image: s187

Nam quem tanta nihil moveat facundia, natum
Bessagethas inter Sauromatasque putem.
Si tamen Odrysii traxerunt carmina vatis,
Monstra, homines, naves, flumina, saxa, feras.
Flectere barbaricas mentes animosque feroces,
Eloquii potuit gratia viva tui.
Testis habet de te non unum Roma libellum,
Quem legat et laeto praedicet ore suum.
Ah quoties aliquem de tot legisse iuvabat,
Cum desiderio mens gemit aegra tui.
Nulla quidem rerum ratio nec temporis umquam
Unum te nobis eripuisse potest.
Quo minus absentis nobiscum dulcis imago
Sit tua, et his animis obvia semper eat.
Nostra tibi devota domus te semper adorat,
Acceptum referat quod tibi semper habet.
Sicut enim tota bene de pietate mereris,
Illustres titulo nos meliore facis.
Nam monumenta licet veterum numeremus avorum,
Reliquias, fasces, arma, trophaea, duces.
Omnia gentili sordent squalore, nec ullum
Elogium verae nobilitatis habent.
Nec tanto nobis decori fuit ille subacto
Qui Poeno clarum nomen ab hoste tulit.
Gloria terrenae parta est mihi laudis ab illo,
Tu facis aetherei nominis esse genus.


page 86b, image: s188

Sanguine debemus tibi Scipio magne fatemur,
Hinc sumus ex atavis regibus alta domus.
Altera sed nostri pars uni debet Iesu,
Illa [Note: 1514, 1532: Orig.: Ille] suo quiddam corpore maius habet.
Per te nobilior quae nunc Hieronyme facta est [Note: "est" lacking in original, supplied from 1514, 1532]
Corporis et vanum despicit alta genus.
Et merito cum se partem de semine caeli
Inclusam lutea sentiat esse domo.
Sentit et ex isto patrias aspirat ad arces
Exilio, carnis pondere fessa suae.
Talia multa tuis quis nescit scripta libellis
Paene fui tecum qualibus ausa loqui.
Omnia tu nosti, nihil est te doctius uno
Inter caelivagi Solis utrumque larem.
Saepe quidem cum dulcis adhuc te Roma teneret,
Doctrinae aedideras plurima signa tuae.
Ut taceam quoties dederis quae maxima, parvi
Ut facias, aequum nos petiisse fuit.
Quam fueris faciles praebere rogantibus aures
Quam solitus nulla pectora mole premi.
Ergone nos tanto devinctos munere credis.
Immemores aliqua parte fuisse tui?
Illa tuae numquam nobis pietatis imago
Excidit, Ausonia donec in urbe sumus.
Nulla tuos nostro exemit de pectore vultus,
Nulla tuum nostro nomen ab ore dies.


page 87a, image: s189

Aut ego sola domo vidua tua scripta relegi,
Aut civi reliquas in mea vota [Note: 1514, 1532: Orig.: nota] nurus.
Illae clavigeri seu forte ad principis aedem,
Sacrificae Christo pars quota plebis eram.
Seu quaecumque patent totam delubra per urbem,
Seu tererem lati publica strata fori.
Saepe velut denso stipantes agmine circum,
De te quaerendi non habuere modum.
Est tamen ista malis probitas suspecta quibusdam,
Metiri solitis facta aliena suis.
Tu parvi facies animo nec habebis iniquo,
Invidiae virtus optima causa subest.
Si multis tua fama bonis hic pura relicta est,
Non mirum paucis displicuisse malis.
Quae tibi dum refero ceu Soli lumina monstro,
Et medium certae lucis egere diem.
Me fuerat satius praesenti intendere curae,
Et quae me nequeant dedecuisse loqui.
Ergo ubi certa satis stabat sententia Romam
Linquere et exilii vertere amore solum.
Te procul a nobis tellus longinqua tenebat,
Nostraque patre suo languit orba domus.
Venerat Antiochi praesul Paulinus ab urbe,
O celebrem quanta relligione virum.
Et Salaminaeis Epiphanius alter ab oris,
Consona qui propriis nomina rebus habet.


page 87b, image: s190

Is Romae nostras diverterat hospes in aedes,
Iunctus amicitia proximiore mihi.
Praesule quo Cyprus Galilaeo servit Iesu,
Sordibus Idalidos libera facta Deae.
Horum ita summa meum movit facundia pectus,
Sic memet virtus abstulit ista mihi.
Ut mihi quam primum rebus patriaque relictis,
Venerit exilii commodioris amor.
Suffectura viae vestes atque aera parabam,
Iamque novus tota rumor in urbe fuit [Note: 1514: Orig.: fui].
In luctum conversa domus, sic flevit ut ipsae
Vicinae cuperent me tenuisse nurus.
Praecipue Eustochium pleno iam nubilis aevo,
Talia cum lacrimis verba locuta mihi est.
O quemcumque parens carissima pergis in orbem,
Exilii comitem me decet esse tui,
Tene ego abire sinam solam? mene ipsa relinquas?
Ante meum rumpat de tribus una colum.
His mihi saepe genas verbis madefecit, et ibant
Cum lacrimis planctus illius atque mei.
Et iam tempus erat vento dare vela vocanti,
Ultimaque in patria lux erat orta mihi.
Egredior comes it iam tum Rufina trilustris [Note: 1514: Orig.: trilustis],
Eustochiumque soror Toxotiusque puer.
Haec mihi tunc aderant clausi iam pignora ventris,
Cetera non eadem sors procul esse tulit.


page 88a, image: s191

Iamque egressa meis comitata affinibus urbem,
Iam prope conspecto littore puppis erat.
Tum velut atra duae subiturae funera natae
Fleverunt miserae flevit et ipse puer.
Indoluisse illis scopulos et saxa querelis,
Audivisse etiam littora surda puto.
Et licet Adriaco non sit mansuetior aestu,
Strata maris solito [Note: 1514, 1532: Orig.: malis solis] lenior unda fuit.
Oscula et amplexus postquam data multa vicissim,
Omnibus et summo diximus ore Vale.
Grandaevo, nam forte aderat, duo pignora fratri,
Cum tota curae iussimus esse domo.
Tum comite Eustochio non magnam ingressa phaselum,
Quod bene sit dixi, navita solve ratem.
Dum loquor et retro fugientia littora specto,
Ni fallor turbam me revocasse puto.
Iam [Note: 1514: Orig.: Tam] clamosa manus versus mea vela tetendit,
Triste quid incerto murmure visa queri.
Roma vale dixi, fidei domus incluta sanctae,
Iam verum Petro principe fassa Deum.
Aeternum patria alta vale patriique nepotes,
Terrarum princeps Romula terra vale.
Nunc ego suprema vos littora voce saluto,
In quibus est patriae nobilis ora meae.
At tu Roma precor tibi credita pignora serva,
Ipsa colam patria dulcius exilium.


page 88b, image: s192

Dum loquor aspectum turresque et terra relinquunt,
Iamque patens oculis undique pontus erat.
Cetera quae tulimus superatum fata [Note: 1514, 1532: Orig.: vata] per aequor,
Ipsa tibi mecum filia testis erit.
Quae nunc nescio quid calamo quoque scribit anhelo,
Dum rogo quid facias ipsane quaeris? ait.
Gratulor, ergo tibi reddetur epistola duplex
Quam bene sic pellex filia matris erit.
Quam bene nos magni salvas clementia Christi
Praestitit, optato constituitque solo.
Hic actis aliquot vento [Note: Vredeveld: Orig.: ventos] remorante diebus,
Ad Solymas arces pergere restat amor.
Omniaque humano loca sanctificata tonanti,
Praecipue exangui pressa sepulcra Deo.
Costidis hinc etiam Sinaia templa puellae,
Gestaque Mosaea signa videre manu.
Inde ubi me votis dabitur rediisse potitam,
Et fuerit mentis plena cupido meae.
Ad Bethleemiacos caelo loca proxima colles,
Ibimus optato turba pusilla gradu.
Hic ubi tu studiis pulchrum caelestibus aevum
Degis, et in terris cum superis habitas.
Hic etenim certo requies mea fine futura est,
Nec locus in terris gratior alter erit.
Et merito, quem sic nostri reparator honoris,
Natali clarum fecerit esse suo.


page 89a, image: s193

Qua stetit illa frequens et agrestibus horrida culmis
Quae casa [Note: 1514, 1532: Orig.: casu] nascentem vidit in orbe Deum.
Huic ego nec veteris celebrata palatia Romae
Praetulero, aut Latio templa superba Iove [Note: 1514, 1532: Orig.: Iovi].
Illa operosa fuit nascenti regia Christo,
Aula fuit tanto tam speciosa duci.
Illic angelici natum cecinere choraules,
Hic infans geminum vagiit ante pecus.
Hic tria donarunt sapientes munera Persae,
Regibus aereum pro duce sidus erat.
Caelesti Bethleem domus incluta pane vocatur,
Omnis ibi saturo cedet ab ore fames.
O domus hospitium fessae dare dulce senectae
Non est quae possit te prior ulla mihi.
Te quoque pertesum falsi ludibria mundi,
Credibile est illic constituisse mori.
O mihi vel saltem placido sic fine quietae
Contingat parvae condere tecta casae.
Pauperis ingrediar tuguri ducentia rimas
Limina, et insanis pervia septa Notis.
Scilicet exiguo pudeat me vivere in antro,
Hic ubi rara suum texit arundo Deum?
Quem precor hoc pudeat, cum tu quoque tantus eodem
Quamvis exiguo legeris esse loco.
Non tamen exiguo, nam si virtutibus addas,
Haec spatium caelo moenia maius habent.


page 89b, image: s194

Nam qui mole sua captus excesserat omnes,
Viderunt clausum parvula tecta Deum.
Totius haec igitur domus est clarissima mundi,
Totius haec summum protulit orbis opus.
Non alibi emeritam potuisti claudere vitam,
Nos quoque non alibi consenuisse decet.
Ipse tuae famulae redeant feliciter ora,
Longe aberit, si tu faveris, omne malum.
Utque facis Christo natam trade atque parentem,
Tempore ut aspicias laetus utramque brevi.

ANNA IOACHIMO.

ANna viro coniux Ioachimo mitto salutem,
Mitto simul fratri si libet Anna soror.
Illud enim potui nomen meruisse videri,
Non aliquo tecum pignore facta parens.
Legitimi solum tuleris commercia lecti,
Iam soror ipsa tibi, tu mihi frater eris [Note: 1514: Orig.: eras].
Quinta fere triviae coierunt cornua lunae,
Dum queror absentem sola relicta virum.
Nam quia sis sacris discedere iussus ab aris,
Fama est ignotum constituisse mori.
Ah nimium vindex accepti poena pudoris,
Quam premis, est tanto culpa dolore minor.
Tu nemora et saltus et saxa horrentia lustras,
Et reliquo foetas cum grege pascis oves.


page 90a, image: s195

Ipsa gemens viduo iaceo, et sine luce cubili,
Nox tamen est curis non satis ista meis.
An quia te arguerit summus de lege sacerdos,
Abiectum tota relligione putas?
An quia desperes sterili de coniuge prolem,
Quod superest vita caelibe tempus ages?
Et mihi quod multa magis est ratione dolendum,
Spernis in abiectam forte redire domum.
Spiritus ante leves precor hic exhalet in auras,
Ne causam sine te mortis abesse querar.
Quid mihi fecundae numeroso semine matres?
Quid reliquae dicent libera turba nurus?
Tota malum certe de me Galilaea loquetur,
Nec sat erit culpae Nazareth una meae.
Ipsa domo vidua perturbatos hymenaeos,
Ipsa feram sterilis damna pudenda thori.
Nec mihi continua lacrimarum mole gravatae
Fas erit [Note: 1514, 1532: Orig.: erat] in populum quolibet ire foras.
Scilicet exierim nasutae fabula plebi,
Saepe malis vultu saepe notanda manu.
Atque aliquis miserae mihi dixerit impius osor
Vir tuus, ut templis munera ponat, ubi est?
Heu mihi quid faciam tam grandibus anxia curis,
Vulnera erunt cordi talia verba meo.
Tunc cupiam extremos, si qua est via, tollar ad Indos,
Aut ubi stat vasto pondere nixus Atlas.


page 90b, image: s196

Seu qua Lycaoniam vis me iactarit ad Arcton,
Qua ferus unguipedes Sarmata pascit equos.
Omnia dura prius quam duri opprobria vulgi,
Mens sibi demeriti conscia ferre potest.
Quamvis innocuum quid te meruisse putandum est?
Causa nocens poenae vindicis ipsa fui.
Ipsa diu thalami vanos ignobilis usus
Iam dudum culpae suspicor esse meae.
Atque ita dum vario curarum supprimor aestu
Et queror absenti displicuisse viro.
Spes nova de superis nova consolatio venit,
O bona, et ex animo spes referenda mihi.
Esse quid hic reris quod iam peiora querenti,
Tam cita laetitiae causa fuisse queat?
Non ego te longa suspensum ambage morabor,
Si qua placent laus est dicere fine brevi.
Pronus anhelabat sub noctem condere Titan,
Oceano radiis iam rutilante diem.
Tristia difficilis flebam dispendia lecti,
Non tamen in vanas tota soluta preces.
Ecce per illunem iubar effulgere fenestram,
Totaque luce nova visa nitere domus.
Dum stupeo et tremulos gelidus timor occupat artus,
Ante meos oculos palmifer ales erat.
Candida vestis erat tenui pellucida filo,
Fallebant oculos attamen illa meos.


page 91a, image: s197

Tales saepe ferunt genios vidisse Deum, quas
Aetatum custos littera cantat anus.
Neve putes oculos lusos ab imagine falsa,
Praebuerant certam verba secuta fidem.
Quae nunc legitimi gemis [Note: 1514: Orig.: genus] otia vana pudoris,
Summaque pro danda numina prole moves.
Accipe ne dubites neu sis ignara futuri,
Ante Deum est precibus gratia parta tuis.
Vidit et ex ipso visam exaudivit olympo,
Aeterni pietas officiosa Dei.
Visa diu sterilem mature ingressa senectam,
Mox nova concepto pondere mater eris.
Atque ut mirifice clausa nascetur ab alvo,
Sic te quam paries filia maior erit.
Nomen erit Mariae, lucem quia gentibus edet,
Et sacra et ex utero flamine plena Deo.
Templa colet, sacras stabitque iuvencula ad aras,
Donec eam nasci qui iubet, ipse volet.
Nec dubita tot te sterilem et sine prole diebus
Posse novis fieri foetibus Anna gravem.
Sara novem decies sterilis permansit in annos,
Qua tamen Isaac aeditus exit anu.
Israeligenis de fratribus orbus Ioseph,
Est infecunda de genitrice satus.
Exiit occlusa Samson robustus ab alvo,
Hoc nascente parens in Samuele fuit.


page 91b, image: s198

Ergo diu remorata aegri solacia lecti
Reddita, quo signo confitearis habe.
Est via surgentem qua porta salutat Eoum,
Sola inter Solymas aurea nomen habet.
Illac exieris redeuntem amplexa maritum
Excipies, quo post tempore mater eris.
I nunc virginei florem latura pudoris,
Et plecti ex merito teque virumque puta.
Dixit, et in tenues secus haud evanuit auras,
Quam cita consumpta fulgura nube solent.
Ipsa ego qua potui fugientem voce sequebar,
Laetitiam lacrima testificante novam.
Quisquis es o superum comes et facunde minister,
Fac rata sint per te nuntia dicta mihi.
Nunc tu sive pari solatus numine (namque
Credi te nobis plus meruisse decet)
Sive manet tristi gravidus sub pectore maeror,
Ut tandem redeas in tua vota precor.
Ibis in amplexus pariturae coniugis olim,
Gaudia quanta tibi? gaudia quanta mihi?
Iam dolor et curae valeant animique labores,
Membra voluptificum nostra gravabit onus.
Illa diu nostrae requies sperata senectae,
Hoc venit uberior quo mage tarda venit.
Ecce maritalis quam plena repensio damni,
I nunc et sterilis taedia finge thori.


page 92a, image: s199

Quo rogo sollemnes pudefacto nuper ad aras,
Pulchrius amissus redditus esset honor.
Quanto igitur peius pressa est tua tempore ab illo,
Tanto nunc populis gloria maior erit.
Aspiciet nostri quondam obtrectator honoris,
Et misero forsan quo crucietur erit.
Aspicient nobis qui condoluere, nec illis
Laetitiae deerit copia grata novae.
Quam cito vicinas ea fama exibit in urbes,
Quas Iudaea potens et Galilaea tenent.
Tunc tibi nec princeps volet exprobrare Sacerdos,
Invida nec sacras claudere turba fores.
Dulcia inexperto succrescent pondera ventri,
Donec agat plenam Cynthia nona rotam.
Namque, quod haud credo, nisi fallit palmifer ales,
Magna erit haec certe filia quicquid erit.
Nam quid mirifice? quo semine? quove marito?
Quid? cuius lucis gentibus aedat opus?
Quid? iam plena Deo? sacras quid stabit ad aras?
Donec, eam nasci qui iubet, ipse volet?
Haec sunt virtutis certissima signa futurae,
Quae bonus hic vero nuntius ore docet.
Ergo nec immerito nostri penetralia ventris,
Clausa diu magnum parturiere decus.
Carius est quodcumque bonum spes longa morata est,
Semper et in magnis rebus ubique mora est.


page 92b, image: s200

Et velut ex facili brevis addit gratia parto,
Sic aegre quicquid venit habere iuvat.
Hinc decuit nostri remorari gaudia partus,
Maior ut ex tardo consequeretur honos.
Non fuit ergo aliqua culpa hoc venisse querendum,
Consilii res haec omnipotentis erat.
Qui caelum terrasque caho [Reg: chao] produxit inerti,
Imperium cuius cuncta creata manent.
Quem nostri prima coluere ab origine patres,
Cum puero genitor, cum genitore nepos.
Qui rubro Pharium confudit in aequore regem,
Atque haec Israel duxit in arva genus.
Illi pro tanto referamus munere grates,
Donec in hoc vivi corpore uterque sumus.
Ut cum fugerimus praesentis taedia vitae,
Frigidaque impositus texerit ossa lapis.
Spiritus aethereis non exsulet actus ab oris,
Sed patrii felix incolat arva soli.

MARTHA MAXIMINO.

Perlege Magdalidos nisi sordet epistola Marthae [Note: 1514, 1532: Orig.: Martha],
Vix bene Iudaea facta Latina manu.
Quo magis erranti debes ignoscere dextrae,
Hac patrias usae scripsimus ante notas.
Quaeque Hebraea prius didicit manus ire retrorsum,
Nunc male directum Romula tentat iter.


page 93a, image: s201

Ergo sua dispar si stet sine lege character,
Haec ruditas veniam quo mereatur habet.
Aspicies aliquas etiam fortasse lituras,
Hoc flentes oculi scribere more solent.
Non quibus incesti lacrimis solantur amores,
Non quibus absentem deflet amica virum.
Sed quibus ipsa suum crudeli in funere natum,
Flevit inhumano [Note: 1514: Orig: in humano] semine facta parens.
Sic ego longinquae cultrix, nunc exsul, eremi
Multa diu silvis et sine teste queror.
Hospitis ecce subit praesentia dulcis Iesu,
Hic precor in lacrimas non ego tota fluam?
Externas abiit redivivus frater in oras,
Nunc populis rectam praedicat ille fidem.
Antra soror petiit longo deserta recessu,
Longius et forsan quam decuisset abest.
Te quoque saeva procul nobis fortuna coegit,
Nec requiem passa est hanc superesse mihi.
Sola levat nostras Marcella Pedissequa curas,
Exilii cultrix haec quoque fida mei.
Ipsa domo vidua, et parvo contenta sacello,
Pauperiem levibus praefero diviciis.
Nam quibus in patria rebus praedives agebam,
Gratulor hic certe quod caruisse licet.
Nam quibus ista semel venit sitis aemula Christi,
Divitiae spinas et grave virus habent.


page 93b, image: s202

Libera ab his igitur curis Lernaque malorum,
Corpus in hoc regnum non simulanter ago.
Inter Arelatias et Avinia moenia turres,
Hic ubi de Braccis Gallia nomen habet.
Venimus aequoreis hunc actae fluctibus orbem,
Hoc tandem nostra [Note: 1514: Orig.: nostro] est ancora fixa loco.
Hic ego, quae virtus non est mea, nota frequentor
Adque meos veniunt plebs numerosa lares.
Grata sit o utinam victori ea gloria Christo,
Fumus ad hunc animum pertinet iste nihil.
Quod si forte roges unde ista frequentia? causam
Nec didicisse tibi est nec mihi turpe loqui.
Non tanti Iudaea feris erat advena Gallis,
Ingenii merces non fuit ista mei.
Ipse nova afflictae fecit spectacula genti,
Qui vitam fratri reddidit ante meo.
Est locus horrenti densissimus undique silva,
Rupe sub umbrosa stagnat opaca palus.
Innocuas prius infecit Draco pestifer undas,
Iamque omnis iuxta noxius aer erat.
Lurida vicinas invasit pestis in urbes,
Rura nec agricolis tuta fuere suis.
Strata iacent passim grassante cadavera morbo,
Iratum populo dixeris esse Deum.
Morbida quinetiam mediis animalia silvis,
Cum vita catulos deseruisse ferunt.


page 94a, image: s203

Saepeque tabifico nubem cecidisse volucrum,
Et vitam caelo non potuisse trahi.
Saepe latens etiam vicini in fluminis unda,
Dicitur incautas praecipitasse rates.
Interdum insidiis nactum loca tuta viarum
Innumeros avida corripuisse gula.
Cladibus his igitur tristis vicinia, tandem
Fisa Deo nostram sollicitavit opem.
Praebuimus facilem iustis hortatibus aurem,
Ad monstrata trucis venimus antra ferae.
Multa timens longo plebs restitit intervallo,
Suspensa tacite mente futura manens.
Ipsa salutato stygii victore Draconis
Accessi audaci lustra timenda pede.
Ecce sed assuetis dum pectora munio signis,
Monstrosum iuxta conspicor esse pecus.
Exuvias hominis lambebat et ossa perempti,
Sanguine adhuc calido sparsa rubebat humus.
Dicere qua fuerit letalis bestia forma,
Nulla sine ingenti lingua tremore potest.
Ore tenus vasto Cadmaeo immanior angue,
Quemque pyra vidit vindice Lerna mori.
Qualis erat quem praecipitem de sede Michael
Aetherea, Stygiae trusit ad antra domus.
Lata venenificis pandebat rictibus ora,
Vulnificis ingens dentibus ordo fuit.


page 94b, image: s204

Vibrabat tardis ingentes motibus alas,
Ore vorax, mordax dentibus, ungue rapax.
Turpiter immundum cauda desivit in anguem,
Multiplicem fecit lubrica spira rotam.
Hunc tamen immanem vita spoliavimus hostem,
Haec etiam victor gloria Christe tua est.
Non mea Amazoniam torquebat dextra securim,
Nec Lacedaemonio canduit ense manus.
Frons mea non galeam thoracave pectus habebat,
Arma quis in timida virgine sumpta probet?
Praebuit arma fides mihi praesentissima Christi,
Spes rata pro clypeo, crux mihi cassis erat.
Mens devota Deo strictum sese obtulit ensem,
In superos hastam non simulatus amor.
His instructa armis hoc agmine tuta potensque,
Compressi immanem femina nuda feram.
Ille quidem solito venienti blandior, omneis
Saevitia posuit iam fugiente minas.
Sicut ubi irato vulpes blandita leoni,
Impresso supplex pectore reptat humi.
Sicut et imbellis coram tondentibus agnus,
Aut canis ad positas officiosa dapes.
Horrida iam vinctum muliebri guttura cesto,
Fortiter incultum traximus ante nemus.
Obruit hunc populus saxis confodit et hastis,
Carmine testatus gaudia summa novo.


page 95a, image: s205

Sic cecidit victore Deo ferus ille potensque,
Nuper Arelatii depopulator agri.
Gratia victori mox acta est debita Christo,
Suscipiunt sacram milia multa fidem.
Ad nova conveniunt stupidae miracula gentes,
Lustralesque pia voce precantur aquas.
Chrismate Apostolico venias precor uncte sacerdos,
Praecipue sacrum te decet illud opus.
Credentis populi veteratas ablue sordes,
Debitaque auctori foenora redde Deo.
Pro pietate vacent Aquitanica templa parumper,
Templa pater meritis facta beata tuis.
Frater in has merito partes quoque Lazarus isset,
Sed procul hinc tellus Massiliensis abest.
Illum cura tenet commissae strennua plebis,
Tu magis hic certe tutus abesse potes.
Tuque prior meritis cano et reverentior aevo,
Praecipue sacrum te decet illud opus.
Et iam tota tuas decantat Gallia laudes,
Per te de veteri libera paene chao.
Error adhuc paucis Dryudarum [Reg: Druidarum] spirat in antris,
Cetera virtute est fabula fracta tua.
Nam licet et Mariae gens debeat illa sorori,
Quam tibi commissam Lazare frater habes.
Plus tamen acceptae per te stat gloria famae,
Praecipue sacrum te decet illud opus.


page 95b, image: s206

De septem decies Christi viventis alumnis
Additus es nostrae duxque comesque viae.
Te duce nostra data est ventis sine remige navis,
Te comite in portum non minus acta suum [Note: 1514: Orig.:suam].
Caerula tu fortes turbantes aequora ventos
Iussisti celerem carpere saepe fugam.
Ad tua consedit Boreas mandata nivalis,
Occuluit nigrum torva procella caput.
Tu dux tuque comes nobis, tu rector, et idem
Navita, tuque pater tu quoque frater eras.
Omnia sicut eras et adhuc ut es omnia nobis,
Praecipue sacrum te decet illud opus.
Me lex feminei sexus vetat addere cuiquam,
Quae nisi de vestra non datur unda manu.
Legitimus saltem si possit adesse minister,
Non aliquam legem quicquid oportet habet.
Quare age ne tardes populi te longa moratur,
Atque novum series discit avara Deum.
Officiosa quidem populo documenta ministro,
Qua licet, et quantum virgo docere potest.
Nec male sic forsan Christi sudamus in agro,
O utinam pietas grata sit ista Deo.
Saepius utque meas ire est dignatus in aedes,
Hospes dignetur pectoris esse mei.
Donec ab humanae resolutus carcere vitae,
Alta celer supra spiritus astra volet.


page 96a, image: s207

Plura vetant lacrimae per labra in verba cadentes,
Quas amor ignavas non sinit esse, Vale.

MONICA AUGUSTINO.

Nec tua Phoenissae portu Carthaginis exstant,
Nec datur ignotum per mare vela sequi.
Causa duplex animum rapit in diversa dolentem
Non hoc debueras nate fuisse mihi.
Diceris Iliacam procul hinc concedere Romam,
Cultaque Martigena Thybridis arva manu.
Ipse cito veheris Tyrrhena per aequora cursu,
Me tamen invitam Punica servat humus.
Nam quis amor patriae est sine te mihi nate futurus,
Maxima pars tecum cessit in alta mei.
Quam vellem tumidum in pelagus nova vela parantem
Intempesta maris detinuisset hiems.
Aut Deus immani luctantes pondere ventos
Aeris aut omnes praecipitasset aquas.
Non tua de nostro solvisset littore puppis,
Nec mater de te forsitan orba forem.
Non pudet ut fugeres cursus celasse parentem,
Qua licet invita quolibet ire tibi.
Scilicet hoc series studiorum immensa monebat,
Vos penes hoc omnes nomina tanta sophi.
Turba pares estis doctorum semper in illo,
Virtutem vobis est didicisse satis.


page 96b, image: s208

Ipsi negligitis quod pro mercede docetis,
Ianua nunc etiam quaestibus illa patet.
Ista sed impugnent si quos iuvet esse severos,
Nos humili tantum femina mente sumus.
Carmina lugentes dictent mihi maesta Camenae,
A tibi contempta digna parente cani.
Illa quidem toto resonantia littore canto,
Hic ubi Elisaeam verberat aequor humum.
Audiit ex alto vicinus navita ponto,
Qui simul in portu constitit ista refert.
Filius hesterna tuus isthac luce per aequor
Venit in Ausoniam vela daturus humum.
Obstupuit subito concretus frigore sanguis,
Vix gelidam ancillae sustinuere duae.
Tale quid Aureli de te restabat, ut essem
Infelix Poenas inter et orba nurus?
Ante quidem sensi sed non abiisse putabam,
Hic potior nostri causa doloris erat.
Non tua maternis amplecti membra lacertis,
Non licuit summa voce dedisse Vale.
An fuit hoc nimium matri dare? finge fuisse
Numquid eram cursus impeditura tuos?
Ante ego si qua tibi forsan mandata dedissem,
Debueras monitis fultus abire meis.
Certe ego non illo saltem contempta viderer,
Nunc plena ex omni parte querela mea est.


page 97a, image: s209

Atque utinam quererer tantum fugisse, nec ullo
Hunc praeter de te maesta dolore forem.
Non mea planxissem tortis praecordia palmis,
Nec, quo nunc, mordax unguis iturus erat.
Quique modo est vivo Phoenix moriturus in igne,
Forsan in hoc animus iam Salamandra foret.
Non ego te volui Latio prohibere petito,
Ah aliud quod te nate decebat erat.
Doctus ut es studiis heu frustra imbute prophanis,
Et factus curis cura molesta meis.
Aspicis ut toto cedentibus orbe deorum
Numinibus, Christum pro Iove quisque colit.
Spirat adhuc aliquo vix Cerberus ore trilinguis,
Dum gemit Herculea guttura fracta manu.
Tot divos tot monstra Deum iam victa videmus,
Quis vicit? virtus unius alta Dei.
Cur statuae, cur templa iacent? oracula cessant?
Facta creatori destituisse leve est.
Hactenus erratum est nec adhuc errore caremus,
Felix errorem qui videt atque cavet.
Namque, sed heu simplex plus quam vitiosa vetustas,
Tam multos frustra credidit esse Deos.
Cum sit et illa tuum scriptis reprobasse Platona,
Caelivaga quoties mente reliquit humum.
Quando haec unanimes ita praedixere Sybillae,
Et legis Haebreis vatibus ista cani.


page 97b, image: s210

Fraudibus humanas mentes coepere periti,
Naturae variis legibus ire rotam.
Quae modo daemonibus sublata potentia ab illo est,
Qui Deus e verbo virgine natus homo est.
Qui simul ut terras descendit ab arce paterna,
Omnia sunt profugis templa relicta deis.
Creta Iovi, Delos Phoebo, sua Roma Quirino,
Vulcano Lemnos, India Bacche tibi.
Posthabuit Cytherea [Note: 1514: Orig.: Cytharea] Paphum, Samon improba Iuno,
Et quae praeterea vana referre pudet.
Arva papyriferi tetigit felicia Nili,
Orba figurato numine Memphis erat.
Cetera tu nosti nisi nolis scire, potesque
Addere in hoc maius quam mea scripta tibi.
Infidam modo pone fidem, simul omnia nobis
Reddideris quae te posthabuisse queror.
Sinceram modo sume fidem, sopitaque pande
Lumina, tot noctes aufferet una dies.
Ad vitam de morte redi, quid vera relinquens,
Mavis heu nimium perdite falsa sequi?
Vadis ad interitum vita revocante, nec audis
Clamantes, quam nunc pergis, iniqua via est.
Floribus illa quidem variis peramoena videtur,
In quibus Alcides forte quis ire volet.
At cito quae spondent negat interiore recessu,
Prima rosam spirat, summa mephitin olet.


page 98a, image: s211

Accipit incautos specie bonitatis, ut autem
Ceperit, in scopulos praecipitanter agit.
Quam bene per scopulos et saxa urentia primum
Itur ad aeternis cincta vireta rosis.
Arcta est ad superos paucis via trita, sed ampla est
Quae fert ad Stygios milia multa lacus.
Illa rudis, deserta, arens, super ardua ducit,
Haec nova culta virens, inferiora petit.
Quas ferus Oechalidos [Note: Vredeveld: Orig.:Oethalidos] raptor cum vidit Ioles,
Arentem viridi praeposuisse ferunt.
Cuius ut interea haec, ceu somnia vana, refutes,
Exempla e Christi dogmate plura feres.
Linque nefas vanamque fidem, sunt vana profecto
Dogmata, quae tecum milia multa tenent.
Aeternum cognosce Deum super omnia, teque
Perge creatori conciliare tuo.
Reice sordentem casto de corpore pallam,
Spectandus niveis vestibus ire potes.
Talibus aetherea Christus redimitus in aula,
Praecedit niveas signifer agnus oves.
Quod si falsa voles, ut debes velle, negare
Signa animae lustrans abluat unda caput.
Et nisi me praesaga boni mens fallit, ab ista
Perfidia toto pectore noster eris.
Hoc tua promittunt pietas mihi mensque fidesque,
Praecipue ingenii divitis altus honor.


page 98b, image: s212

Saepe etiam de te mihi somnia longa videntur,
Successu quorum pauca carere velim.
Nunc cruce signatus rubra mihi stare videris,
Proque fide stultis gentibus esse minax.
Nunc argumentis veteres convellere divos,
Nunc sacra Christum primus in aede loqui.
Ergo ego vel Christo fidum te nate videbo,
Vel requies vivae non erit ulla mihi.
Utque diu, superos quo tu salvere precabor,
Noster amat flecti voce rogante Deus.
Pectora vindicibus lassabimus [Note: 1514: Orig.: labascimus] anxia palmis,
Conteret arentes plurima gutta genas.
Multa dies tristem, laetam me nulla videbit,
Donec, ut es, misere perditus esse voles.
Liqueris erroremque tuum verumque probaris,
Ex vetula iuvenis facta videbor anu.
O illum superique diem sperataque fata
Ducite, sic vobis lex bona semper eat.
Nunc quoque quam sequeris spatiosa per aequora Romam
Paulatim Christo subdere colla ferunt.
Hic aliquis qui te longa de nocte redemptum,
Incipiat luci reddere forsan erit.
Vel tu pseudologis victis nova signa videbis,
Et Manii linques dogmata vana tui.
Aut rapere indoctos spectans sine vindice caelum,
Triste feres doctos ad Phlegethonta rapi.


page 99a, image: s213

Quaesturam peiora veta, morituraque serva
Pectora, nec matrem desere nate tuam.
Sic tibi sint faciles Tiberina ad littora venti,
Fataque succedant sed meliora, Vale.

ANASTASIA CHRYSOGONO.

Quam dare non potuit, cui debuit ipsa salutem,
Chrysogono infelix optat Anastasia.
Hinc ubi Tyrrhenos viridis Palmaria fluctus
Proiicit in portus Romule Thybri tuos.
Primus ab hoc nuper qui solvit littore navim,
Illi quae legeres scripta ferenda dedi.
Qui nunc oppressa vix tutus in urbe moraris,
Exulis oblitus numquid es anne memor?
Namque nec ulla tuae visa est mihi littera dextrae,
Postquam proscriptam tertia luna videt.
Et mihi Caesaribus qui lege fugantur eadem,
Dum rogo num valeas, dicere posse negant.
Ergone es ignotus patria vir tantus in urbe?
Quis patres etiam posse latere putet?
Nec puto quod lateas, nisi te quoque publica falso
Flebilis edicti crimine iura notent.
Non tamen hac, certum est, latebras ratione subisti,
Contemptricem animam tu quoque mortis habes.
Vidisti cecidisse viros pro nomine Christi,
Questus idem totiens non licuisse tibi.


page 99b, image: s214

Nec dubito retineris adhuc vitalibus auris,
Non posset tantum fama tacere nefas.
Sed timeo ne tu quoque forte ubicumque locorum,
A patriis longe finibus exsul agas.
Hic timor, illa animum sine fine molestia turbat,
Mole sub hac gravius nocte dieque premor.
Quod si vera animi metus arguit, heu quibus umquam
Heu quibus invenient te mea scripta locis?
Clausa brevi teneor spatio terraeque marisque,
Non mihi praescripto solvere ab orbe licet.
Non est quo fugiam, clausit ferus omnia Caesar,
Imperat hic terris imperat ille mari.
Libera dimittar nec lege coercear ulla,
Iam mihi difficilis nulla futura via est.
Per loca Chrysogonum quaeram et sequar omnia, donec
Vel tecum vivam vel sine te moriar.
Dura nec ignitis prohibebit Solibus aestas,
Trux licet infesto saeviat ore Canis.
Non rapidus Boreas pluviusve morabitur Auster,
Nec nive Riphaea sparsa tenebit hiems.
Per iuga, per saltus, per aquas, per iniqua viarum,
Impedient teneros aspera nulla pedes.
Neve quis errantem possit novisse puellam,
Ipsa mei cultus forma virilis erit.
More virum tunicasque feram latosque galeros,
Neglectam dura forfice secta comam.


page 100a, image: s215

Feminei facile est mutare vocabula sexus,
Sordebit totum syllaba fracta genus.
His ego si liceat pro te maiora subirem,
Nec meus est aliqua parte pudendus amor.
Ille quidem primis tibi me vincivit ab annis,
Hunc neque mors rapida finiet atra manu.
E manibus mihi vita tuis dulcissima venit,
Ante datum per te mortua lumen eram.
Christicola genitor gentilem ex matre creavit,
At meritum de me tu patre maius habes.
Corporis ille artus, animi tu dona dedisti,
Fecit uterque aliquid, tu magis, ille minus.
Ipsa etiam nunc cana parens ut nomine dicta est,
Sic ipso rerum pondere fausta fuit.
Illa mihi magno praelusit ad ubera Christo,
Cumque ipso potui sugere lacte Deum.
Illa meam sacros linguam formavit in usus,
Nullus in innocuo Iupiter ore fuit.
Ne tamen interea durus pater ista notaret,
Saepius ingenio dicitur usa tuo.
Sacra Deis quoties simulata penatibus egi [Note: 1514: Orig.: agi],
Ipsa mihi dixit sacra fac ista neges.
Atque ita mentito genitor deceptus honore,
Aetati indulsit libera frena rudi.
Nubilis interea venit sed iniquior aetas,
Detectrix animi prima erat illa mei.


page 100b, image: s216

Cur tamen accusem? certe non aequa fuisset,
Si mea Lethaeis coepta dedisset aquis.
Sola ego de tanto latuissem ingloria vulgo,
Nullaque erat meriti fama futura mei.
Nec mihi, quem colimus sperata morte fateri,
Quodque sequor tantum non licuisset opus.
O illum mihi fata diem superique favete,
Eveniat capiti tanta corona meo.
Sanguine iam rubeo rorantes undique venas
Iam tremulas cerno per mea membra faces.
Iam furit ambusto flammis pyra fervida palo,
Iam feror angelicos inter et ante choros.
Viderit at de me magni Deus arbiter aevi,
Intrepide poenas quas volet ille feram.
Ergo nec innocuos aetas mea fleverit annos,
In lucem vultus protulit illa meos.
Venimus ad thalamum non aequa lege iugalem,
Cui data sum falso sub Iove miles erat.
Tunc Hymenaea fugax cecinit feralia bubo,
Iunctaque cum facibus maesta cupressus erat.
Non ultra simulare deos, non amplius ullum
Aversa potui fingere mente Iovem.
Fassa Deum primis coluisse, ut nunc quoque, ab annis
Quae colitis dixi, numina crimen habent.
Scilicet erranti vixissem nupta marito,
Quem potui rectae commonuisse viae?


page 101a, image: s217

Ante ego Caucasea diram [Note: 1514: Orig.: duram] sub rupe volucrem,
Saepe renascenti pascere corde velim.
Ante ego quam memorant, Cepheidos arcta catenis
In scopulos numquam dissoluenda mori.
Quam mea sic vetito desumere tempora lecto
Turpiter, et vani crimen habere thori.
Tum me si qua suam fecissent pignora matrem,
Num potui misero perdita ferre patri?
Florida deformi foedassem tempora luctu,
Venissetque suos ante senecta dies.
Spiritus aut tenues meus exhalasset in auras,
Et potui nimio fracta dolore mori.
Sed melius nostris consultum est rebus ab illo,
Immensum patria qui rotat arte globum.
Tuque dator fideique bonae veraeque salutis,
Maius Anastasia martyre nomen habes.
Nam nisi tu crescenti igni fomenta dedisses,
Et tibi ni virtus nostra agitata foret.
Forte ego quae medios vulgavi signa per hostes,
Percita non contra Caesaris ira foret.
Forte nec immeritas subiissem carceris umbras
Unde data a nobis littera multa tibi est.
Sic tamen esse iuvat dulcissima vulnera passam
O superet gravior poena obeunda mihi.
Omnium ut [Note: 1514: Orig.: et] excutiant generum tormenta Tyranni,
Unius haec noster non facit assis amor.


page 101b, image: s218

Est leve pro certa mortem contemnere vita,
Vita quidem longa est, mors quotacumque brevis.
Aspice dissectum lacrimoso vulnere Christum,
Et mala [Note: 1514: Orig.: male] pro Christo tantula ferre nega.
Ipsa securigeros metuam tolerare maniplos,
Huic lanient sanctam dira flagella cutem?
Iniectam collo mihi sit grave ferre catenam?
Immerito vinctus non semel ille fuit.
Impia praesentis terrebor ad ora Tyranni,
Iudicium multo tristius ille tulit.
Ipsa comis dubitem caput exhibuisse trahendum,
Ornatus sertis heu quibus ille fuit?
Ipse Deus moriens cedro pendebat ab alta,
Haec anima ingratum tam male corpus amet?
Ipsa sequi dubitem castas animosa sorores.
Flamma nocens Agapen sustulit et Chionem.
Tertia servatur vicinae in carcere morti,
Heu soror aetatis crimine viva tuae.
Sufficit hoc, etiam laesuros corpus in ignes,
Sunt mihi quae stricto colla sub ense cadant.
Me quoque quin miserae revocatam redditis urbi
Est amor afflicta pro pietate mori.
Quae mora quae pietas te nunc Praefecte moratur
O qui dulce nihil, nomina praeter, habes?
Adde meis comitem me dure sororibus, illis
Laedere quas etiam te voluisse pudet.


page 102a, image: s219

Fer tamen impuram procul hoc a corpore dextram,
Mens mea praesagit tristia fata tibi.
Non iterum gravibus lusus cedere flagellis,
Ipse Deus vindex Caesare maior erit.
En tibi virginibus venio stipata ducentis,
Tu modo ut occidas ipse redire iube.
At te, sive lates, seu tutus in urbe moraris
Non pudeat famulae scribere pauca tuae.
Exercetne novas ignava potentia leges?
Milia quot capitum pestis acerba fugat?
Quis bonus extrema certavit athleta palaestra?
Ah ubi cum misera parvula matre soror?
An praetextato subolevit nulla parenti
Gratia? quae dederam iussa vir anne facit?
Denique quae rerum species sit in urbe novarum,
Quam cuperem scripto certior esse tuo.
Quod petimus ratio non est tibi iusta negandi,
Advenit e vestro littore nauta frequens.
Quod mea si sero tibi venit epistola, credes
Difficile exsulibus cedere quicquid agunt.
Me si forte olim Deus ipse redire iubebit,
Omnia consilio prosequar acta tuo.
Si tamen exilium reliquos mihi finiet annos,
Ossa precor patrios nostra fer in cineres.


page 102b, image: s220

ELISABETHA LUDOVICO.

Si liceat, missam vellet perferre salutem
Pannonis Hessiaco nupta puella viro.
Tyrrheno fama est vento tua vela morari
Heu nimium in curas ventus et unda meas.
Longa mora est postquam Solymas petiturus abisti,
At mihi, cum fugeres, ausus es ista loqui:
Nona reformatum cum Cynthia clauserit orbem
Vir tibi, si vivam, redditus uxor ero.
Altera noctivagae coierunt cornua Phoebes,
Nec tua Tyrrheno littore puppis abit.
Illud erat potius mecum tibi tempus agendum,
Sed vetat heu sciri multa futura Deus.
Cur tamen heu [Note: 1514: Orig.: ut] spretis regno patriaque domoque
Iussa paras dubio credere vela mari?
Littora nempe petens scopulosa Typhoidos orae,
Qua nigra fumantes ructuat Aetna globos.
Inde per Aegaeum signantes Cycladas aequor
Ibis Aramaei [Note: Vredeveld: Orig.: Amaraei] ditia regna Syri.
Quaeque Palaestini quondam tenuere coloni,
Arva nisi armata vix adeunda manu.
Nunc gentis populata armis et Marte prophanae,
Hei mihi cur opibus restituenda tuis.
Mitteret armipotens opulentos Gallia Reges,
His potius tellus ista tuenda fuit.


page 103a, image: s221

Itala venissent, patria Hungarus arma tulisset,
Totaque vicino Graecia Marte potens.
Solveret Hesperiis pugnax Hispanus ab oris,
Noster in hoc ducat Caesar iturus opus.
Forte tot ac tanti terrarum culmina Reges
Auxilio poterant non eguisse tuo.
Misisses aliquos etiam, socia arma tulisses,
Quantum erat in patria te senuisse tua.
Nunc petis aestivo flammantia littora Cancro,
Lactis et aetherei nectare pasta favi.
Incluta praecipue Iudaeo moenia sceptro,
Sacra ubi victoris sunt monumenta Dei.
Relligio ista tua est et opus laudabile, qualem
In superos animum semper habere soles.
Quod si certus amor tam certus et ardor eundi est,
Et nulla hunc animum res prohibere potest.
Non ego te patrias iubeo regnare per urbeis
Quo minus hoc sanctum perficiatur opus.
In tua te doleo remorari damna, tuisque
Fortiter adversum navibus esse fretum.
Longa via est, pelagique immensa pericula vasti
Multa feres terra taedia, multa mari.
Idque ego cum suprema dares mandata, querebar
Arma per et gladios ista trophaea peti.
Arma per et gladios, utinamque haec sola, nec usquam
Te veheret mediis pensile robur aquis.


page 103b, image: s222

Quid fles dicebas mea dulcis Elisabeth, ipsa
Ad mea semianimis nomina paene fui.
Nescio quid metuat mea mens praesaga futuri,
O ego sim reducis cuius euntis eram.
Oscula et amplexus qui te decuere dedisti
In tua non venit pectora turpis amor.
Terga meis oculis tua, qua potui usque, sequebar,
Quod lacrima durum praepediente fuit.
Iamque oculis ereptus eras, super aequora [Note: 1514: Orig.: aequore] dixi,
Sit tibi quem sequeris portus et aura deus.
Christe salus rerum ventos da, frange procellas,
Secura possit vir meus ire via.
Obtestata deos, ut tu Ludovice valeres,
Desertae redii tecta sub alta domus.
Quid famulae? vir abest, solam iuvat esse, sine illo,
Paene fuit vita caelibe, dulce nihil.
Quid procerum collecta manus? quid quicquid in aula
Spectatum tanti principis esse potest?
Ite, cruces animi vos non patientis, honores,
More pii solam turturis esse iuvat.
Donec abest iuvenum flos pectora casta gerentum,
Illi clausa mei gaudia cordis erunt.
Scilicet ipsa geram radians in vestibus aurum,
Loricam nudis artubus ille ferat [Note: 1514: Orig.: feret]?
Assyrio noster satietur odore capillus,
Illius atque aestu flagret et imbre caput.


page 104a, image: s223

Ipsa colar princeps tuta sublimis in aula
Vir meus in medio gurgite speret opem.
Tu melius qui fine cares, sine origine vivis,
Tu famulae votis annue Christe tuae.
Quas dolor interea longus mihi crescet in horas,
Dum vir dum coniunx, dum mihi frater abes.
Sive cibum capio, seu tradita pocula sumo,
Pocula te referunt, te cibus ipse mihi.
Cura eadem vesper, dolor idem mane renascens.
Quamque die crucias tam mihi nocte subis.
Somnia te referunt variis nocturna figuris
Et sibi non umquam constat imago tui.
Pallidus interdum occurris, nunc laetior adstas
Nunc fugis, et verso lumine terga refers.
Sive vident aliquae verum per somnia mentes,
Seu cadit in vanos cura diurna metus.
Praeteritae timidam faciunt spectacula noctis [Note: 1514: Orig.: noctes],
Irrita cum ventis auferat ista Deus.
Hic ubi Lanus aquis claram vagus abluit urbem
Frivola quae prisci nomina Martis habet.
Monte sub aereo turbam spectare videbar.
Nec mihi de turba cognitus ullus erat.
Et tamen intereram, sed cum mirarer ubi essem
Respicio, mecum non erat ulla comes.
Expavi voluique gradu rediisse citato
Ecce sed a longe es visus adesse mihi.


page 104b, image: s224

Frigore constiterant artus, ita gaudia mentem
Sustulerant, mecum non satis ipsa fui.
Dum propero ex oculis raptum sum visa maritum
Quaerere, rorantes ungue secante genas.
Huc illuc retroque errans, et utroque cucurri,
Sed quo te videam non locus ullus erat.
Sic inter Danaos Aeneidos umbra Creusae
Fertur anhelantem deseruisse virum.
Tum primum indignos coepi laniare capillos,
Et vox cum lacrimis tristibus aegra fuit.
Hinc mihi, nescio quis, quid fles tua somnia? dixit
Est aliquid lacrima quod graviore fleas.
Plura loquuturum somno fugiente reliqui,
Sumque fatigata reddita nocte mihi.
Frigidus in toto manabat corpore sudor
Perfusae lacrimis immaduere genae.
Maestus anhelabat sub pectore spiritus aegro,
Vis animae multum fessa dolentis erat.
Visa resumebam tristi perterrita monstro,
Sed nihil ex illis quod placuisset erat.
Heu cur ignotae mihi visus in agmine turbae
Effugis amplexus labilis umbra meos?
Quid non militibus comitatus ut ante ministris
Appares oculis maesta figura meis?
Quid non visa fleam? potiusne ego vera dolebo?
O superi a nobis hoc prohibete malum.


page 105a, image: s225

Omnia perpetiar duce te durissima Christe,
Tutus ope ut possit vir meus esse tua.
Incolumis patriae redeat, patriaque sepultus,
Et non ignota dormiat exsul humo.
Hoc te tota rogat sollemnibus Hessia votis,
Plurimaque accensas accipit ara faces.
Per tua sancta quibus sanasti vulnera mundum,
Et per quam vita est nostra redempta, necem.
Per sacrae veneranda crucis mysteria, per quae
Et requies nobis venit et alma salus.
Te precor auxilium nostro fer Christe marito,
Possit ut hoc regredi quod modo coepit iter.
At tu, cuius amor castus mea pectora movit,
Ut facis, in superos spem cape, salvus eris.
Barbaricas etiam fraudes vitare memento,
Nescio quis miserae pendeat inde metus.
Tu quia vir princeps isto non solus abibis,
Virtutis noli prodigus esse tuae.
Pocula non sumas nisi qui tibi fuderit illa,
Gustatim vero ter prius ore bibat.
Barbara neve manus quod edas utcumque ministret,
Talia sed praesens virus habere puta.
Lurida nobilibus miscent aconita venenis,
Crede merum gemma quod datur esse nocens.
Victor adire voles Christi loca morte sacrata,
Forsan et Orebi culmina celsa iugi.


page 105b, image: s226

Fida tibi comitum manus est et lecta iuventus,
Est aliquid docta fraude quod inde petas.
Ex illis aliquem dominum lege, et esse saluta,
Teque fer exiguae sortis habere locum.
Non pudeat propriis dominum servire ministris,
Et famulo famulas exhibuisse manus.
Fecit idem rerum Deus infinita potestas,
Immundos pueris laverat ille pedes.
Quod Christum decuit quem non decet? omnia vincet
Qui se fortunae composuisse potest.
Saepe facit tempus rationem, saepe locorum
Conditio, et caecum quae dea lumen habet.
Invenies aliquem qui, si sic fata iuberent,
Haud dubiam pro te vellet obire necem.
Veste potes vili loca per non tuta latere,
In corpus veniat purpura nulla tuum.
Omne quod audebis vellem prius omne timeres,
Convenit egregia cum ratione timor.
Ipsa deum supplex, quamvis mora longa, precabor
Contingas fausto regna beata pede.
Cum tamen attigeris nostrae monumenta salutis,
Me rogo ne fias immemor esse tuam.
Coniugis o utinam dicas miserere relictae,
Qui tua salvifico sanguine membra rubes.
Audiat ex animo licet hic et ubique precantes,
Ista sit ad nullas ianua clausa preces.


page 106a, image: s227

Par tamen est credi quia non sit mitior ullo,
Quam quo sanavit vulnera nostra, loco.
Tu quoque non illic quicquam tibi crede negari,
Si dederis fasso, quas decet, ore preces.
Desertae memor esto domus matrisque meique,
Quoque ego sum tecum pignore facta parens.
Ipsa tuis etiam relevanda est Hessia votis,
Ante flagellati vulnera rubra Dei.
Per mare sic habeant ventos tua vela secundos,
Dumque iter hinc properas, dumque redire voles.
Sic Cypron atque Rhodon Cretaeaque littora praeter,
Puppis, eo redeas, unde soluta tua est.
Hoc precor, haec longo mihi cura est unica voto,
Dii faciant pondus possit habere, Vale.

HELII EOBANI HESSI HEROIDUM EPISTOLARUM Liber Tertius, qui fabulosas continet.

CATHARINA CHRISTO.

Quam legis a sponsa tibi Costide littera venit,
Si liceat nollet mittere, ferre volet.
Quisquis es ex illo placuisti tempore nobis,


page 106b, image: s228

Quo mihi legitime iunctus es, ipsa tibi.
Signa recognoscis quae pressit vincula gemmae,
Annulus in digitis haeserat iste tuis.
Si qua potest igitur promissis credere amantum.
Pignore firmatam credimus esse fidem.
Nec puto tu velles tua pignora falsa putari,
Sis licet, es certe doctus amare, puer.
Nescio quae de te quidam mihi grandia narrat,
Esse Deum caeli virgine matre satum.
Si Deus es miserae quantum mihi restat, ut idem
Et Deus et sponsus conciliere mihi?
Vel mihi fallaces dictastis inania somni,
Vel Deus indignam Costida summus amat.
Gratulor, at quoniam non sum de plebe lavata,
Incertam visis suspicor esse fidem.
Tu mihi Christe, ferunt Christo tibi nomen Iesu,
Praestare antiquos diceris ante deos.
Idque ego dum studeo cognoscere clarius, alter
Fluxit, et in cursu tertius annus erat.
Interea Costus genitor fatalia solvit
Munera, defuncto regna parente vacant [Note: 1514, 1532: Orig.: vocant].
Urbis Alexandri sceptrum latura reservor,
Infelix aliqua prole futura parens.
Ipsa celebratas, muliebria nomina, laudes
Mallem servata virginitate sequi.
Est aliquid claras Heroidas inter haberi,
Quae potior stabili fama pudore venit.


page 107a, image: s229

Iamque ego sum certe maturo nubilis aevo,
Plena quidem vitae sunt tria lustra meae.
Sollicitant regni proceres, nec me unus et alter
Turba petunt castis insidiosa proci.
Et mihi dii patrii incipiunt sordescere, et istis,
Nescio quid nebulis mens mea maius avet.
Quid faciam? stat celsa altis innixa columnis
Regia, sunt regnis oppida multa meis.
Ibit in haec cultor falsorum quisque deorum
Et feret e nostro pignora cara sinu.
Tu melius, tu namque potes, tibi nostra dicata est
Virginitas, de te si modo vera fides.
Unde sit haec nostrae de te fiducia menti
Quod non ignoras, forte referre iuvat.
Hic ubi Pellaeo iacet urbs fundata tyranno,
Et piger illustri stat Mareotis aqua.
Est via declivi vallem complexa recessu,
Intus eremicola stat casa facta manu.
Antra tenet senio quidam venerabilis albo,
Ille mihi de te saepe magister erat.
Qua semel, ut soleo, cum nuper valle sederem,
Fons prope erat, dulcem praebuit umbra locum.
Venit et assedit longo vir callidus aevo,
Florales comitum turba legebat opes.
Qui simul ut sedit, quid ait tua tempora perdis?
O immortali nubere digna deo.


page 107b, image: s230

Tam tenerum incesta florem maculare iuventa
Non decet, est alio dignus honore frui.
Ah fuge mortalis thalami commercia, Christus
Quem docui, regnis plus valet ille tuis.
Non te regna tui moveant ditissima Nili,
Sceptra geres alio nobiliora loco.
Utque facis falsosque Ioves mutasque columnas,
Linque Deumque canem, linque Deumque bovem.
Quaere Deum caeli dominumque decemplicis orbis,
Iam tibi divorum regia tota favet.
Est amor est, inquam, laudato nubere Christo,
Spes nova, mens alias nesciet ista faces.
At tua, me miseram, promissa ingentia terrent,
Heu quantum est summo posse placere Deo.
Me quoque quam laudas, mater non passa maritum,
Forsitan indignam nolit habere nurum.
Denique quo studio domino placuisse laborem?
Tam longe absenti complacuisse grave est.
Ut placeam, quis me placito coniunget Iesu?
Quis mihi coniugii sponsor et obses erit?
Ut cupiam iungi virgo cum virgine Christo,
Quis patrio tutam tollet ab orbe Deus?
Qualibus ille autem dictis incenderit, et quot
Egerit hunc animum, dicere longa mora est.
Ipsa senem linquens meditabar sola quis esses,
Cuius flagraret pectus amore meum.


page 108a, image: s231

Ignotum potui quem sic ardenter amare,
Quo fluit hic animus sicut ab igne chalybs.
Tam subito exangues populata est flamma medullas,
Non prius in nobis tam gravis ardor erat.
Quisquis es [Note: "es" lacking in original, supplied from 1514, 1532] o animae lux unica et ultima nostrae,
Ne rogo te nobis, ut videare, nega.
Multa precaturam levis et sine pondere somnus,
Corpus in herbosa ponere iussit humo.
Utque sopor tremulos primum delusit ocellos,
Talia sunt menti somnia visa meae.
Campus erat viridi circumsitus undique silva,
Flore renidebat multicolore solum.
Dulcia spirantes errabam sola per herbas,
Puniceis texens parvula serta rosis.
Hic ego te vidi puerum cum matre puella,
Non mea veraci somnia teste carent.
Virgo erat alba comas auro rutilante coactas,
Formosum nivea corpus amicta toga.
Virga erat in dextra, te brachia leva gerebant,
Brachia Sithonia candidiora nive.
Hic neque Naiadum neque rebar Hamadryadarum,
De turpi matrem quamlibet esse Deo.
Vidi aliquid maius sensique errore prophano,
Nescio quem tacita mente professa Deum.
Iam prope constiterat cum te ridente parumper,
Verba mihi mater visa erat ista loqui.


page 108b, image: s232

Salve flore alio mecum latura coronam,
Salve iterum nato Costis amata meo.
Accipe fine novum carituri pignus amoris,
Gemma sub articulo luceat ista tuo.
Dixerat, e digitis aurum quod forte gerebas,
Torsisti digitis in mea membra tuis.
Iam puero maior, iam matre decentior ipsa,
Iam tua maiestas visa stupenda fuit.
Erubui, vocem pudor abstulit, attamen ignem
In vultu tacitum signa fatentis erant.
Lumina demisi cum tu puer optime rerum,
Excipis e manibus lilia texta meis.
Hoc mihi devotum spondes Catharina pudorem,
Pignus ut ardoris servet uterque sui.
Vix tantum, tua sum, castos tibi dedimus annos,
Sim tua, vix potui dicere, sponsa precor.
Lene videbaris subridens tangere dextram,
E somno attactu sum relevata tuo.
Ecce sed in digito gemmam qui proximus imo est,
O non de patrio somnia visa Deo.
Serta prius collecta manu cecidisse putabam,
Sed recolo nostri pignus amoris erant.
Caelesti impositam dum gemmam [Note: 1514: Orig.: summam] exosculor auro,
Est [Note: 1514, 1532: Orig.: Et] etiam lacrimis humida facta meis.
Quamque ego te vidi veracis imagine somni,
Tam praesens vigili pectore [Note: 1514: Orig.: pectora] cura manes,


page 109a, image: s233

Laetitia expressit lacrimas in amore suetas,
Iam primum didici quid fleat omnis amans.
Ite leves alio miserorum crimen, amores,
Nostra agit in fletus lumina castus amor.
Vix longa revocata mora scrutabar ubi essem,
Nullus erat, comites advoco, sola fui.
Lumina ad aereum relevo vigilantia solem,
Lumine sol numquam lucidiore fuit.
Quacumque aspicio melior natura refulget,
Est aliquid verum rebus adesse Deum:
Blanda susurrantes moverunt murmura silvae,
Maesta prius vivo germine fragrat humus.
Tam dulcis tenuem perflavit spiritus auram,
Qualis in aetherea dicitur esse domo.
Quae prius, aspicio vicini viscera fontis,
Nobile caelestis ducere nectar aquae.
Argutae viridi vernant in fronde volucres,
Illo malueram posse manere loco.
Tota creatorem laudabat gratia caelo:
Virginis ad lacrimas non renuisse trahi.
Consurgo comitesque voco clamore relictas,
Multa repercussum reddidit aura sonum.
Haec quoque desponsi revocanti [Note: Vredeveld: Orig.: revocantem] nomen Iesu,
Quam potuit resona voce ferebat opem.
Huc illucque vagor per opacae devia vallis,
Si loca te referant proxima forte mihi


page 109b, image: s234

Spes animum frustrata leves ubi fugit in auras,
Hei mihi quam tardo sidere tempus abit.
Ille tamen per quem nupsi tibi, cultor eremi,
Ille levat sponsae tempora maesta tuae.
Ille etiam nuper dubitanti scribere, dixit
Scribe, feram domino carmina scripta tuo.
Gaudebam reperisse viam qua scribere possem,
Protinus est manibus sumpta tabella meis.
Et quae nunc patria cernis confusa papyro,
Sunt mihi furtiva carmina facta mora.
Saepe quidem repeto nostri loca conscia amoris,
Mittitur ex illis littera nostra tibi.
Aula vacat requie, dolor est meus ista videre,
Quae patria fiunt relligione domi.
Sumebam calamum scriptura quid, impia nutrix,
Quid facit haec, facta est pallida, dixit, amat.
Obstupui subitoque stylum cum voce repressi,
Ne causam officii quaereret illa mei.
Mirantur famulae solitos me ponere cultus,
Cur mihi nec formae cura sit ulla meae.
Si qua placere volet mundo, se vestibus ornet,
Forma creatori non placet ista Deo.
Mens formosa Deum caeli se cogit amare,
Haec manet, est ingens forma secunda malum.
Haec ut cuncta quidem tu conspicis, et tua numquam
Maiestas falli qualibet arte potest.


page 110a, image: s235

Heu tamen errori cedunt haec regna vetusto,
Concidit ad falsos victima multa Ioves.
Impius instaurat veteres Maxentius aras,
Caesar enim Nili regna Tyrannus habet.
Sacra iubet fieri, divum delubra frequentant,
Mactandosque trahunt credula turba boves.
Atria mugitu resonant, ferit aethera clamor,
Et tuba terribiles excitat unca sonos.
Omnia festivis lucent altaria flammis,
Sordidaque effuso sanguine squalet humus.
Ipse genu flexo supplex procumbit ad aras,
Hunc sequitur quisquis numina falsa colit.
Abnegat hoc aliquis doctus te Christe fateri,
Ob rectam saevo concidit ense fidem.
Qualia crudelis cogat tormenta Tyrannus,
Turba docet miseram plurima passa necem.
Vidimus iniectas flammis ardere puellas,
Nudaque pinnata corpora fuste quati.
Vidimus et ferro teretes abscindere mammas,
Affligi vinclis carceribusque premi.
Pascit inhumanus nostrum canis iste cruorem,
Enormis saturum non sinit esse fames.
Aspicis haec patiente oculo, sed lenta malignis,
Et sine iactura tardior ira tua est.
Quam pulchrum rex magne tuo cecidisse sub hoste est,
Munere emi caelum non meliore potest.


page 110b, image: s236

Ista triumphalem pariunt certamina palmam,
Pars utinam tantae sim quota laudis ego.
Ire iuvat verbisque ferum terrere latronem,
Quid furit in plebem perfidus iste tuam?
Ibimus, est animus, non me tormenta movebunt
Dira, nec in poenae nomina mille cruces.
Devenerata deos lapides Idola vocabo,
Ipse tuae praesens virginis ora move.
Argumenta, dolos, et frivola dicta refellam [Note: Vredeveld: Orig.: revellam],
Maior erit per me te duce recta fides.
Traxerit in poenam, mors gloria nostra futura est
Et potero forsan fortiter ulta mori.
Tunc mihi si dabitur pro te succumbere, restant,
Post quae coniungar tempora pauca tibi.
Tu dabis hoc aliqua requiescere corpus in urna,
Hoc tamen in posito marmore carmen erit.
Costis in hoc tumulo sum condita, viva tonantis
Nupta, sed aeterna virginitate fui.
Impius immeritam Maxentius ense peremit,
Hic cinis est, sponsae cetera sponsus habet.

THAIS PAPHNUTIO.

Quam tibi debueram verbis mandare salutem
Hanc te pollicitum sis memor esse mihi.
Si qua liturarum tamen hic [Note: 1514: Orig.: huic] dispuncta videbis,
Pars quota de lacrimis illa fuere meis


page 111a, image: s237

Carcere sancte pater quo sum tibi iussa reponi,
Sic merui, sic sum digna manere, premor.
Quod legis ex illo Paphnuti mittitur antro,
Deliciae certe est nunc locus ille meae.
O utinam primis mea sic latuisset ab annis,
Quae nunc est misero crimine vita nocens:
Vel mihi parcarum subeunti iura sororum,
Haesissent primo stamina rupta colo.
Non ego per vetitum patratae conscia culpae
Flerem, successu posse carere preces.
Tanta anima infelix peccati mole gravatur,
Ut dubitem offensum paene rogare Deum.
Namque quid esse putas Stygia semel obruta nocte
Lumina, nunc aliquam velle videre diem?
Sed tamen amissum per te sperare favorem,
Praescriptoque Deum carmine iussa rogo.
Quod tamen indigno mihi non licet ore profari,
Vix audet nomen littera picta loqui.
Antrum est ut nosti foedum squalore situque,
Vix quota longinquae portio lucis adit.
Difficile exortum possis cognoscere Solem,
Tam capit admissum parva fenestra diem.
Hac supplex seu mane rubet seu vesper anhelat,
Emeditor iusso quas licet ore preces.
Prona caput, prostrata genu, dispassa lacertos
Quem mihi fas non est ore referre precor


page 111b, image: s238


Respice me miseram qui me qui cuncta creasti,
Hoc nisi non audet lingua prophana loqui.
Nec mihi tu, memini, plus hoc audere dedisti,
Nec mea spurcities plus meruisse potest.
Lingua Deum nescit viciis maculata fateri,
Sacra prophanato non decet ore loqui.
Atque [Note: 1514: Orig.: At] utinam ut fasso [Note: 1514, 1532: Orig.: falso] mihi non licet ore precari,
Sic precibus faveat pectoris ipse mei.
Quod nisi tu dederis venerando proxime caelo,
Nescio an hae poterint pondus habere preces.
Tu potes irati numen placare tonantis,
Neglectam miseris pandere docte viam.
Nunc mihi spes in te pater illa novissima restat,
Qua si destituar vivere crimen erit.
Non ego sufficio pro tot deformibus actis,
Non, licet in poenas corpora mille feram.
Adde quod haec minor est quam me meruisse putarim
Istud adhuc poena vindice pectus eget.
Cur ego non proiecta feris? non obruta saxis?
Cur non sum turpi nuda revincta pyra [Note: 1514: Orig.: palo]?
In me desinitis crudeles esse Tyranni?
In me tormenti deficit omne genus?
Felices, quibus ante diem cecidisse, puellae,
Et vera licuit pro pietate mori.
Nunc ego Margaridos cuperem mihi fata [Note: 1514: Orig.: facta], velimque,
Per mala Niliacae Costidis esse comes.


page 112a, image: s239

Quis dabit ut saevo Bythinidos ense puellae,
Aut quali cecidit Lucia morte cadam?
Sed neque causa mihi est fidei suscepta tuendae,
Nec veteres dixi crimen habere deos.
Vota Deo sanctique undis lustrata lavacri,
Heu duce sub proprio perfida miles eram.
Et ducis alterius non sum data signa secuta,
Et graviter laesi sub quibus ipsa fui.
Nunc dolor est hosti tantum favisse, nec illum
Cum potui, celeri deseruisse fuga.
Filia lucis eram, sed lucem ingrata reliqui,
Non intellectis mersa voraginibus.
Atque adeo longum per opacae devia noctis
Processi, infernum iam prope limen eram.
Iam super infaustae puteum tollebar Abyssi,
Infelix Stygio praeda futura cani.
Actum erat, interii, cum tu pater optime victam
Excipis, et pulso fortiter hoste levas.
Et licet ingratum est sceleris meminisse pudendi,
Causa in eo tamen est cur meminisse voles.
Plus solito viciis virtus collata refulget,
Sicut in obscoeno splendida gemma luto.
Me pudeat sceleris, quoniam scelus omne pudendum est
At sua virtuti est gloria danda tuae.
Tempus erat medium tenuit Sol aureus orbem,
Fecerat aequales utraque meta vias.


page 112b, image: s240

Indixere sacri festiva silentia mystae,
Tempore quo debent non nisi sacra coli.
Sola fui formae studiis intenta colendae,
Mirantes vultu fallere docta procos.
Cumque frui cuperem solito foedissima lucro,
Et fieret voti copia nulla mei.
Ecce venit senio quidam venerabilis albo,
Hoc miserae nondum tempore notus eras.
Vestis erat non apta seni quam forte gerebas,
Quam poterat credi non placuisse tibi.
Quae tum causa fuit tetricum posuisse cucullum?
Quid loca Christicolae non adeunda subis?
Errantes revocare animas doctissime laus est
Magna, tuis quod sum femina capta dolis.
Scis pater ut tamquam suspensus in oscula dixti,
Ut possim tecum quolibet esse loco.
Ah pudet et dolor est meminisse, petentibus illud,
Femina me numquam mollior ulla fuit.
Ad loca deductus rebus satis apta nefandis,
Ipse rogas furtis commodiora peti.
Interius conclave fuit placuisse putabam,
Plus nimio visum est lucis habere tibi.
In loca deduxi minimae vix pervia luci,
Nec satis haec votis clausa fuere tuis.
Quae tua nequitia est vel quis pudor improbe adulter?
Quis timor hic solus nos videt esse Deus?


page 113a, image: s241

Hic tu si quod ais verum est, quae tuta petemus?
Hunc nihil est, inquam, quod latuisse queat.
Ergo age, dicebas, quam desipienter aberras?
Quod pudet ante homines non pudet ante Deum?
Esse nocens superis, mundo sine labe videri,
Sic misera es, sic te decipit hostis amas.
Non ego te veni turpi fruiturus amore,
Sed tibi ut ostendam teque tuumque nefas.
Heu misera obscoeno maculata libidinis aestu,
Et nimium putri sordida facta luto.
Erras, caelestem non haec via ducit in aulam,
Quo ruis? infernam corruis ante domum.
Siste referque pedem mortemque evade propinquam,
Me sequere ad vitam dux tibi fidus ero.
Finieras, fassae insolitus pudor ora notavit,
Factaque sum verum lumen avara sequi.
Non secus ac cupidus ruit in certamina miles,
Cum fragor et rauca classica voce sonant.
Venit et abiecto reverentia nata pudori,
Heu nimium sero lumine visa mihi.
Exciderat vitae mihi consuetudo prioris,
Spretaque sed nuper non odiosa Venus.
Hoc mihi tu poteras lingua praestare diserta
Credibile est verbis numen inesse tuis.
Quae mihi per longae tot devia noctis eunti,
Clausa erat, agnosci te duce coepta via est.


page 113b, image: s242

Et iam per tenebras nova lux apparuit, ite
Insidiatores, hostis, abite doli.
Ite leves animi vos dedignantis amores,
Supplicium, laquei, vincla, venena, cruces.
Heu male pro vobis iuvenile expendimus aevum,
Nunc alia est nostra meta terenda rota.
Ipse aderas tunc cum Christi nova iura professa,
Pauperibus miseras evacuarer opes.
Quas ut ab igne novo mentem succensa calebam,
Ausa fui in medio paene cremare foro.
Quae quia saepe duces in gaudia vana fuerunt,
Tristitiae comites fas erat esse meae.
Utque frequens spectatum aderat Thebaea iuventus,
Orsa ita sum populo, testis es, ipse loqui.
O quibus aut umquam placui, aut quos nuper amavi,
Causaque nequitiae turba comesque meae.
Aspicite haec nostrumque oculis haurite dolorem,
Discite et hac vestram Thaida parte sequi.
Vestra fui, vobis placui, vos ipsa colebam,
Et placuisse grave est et coluisse nocet.
Quae superest igitur congesta libidine merces,
Amplius hic curae debet habere nihil.
Ipsa nocens veniam qualem docet iste precabor.
Per quem de venia spes bona facta mihi est.
Munde vale, nimium tecum est infide moratum,
Causaque nequitiae turba comesque meae.


page 114a, image: s243

Illic de populo quosdam movisse videbar,
Et multos sceleris paenituisse liquet.
Atque utinam ex illis aliquis sua crimina fassus,
Thaidos offensum sit memor ante Deum.
Forte erit e multis cui faverit ille roganti,
Et dicat miserans haec quoque nostra fuit.
Tu quoque cui nostrae commissa est cura salutis,
Quam potes his miserae casibus affer opem.
Longa mora est postquam latebrosae inclusa cavernae
Non potui vultus Phoebe videre tuos.
Frugiferos aestas iam tertia colligit ignes,
An, rogo, adhuc nulla est gratia parta mihi?
An gravis offensi nondum cadit ira tonantis?
Heu quantum est paucos emeruisse dies.
Spes tamen est maior vitae quam culpa peractae,
Spes maneat, gravior nulla futura mora est.
Invisum tempus constans patientia vincet,
Donec erit moti mollior ira Dei.
Tu nostro veniam supplex pro crimine posce,
Ipsa [Note: 1514: Orig.: Ipse] feram iusso quas licet ore preces.

CUNEGUNDIS HENRICHO.

Quae tibi Teutonico non facta nomismate venit
Fungitur officio littera nostra novo.
Quid tibi cum Latiis, ne quaeras barbara musis
Tristia cum scribam questibus apta lyra est.


page 114b, image: s244

Sive quod est numeris et vis et gratia maior,
Vixque rudes animos barbara verba movent.
Nec puto tu nescis quia me Rhamnusia caeco,
Vel potius nullo lumine, diva videt.
Visa diu felix et Caesare tuta marito,
Fluctibus heu quantis turbinibusque premor.
Cum bene sperarem cecidi sine crimine, meque
Hostis ab excelso trusit ad ima loco.
Nec tamen hanc sensi misere prostrata ruinam,
O miseri qui non, quo periere, vident.
Ut modo conciderim casum nescire dolendum est,
Non venit ex causa nostra querela levi.
Nec meus est lacrimis dolor exaturabilis ullis,
Qui sine peccato plectitur ille dolet.
Ante mihi o utinam rupissent stamina Parcae,
Quam potui infelix displicuisse tibi.
Aut ego confuso sum nata sub ordine fatum,
Aut agit in poenas vindicis ira Dei.
Parce pater superum merui graviora, sed illud
Me nihil implicitam, quo rea dicor, habet.
Arguit immeritam violati fama pudoris,
Indicium famae littera testis habet.
Quae simul ac venit notis mihi cognita signis,
Verba modis uno plus tribus ista tulit.
Prodiga pollicitis, verbis contraria rebus,
Et tibi credentem fallere docta virum.


page 115a, image: s245

Qui mihi devoto fruitur Cunegundis amore,
Saepe est ex thalamo visus abire tuo.
Haec ubi legissem collapsis frigida membris,
Vix etiam famula sum revocata manu.
Mane erat et primo radiabant Sole fenestrae,
Iamque novum querulae concinuistis aves.
Rursus ut exieram thalamo prostrata recumbo,
Sicut agonales iam subitura rogos.
Flebile ad exortum relevo caput anxia Solem,
Solne iterum flammas laeta videbo tuas?
Vocibus umbrifera vernate in fronde volucres,
Laetitiae est prorsus causa peracta meae.
Nunc iterum relego lacrimis tua scripta profusis,
O vir non precibus dexter, ut ante, meis.
Quis dabit unde querar pro re [Note: 1514: Orig.: te] satis? aut ubi plorem?
Maestitiae consors quis volet esse meae?
Fama nocens nobis occlusit Caesaris aures,
Offensum metuit regia tota ducem.
Ne tamen, ut taceam, scelus admisisse putemur,
Tristis ad invitum littera vade virum.
Ut tamen ista legas oculis patientibus oro,
Dempseris a lacrimis milia multa meis.
Ante ego, quae dicunt peritura elementa putaram,
Mersuras orbem Deucalionis aquas.
Quam tua me miseram mens dedignata fuisset,
Ille sapit quisquis tuta timere potest.


page 115b, image: s246

O vir et o frater mihi nomine cedis utroque,
Quis mihi ut odisses tam ferus hostis erat?
Prodiga pollicitis cur sum tibi dicta? quid hoc est
Me quod ais aliquem fallere posse virum?
Cur tibi suspectus pudor est meus? an tibi adulter
Saepe est e thalamo visus abire meo?
Adserere ille potest Solem non posse videri,
Qui tibi commenti conditor huius erat.
Vana vel incautis oculis illusit imago,
Vel voluit mendax lingua nocere mihi.
Et tibi devoti stat gloria salva pudoris,
Nullaque adhuc novit crimina noster amor.
Teste opus est testem te Christe appello vocatum,
Pondera tu veri testis et instar habes.
Forsitan ipse alios testes Henriche requiris,
Anne putas ipsum fallere posse Deum?
Per superos dices facile est iurare prophanis
Illis, si qua volet fallere, tuta potest.
Ipsa velim potius multis periura videri,
Quam super hoc uni displicuisse Deo.
At tibi servatum quem nunc male credis amorem,
Da veniam, verbis aemula facta probent.
Ut male per superos tutum est iurare prophanis
Sic vero gaudet testis adesse Deus.
Sanguine conveniant nobis ab utroque propinqui
Praeterea quorum vita probata tibi est.


page 116a, image: s247

Regia ubi angusto protenditur aula recessu,
Effigiem Mariae continet ara vetus.
Casta Dei mater castis favet, illa pudori,
Auctor ut est nostro, sic bona testis erit.
Grande pavimentum candenti sternere ferro,
Quosque tibi fidos noris adesse iube.
Ipsa Deo fidens, aequum favet ille petenti,
Contingam nudo torrida strata pede.
Ardeat incestae teneras vis ignea plantas,
Veridico castam servet ab igne Deus.
Qui solo potuit verbo de virgine nasci,
Te dabit ostendi virginis esse virum.
Quod precor hoc aliquis mihi te permittere forsan,
Non sinet, et fraudem callida, dicet, agit.
Care Deo voces non audi Caesar iniquas,
Iudicio livor tristis obesse solet.
Hunc animum fecit nobis mens conscia recti,
Consilii non est Phasias ulla mei.
Nescio quae dicunt magicae ludibria sordis,
Rustica qua semper simplicitate fui.
Si videor temere superos tentare, fatebor
Quam quae deficeret spes mihi maior erat.
Adde quod aut ista volo suspicione levari,
Aut tibi non vivae coniugis esse loco.
Non quia vana levis metuam convicia vulgi,
Sed tibi quod potui displicuisse dolet.


page 116b, image: s248

Ergo nec aspicies laetam velut ante solebas,
Ni sim ignominiam fortiter ulta meam.
Ulcisci facile est saltem permitte quod opto,
Materia audacem spes facit esse nova.
Longa mora est postquam doleo sine teste, diesque
Ingrato plures lumine tristis ago.
Conscia mens animum stimulat de crimine falso,
Et male sub tanto pondere victa iacet.
Omnia quae potui Christo duce tristia ferre,
Hoc uno videor mortua paene malo.
Quae mihi fors miserae si non inimica fuisset,
Staret adhuc animi gloria plena mei.
Frangor et heu quantis iactor confusa procellis,
Quod videam est caelum praeter aquasque nihil.
Sola quid immenso faciam, et nova miles in alto?
Ante ratis numquam naufraga nostra fuit.
Christe doce, nam tu solacia tristibus affers,
Littora quae quassae sunt propiora rati.
Tu potes et tuto dubitantem sistere portu,
Raptaque ab insanis vela referre Notis.
Rapta precor nostri bona nomina redde pudoris,
Immeritam videat vir meus ista pati.
Virgo viro data, virgo viro [Note: "viro" lacking in original, supplied from 1514] cum virgine vivo,
Quamque ego nota mihi tam vir et ipse fuit.
Vidit et indoluit vetus ille et perfidus hostis,
Qua potius duci suspicione licet.


page 117a, image: s249

Simplicis heu pulchrum vitae turbavit honorem,
Cui capto tantum nomine praeda fui.
Corpora non potuit, famam incestavit adulter,
Hoc nisi nil nostri perdite livor habes.
Quem tibi promisi Caesar sine labe futurum,
Ius habet in nostro perfida lingua thoro.
Hanc praeter non sunt in eo vestigia, quamvis
Sit proba moechari quam volet illa potest.
At magis offensum ne reddat epistola forsan,
Suprema haec animi summa rogantis erit.
Pondera coniugii nostris precor adde querelis,
Et da servatam posse docere fidem.

BARBARA EUSEBIO.

Si qua nefas Graiae sunt hic, ut plurima, linguae,
Conveniens dominae littera nomen habet.
Quae tamen Eusebium nisi prima in fronte tulisset,
Nolles ignota scripta videre manu.
Aspice, si qua potes praegrandibus otia curis
Furari, officio res eget ista brevi.
Barbara Bythino sata sanguine, patre Tyranno,
Hac tibi sim lecta nota salute precor.
Esse velim quare ne sit tibi scire molestum,
Propositi non est causa pudenda mei.
Magnus es, ut fama est, lota de gente sacerdos,
Diceris et verum posse docere Deum.


page 117b, image: s250

Gentiles nihil esse Deos patriosque penates,
Sollicitor multos sed sine teste dies.
Et quantum natura sinit rudis ire per altum,
Tot membris unum suspicor esse caput.
Non tamen agnosco patriis infusa tenebris,
Quae velut e nebula lumina nostra vident.
Ad te nostra igitur properavit epistola supplex,
His rebus miserae quod potes esse velis.
Quoque modo id fiat, qua sim ratione docenda,
Si tamen, ut debes velle docere, voles.
Unus et hic animo mihi compatiente fidelis
Ostendet, per quem carmina nostra legis.
Sed ne forte putes de me tibi falsa referri
Quod de me nolles credere crede mihi.
Credenti facile est rescribere pauca puellae,
Sum Graias, quamvis barbara, docta notas.
Me [Note: 1514, 1532: Orig.: Ne] pater exactis tribus haec ad tempora lustris,
Sollicite ingenuas quaerere iussit opes.
Quamvis ergo mei vernent iuveniliter anni,
Non me, cui scribas, non satis esse puta.
Sunt etenim quae me suspensam saepe morantur,
Plurima de vestris scripta voluminibus.
Et quia tam firma niti ratione videntur,
Plus etiam patria relligione placent.
Quae tamen ut vestri texerunt mystica vates,
Mens mea quid claudant scire prophana nequit.


page 118a, image: s251

Scripseris ergo brevi quae nos nescire dolemus,
Forte tuo poteris complacuisse Deo.
Quis Deus exsistens ante omnia saecula solus,
Quale apud hunc verbum rere fuisse Deum?
Omnia quis fecit? sine quo nihil? aut quid in illo
Vita est? quam lucem nox capere ulla nequit?
Quis testis de luce fuit? quae illuminat omnem
Lux hominem? quis non notus in orbe fuit?
Quem non excepere sui? quod denique verbum
Fit caro? de verbo quomodo facta caro est?
Ardua scripta magis quam quae mediocria captent
Ingenia, o hominem qui capere illa potest.
Vana per haec nostrae fiunt ludibria chartae,
Heu mihi quas larvas carmina nostra sonant.
Stupra, doli, fraudes, polluta libidine sacra,
Si faciunt divos patria terra sapis.
Sed puto de superis haec est sentire nefandum,
Commendant [Note: 1514, 1532: Orig.: Commendent] vestrum sobria scripta Deum.
Sicut enim plures male res capit una magistros,
Commodius plures qui regat unus erit.
Et gravis est uni divisa potentia regno,
Sume Deos plures munde iacebis iners.
Unus et hic trinus solo regit omnia nutu,
Littera de vestra plurima lege docet.
Hunc unum trinumque animus cognoscere gestit,
Fac nequeam per te non didicisse queri.


page 118b, image: s252

Hic quoque sunt nostrae quaedam sublimia menti,
Quae nisi tu doceas unde petemus opem?
Quis pater ingenitus? quis filius? et quis ab illis,
Procedit patrio spiritus igne potens?
Qui credam potuisse aliquem de virgine nasci,
Ni per te miserae luceat ista fides?
Non haec Oleniae nutritum lacte capellae,
De superis aliquem delituisse docent.
Ista nec in varias labentem Prothea formas,
Membra nec hic patrium parturit orba femur.
Nulla hic prolifico de vertice nata virago est,
Non fert hic aliquam lubrica concha deam.
Nulla hic sunt veterum deliramenta deorum,
O sacram multa relligione fidem.
Quaeris ubi intuear legis mysteria vestrae,
In patria, mirum, discimus ista domo.
Est vetus hic, omnes, quibus est, neglecta per annos
Condita de vestra bibliotheca fide.
Hanc nisi deridens nemo conspexit, ab illo
Quo primum in patrias tempore venit opes.
Hanc paulo ante aliquis Rex Pontica sceptra gubernans
Attulit affines depopulatus agros.
Hanc quoties licuit secura per otia furtim,
Intrabam studiis officiosa novis.
Utque sumus vetiti cupidissima turba puellae,
Divinum rebar quo prohiberer opus.


page 119a, image: s253

Sed neque falsa fui quamvis muliebriter egi,
Et iuvat a vetito non potuisse trahi.
Illic Hebraeos, divina poemata, vates
Vidimus et famae nuperioris opus.
Vidimus antiquo descripta oracula Mosi,
Vidimus et quicquid lex modo vestra probat.
Denique quicquid erat sic nos vidisse fatemur,
Lumina ceu Solem nostra videre solent.
Per nebulas ut tecta videt longinqua viator,
Ut videt in tremula navita lumen aqua.
Sic ego mortiferae nondum eruta noctis ab umbra,
Quo videam miserae lumen abesse queror.
Cur aliena petam patriis exercita sacris,
Nescio, si quaeras, sed tamen ista peto.
Nemo mihi est vestra de relligione magister,
Ni mihi dicatur littera muta loqui.
Sic est, illa fuit mihi causa cupidinis huius,
Prima mihi invisum fecerat illa Iovem.
Forsan et ille potest timidae favisse puellae,
Quem trinum nobis littera multa refert.
Et nisi credentem vatum chorus ille fefellit,
Hoc est in toto mitius orbe nihil.
Adsit et ut totiens avida mihi mente vocatur,
Sic se agnoscendum praebeat ipse mihi.
Tu quoque cui nostrae dictant mandata Camenae,
Pectora consiliis instrue nostra tuis.


page 119b, image: s254

Quid faciam per quod de sordibus eruar istis,
Heu quantum cultus displicet iste mihi.
Iam dudum libuit patrios exire penates,
Sed timidam custos qui prohiberet erat.
Nunc tamen o tenera crudelem in virgine patrem,
Heu nimium duro carcere clausa premor.
Utque diu latuit, quam fertur Abantius heros
Ne pareret forti praepediisse sera.
Sic ego marmorea in turri conclusa reservor,
Ne studeam cupidis complacuisse procis.
Stulte parens non haec alicui debetur amanti,
Virginitas soli nostra dicanda Deo est.
Rara comes mecum sed quae fidissima certe est,
Et vigil occlusas excubat ante fores.
Triste coarctatis caput effero saepe fenestris,
Et iuga prospectu metior alta meo.
Nunc aliquis volucres faceret mihi Daedalus alas,
Nunc ego Triptolemi curribus ire velim.
Non me cara parens, non me pater anxius aevo,
Non patrius plena messe movebit ager.
Protinus evadam gentis qua turba lavatae,
Veridico tantum praedicat ore deum.
Sed vetor, et tristes meditor sine teste querelas,
Ipsa animi testis conscia sola mei.
Quacumque aspicio longo stant ordine circum,
Quos pater ut colerem iussit habere deos.


page 120a, image: s255

Heu dolor ista colam stulti ludibria saecli,
Ah pereat lapides qui putat esse deos.
Ipsa ego ut excessi primum puerilibus annis,
Nunc quoque tot divos suspicor esse nihil.
Nec ratione caret cur sic ego credere malim,
Est aliquid veteres evoluisse libros.
Praecipue haec animo nuper vigilante notavi,
Carmina Iessaeo vaticinata seni.
Quae diversa colunt gentes simulacra prophanae
Cuncta sibi humanae constituere manus.
Ora [Note: 1514: Orig.: Ore] quibus numquam vero sermone loquentur,
Quo nequeant aliquid cernere lumen habent.
Nulla soni venient vanas elementa per aures,
Nare sub ipsorum non erit ullus odor.
Organa deficient stupidas gustantia linguas,
Cassa locuturae guttura vocis erunt.
In manibus nullum tactus erit instrumentum,
Stant fulti nequeant quo tamen ire pede.
Noster at in caelo Deus est, quaeque ipse volebat,
Omnia de veteri condidit orta chao.
Verius haud potuit tantus praedicere vates,
Quis nisi mentis inops certa negare volet.
Eya igitur dum laeta viret dum pullulat aetas,
Dum pudet ingrata relligione premi.
Eripe clamantem Stygia de nocte puellam,
Caelestem populis pandere docte viam,


page 120b, image: s256

Si tua luminibus contingat epistola nostris,
Non cupiam voto prosperiore frui.
Praecipue si quae mihi sint facienda docebit,
Quo possim soli complacuisse Deo.
Tunc ego, vaticinor, totis accensa medullis,
Clamabo patrios crimen habere deos.
Iam mihi per scopulos videor salebrosaque saxa
Effugere, irati iussa tremenda patris.
Ille quidem ferus est, larvasque ita respicit istas,
Cogitet ut vestram perdere saepe fidem.
Viderit aversam cultus sprevisse priores,
Ipsius, haud dubie, tam furit, ense cadam.
Nunc externa quidem longe est in regna profectus,
Absentemque domo tertia luna videt.
Ignibus octavum postquam illa refecerit orbem,
Longius a patria non erit ille domo.
Opportunus abest, nec tempore possumus umquam
Si libet hoc ipso commodiore frui
Non precor ut venias, longa est via, sed tamen oro
Ut veniat pro te littera scripta mihi.
Quod tamen ut peterem calamo dubitante timebam,
Ausuram vetuit longius ire pudor.
Iam satis ingratae numeramus taedia vitae,
O utinam placeat littera nostra tibi.
Ardeo quam primum sacro de fonte lavari,
Haec est propositi maxima causa mei.


page 121a, image: s257

Nunc te si qua tibi est vestrae reverentia legis,
Deprecor hic miserae quam potes affer opem.
Nec me destituas dubiis mitissime rebus,
Stat mala pro vobis qualiacumque pati.
Adde fidem famae de te mihi tanta locutae
Et mihi, si nequeas corpore, mente veni.

SABINA ALEXIO.

Sic ubi perdiderit carum viduata sodalem,
Si canere hoc dicas, maesta columba canit.
Non quia te nolim rebus gaudere professis,
Sed mihi quod tecum non licet esse queror.
Tu quoque credentem potuisti fallere nuptam,
Primaque de nobis fraus tua nomen habet.
Si mea non potuit ruditas meruisse favorem,
Cur tua fit [Note: 1514: Orig.: sit] nostro crimine tarda fides?
Profuit hoc miserae taedas praeferre iugales,
Sic quoque vestalis nubere virgo potest,
Quae mihi prima fuit facta est nox ultima tecum,
Quaeque dies nobis te dedit illa tulit.
At mea virginitas bene tot servata per annos,
Maestitiae pretium pondus et instar habet.
Hoc bene successit quod sum sine crimine nupta,
Hoc male quod cogi creditur ille pudor.
Vivere si lecto tecum licuisset in uno,
Summa prior voti non fuit ulla mei.


page 121b, image: s258

Hanc tibi tuque mihi qua [Note: 1514: Orig.: quo] sola nocte licebat,
Accepta dedimus conditione fidem.
Oscula non etiam plus quam fraterna dedisti.
Sed tamen his peius [Note: 1514: Orig.: prius] lingua loquuta tua est.
Vive soror votum non dimissura pudorem,
Diversa exilio terra petenda mihi est.
Cum referet plenam ter septima messis aristam,
Si vivam reditu laeta ferere meo.
Non secus obstupui, quam quae super Alpibus altis
Audiat immites pendula dama lupos.
Scilicet ipsa viro vivam sine coniuge coniux,
Quemque velim coram semper abesse querar.
Quid mihi Romulides meliori sidere nuptae,
Quid Latiae dicent invida turba nurus?
Omnia liberius credit mala vulgus iniquum,
Esse bonis semper fama maligna solet.
Qualiter imbriferis tellus siccatur ab Austris,
Sic animum movit nostra querela tuum.
Et tibi iam Tyriae vestes iam purpura fulgens
Excidit, est humeris mantica sumpta tuis.
Hei mihi quid feci? quali sum nupta marito?
Huic forma nescit maxima Roma parem?
Tempus erat rebus nox abstulit atra colorem,
Per nigra non ullus nubila fulgor erat.
Oscula discedens lacrimis confusa dedisti,
Hoc repetens longo tempore vive soror.


page 122a, image: s259

Ibis et heu miseram cui me fugitive relinquis,
Quam [Note: 1514: Orig.: Quum] properas, dixi, sim comes ipsa viae.
Et simul excideram vix tu solatus amantem,
Tempore dicebas sola fer esse brevi.
Hebdomas implevit ter septem tertia messes,
Nec tua promissa est verba secuta fides.
Durius invisas crescit mihi tempus in horas,
Quo sine te miserum vivere dulce mori.
Aspiciunt aliae coram sua gaudia nuptae,
Seque laborantes qui tueantur habent.
Absentem ipsa gemo, sine coniuge nupta, maritum,
Meque laborantem qui tueatur abest.
Ergo ego turbato currentibus ordine fatis,
Quo sim nupta minus sum data nupta viro.
Sola fui patiente animo, sic esse iuvabat
Quod volui vita virgine posse frui.
Cur tamen haec tecum non est concessa voluntas,
Qua melior nobis palma futura fuit.
Laudantur qui cum liceat peccare recusant,
Quo careas facile est abstinuisse bono.
Innocui thalamo convenissemus in uno,
Castaque foedasset corpora nulla Venus.
Sin ea coniugii tollat reverentia laudem,
Noster in accepta prole stetisset amor.
Parvus in hac aliquis lusisset Alexius aula,
Unde haec exiguum, littera venit, opus.


page 122b, image: s260

In qua, me miseram, quam tristibus anxia curis,
Sufficio lacrimis non satis ipsa meis.
Ditibus ingredior triclinia strata tapetis,
Mallem humilis tecum tecta subire casae.
Aula laborato speciosa renidet ab auro,
Quo videam nostrum talia lumen, abes.
Quaeque placent aliis mihi sunt invisa, pigetque
Qualescumque inter vivere delicias.
[Anxius ipse pater multis Euphemius annis,
Quod, nequit, ingratum est, dedoluisse semel.] [Note: Distich lacking in original, supplied from 1514]
Talis erat puerum qui tot de fratribus unum,
Deflevit senio iam subeunte pater.
Sic trabe de querna luxit pendentia nati,
Corpora Psalmographae duxque parensque lyrae.
Mater et Aglae tua me solata dolentem,
Saepe aliquo visum nuper in orbe refert.
Parce nurus lacrimis, neque nos consume dolendo,
Magna tuum fama est vidit Edessa virum.
Multa igitur nobis te quaerere littera missa est,
Littera quae semper reddita clausa mihi est.
Misimus Hebraeas urbes veteremque Siona,
Reddita nec fama est nominis ulla tui.
Non Hellesponti tetigisti littora, nec te
Bosphorus angusto vexit uterque mari.
Nec fera, te nobis consulta, Britannia vidit,
Plenave praesenti Teutonis ora Deo.
Ad sacra non visum Zebedidae limina divi,
Nemo sub Hispano vivere Sole putat.


page 123a, image: s261

Misimus ad fortes aliquem te quaerere Gallos,
Heu nec apud Gallos quando videris, ubi es?
Ergo tuum nomen tibi convenit illud Alexi,
Littera responso nulla onerata tuo est.
Forsan et agnosci non vis ubicumque locorum,
Ex patria quemquam noris adesse domo.
Hei mihi sic etiam patria potes urbe latere,
Et saepe ex oculis tutus abire meis.
Multa ferunt anni fugienti incommoda formae,
Et nullo est idem semper in ore color.
Suspicor illius florem cecidisse iuventae,
Legitima iuncti qua ratione sumus.
Quaeque abeuntis erant tenui vix pulvere sparsae,
Fors tegit hirsutas improba barba genas.
Et quae cum patuit tabulas referebat eburnas,
Ruga fatigata plurima fronte sedet.
Et pluviis madefacte et solibus uste diurnis,
Hic etiam certe sic latuisse queas.
Cur tamen in misera crudelis coniuge dici,
Quod precor ut iam non esse, fuisse velis.
Illa tua hoc virtus, hoc nobilis ille requirit,
Qui tibi nunc tardo pectore sanguis hebet.
Sic ego debebam de te meruisse tot annos,
Postulat hoc caelo teste relicta fides.
Aut illam reddas quae me male dextra fefellit,
Aut tu qua fallis fraude ferere nocens.


page 123b, image: s262

Grata Deo non sunt fallentia pectora, nec te
Fraude tua superis posse placere puta.
Qui nos coniunxit, coniunctos esse volebat,
Vita tua est illi dissona, crimen habet.
Finge dari, veniamque tibi culpamque remitti,
Quis dabit ut possis non nocuisse mihi?
At nocet utiliter qui quo nocet adiuvat idem,
Nil queror, est curis pars bona dempta meis.
Ferre decet patienter onus quod ferre necesse est,
Qui iacet invitus, durius ille iacet.
Sors mea sunt lacrimae, tristes [Note: 1514: Orig.: testes] mea vita querelae,
Unda sit o utinam sordibus illa meis.
Abluat, et superum puram transmittat ad arces,
Qua niveas ducit signifer agnus oves.
Illic, ut fueris nullo mihi in orbe repertus,
Certe in caelitibus inveniere locis.
Membra sed ut possim prius hic tua tangere supplex
Castus in edomito pectore quaerit amor.
Deprecor exaudi patriamque revertere in urbem,
Si modo adhuc aliquo vivus in orbe lates.
Praebueris vitamque mihi mortemque fugaris,
In mea si dexter vota futurus eas.
Si minus o curae tristes lacrimaeque valete,
Amplius in vobis spes mihi nulla manet.
Quod superest uni tibi magne dicetur Iesu,
Et tibi quae nullo mater es usa viro.


page 124a, image: s263

Tu quoque, ut occidero si forte redibis Alexi,
Quod doceat quo sim condita carmen habe.
Dum gemit absentem sine crimine nupta maritum,
Fessa malis placida morte Sabina iacet.

PELAGIA NONIO.

Tecta virum nigro mulier simulante cucullo,
Ausa vir esse ipso nomine paene fui
Et nisi tu nosses etiam hoc mentita fuissem,
Tanta sub hoc habitu cura latere mihi est.
Frons tamen exterior quod nomine scripta virili est
Cognita cum superis causa duobus erit.
Arte quidem misero qua sum bene perdita mundo
Inveniam regni divitioris opes.
Si qualem decuit titulum confessa fuissem,
Cur tegat exiguos penula longa pedes?
Iamque esset de quo gauderet perfidus hostis,
Cognita si vulgo fabula facta forem.
Ergo vir et mulier scriptura decebat ut essem [Note: 1514: Orig.: docebat ut esse]
Vir reliquis, uni femina nota tibi.
Nec tibi quae totiens sum nomine dicta sororis,
In prima fratrem fronte fuisse pudet.
Et soror et frater rogo te fratremque patremque
Parce, erit in versu si qua litura meo.
Per scelus arma quidem multum desueta resumo,
Ingenio nocuit pristina vita meo.


page 124b, image: s264

Tunc quoque quae turpes ducebat saepe lituras,
Falleret ut multos [Note: 1514: Orig.: multas] officiosa manus.
Nunc stupet et nudam dubitat tetigisse papyrum,
Tam pudet hoc sero posthabuisse nefas.
Conscia praeteriti sceleris praesentia semper,
Mens timet, et proprio fracta pudore iacet.
Et licet in melius mores abiere nefandi,
Attamen et durum est et meminisse dolor.
Sicut enim quem nulla premit sentina malorum,
Nulla sub erecta nubila fronte gerit.
Sic male quem tacito mens conscia fune flagellat,
Lucida vix audet tollere ad astra caput
Tu nosti qua sorte prior mihi fluxerit aetas
Hei mihi quam multos perdidit illa dies.
Formosa exterius vultum depicta rubebam,
Foeda sed interius tota Mephitis eram.
Ancillis comitata tribus sublime ferebar,
Dignior in putri sola iacere luto.
Saepe aliquis spectans propere veneratus euntem,
Nescius abscessit per mea facta nocens.
Saepe pudicarum numerus mihi cessit, et ibam
Matronas inter sus lutulenta probas.
Extulit elatam ventosa superbia mentem,
Heu quantum adiecit criminis illa mihi.
Quae fora quae plateae, quae thermae, quaeve dietae,
Quae non sunt fastu plena theatra meo?


page 125a, image: s265

Torta comas, fucata genas, gemmata lacertos,
Cura iuventutis desipientis eram.
Immemor instantem tacite properare senectam,
In mediis vixi nata puella rosis.
Immemor esse malis positam pro crimine poenam,
Ipsa mihi tamquam non moritura fui.
Nec potui, si quis monuisset, ferre monentem.
Tam pectus saxo durius illud erat:
Ah pudet ulterius veterum meminisse malorum,
Turpe est ante viros facta pudenda loqui.
Quam tamen haec vellem detur mihi nulla referre
Copia, nec lapsam turpiter esse queri.
Namque ego nec refero vulgo ut mea facta notentur,
Sed queror ut medicum tristis et aegra feram.
Quem [Note: 1514: Orig.: Quae] precor ut qualem primo te vulnere sensi,
Talis quae superant stigmata nigra leves.
Plura quidem superant quae quamvis oblita credas,
Est tamen haec saniem multus habere timor.
Attigeris medicante manu pater inclute Noni,
Nullus in hoc usquam corpore naevus erit.
Utque aliquo noster non est in corpore morbus,
Sic alia tanges vulnera nostra manu.
Antidotum veniens mihi portet epistola verum,
Credis? habet longas littera scripta manus.
Namque quid absentem moveas ne forte timebis,
Cui tu praesenti fulminis instar eris [Note: 1514: Orig.: eras]?


page 125b, image: s266

Non etiam ut moneas opus est, Quis montibus umbras?
Quis gelidas vitreis fontibus addat aquas?
Maerentem solare animum quem dive ruentem,
E Stygia revocas ne moreretur aqua.
Ille quidem per te sibi redditus ultima primis
Comparat, et prudens haec fugit, illa probat.
Qui sua dum iusta trutinat commissa bilance,
Non semel est fassus quod sapit esse tuum.
Ergo prius, quem pulchra canunt mendacia vatum,
Solari exustam lampade tanget humum.
Ante mari volucres, pascentur in aere pisces,
Ante oriens vesper, vesper Eous erit.
Quam mea mutatis languescant pectora votis,
Devotam satis est me semel esse tibi.
Sicut enim assiduis decoctum solibus aurum,
Amplius, exactum, quod fuit esse nequit.
Sicut et aereo Phoenix reparatus in igne,
Non idem est iuvenis qui fuit ante senex.
Si [Note: Orig.: Si] quem tota semel divini flamma caloris
Hauserit, antiquum non remeabit iter.
O dulces flammas o grata incendia menti,
Quae tota in Christo liquitur atque fluit.
Non ego quas toto cogit mercator ab orbe,
Non ego quas totus continet orbis opes.
Denique non toto vellem prius orbe potiri,
Quam te non toto pectore Christe sequi.


page 126a, image: s267

Gratia dive tibi, tu me pater ista negantem,
Duxisti verae per pietatis iter.
A quoties niveo subit ista notanda lapillo,
Quae mihi te dederat prima videre dies.
Ut celebris sacra spectandus in aede Sacerdos,
Supremi populo preco tonantis eras.
Iam tibi contempti mundi fallentis honores,
Materiam verbis exhibuere tuis.
Ut sit in hac vita brevis et fugitiva voluptas,
Cui paret aeternas altera vita cruces.
Utque sit in caelo cui sordeat ista futurus,
Ante triumphantes umbra beata choros,
Quamque incerta dies quae nos hoc corpore solvat,
Quam certum cunctis debeat esse mori.
Denique quam sit homo facili mutabilis aura,
Dum memoras verbis talibus usus eras.
Bulla palustris homo, ventus, flos, pulvis et umbra,
Incipit et cessat, nascitur et moritur.
His mea movisti nuper durissima corda,
Haec mihi tardanti non leve calcar erant.
Accessi et supplex populo spectante rogabam,
Curvato nudum poplite flexa genu.
Plene deo linguaque potens, animose pia vi,
Mole sua pressos docte levare animos.
Innumerabilium pressae gravitate malorum,
Ad veniam reditus si datur aede precor.


page 126b, image: s268

Multa precaturam lacrimae vetuere, nec ipse
Passus es aut frustra quaerere sive queri.
Atque ita ne dubita, spera bene, siste querelas,
Quam petis est facili causa tenenda modo.
Pondere multiplicis quantumvis obruta culpae,
Non est ad veniam ianua clausa tibi.
Tanta Dei pietas, tanta est clementia Christi,
Ut miseros etiam vivere paene roget.
Quam misere et quoties cecidit peccator aberrans,
Ut citius surgat porrigit ille manum.
Venit enim salvare omnes non perdere quemquam,
Per quem Christicolae turba redempta sumus.
Magna habet haec aetas, maiora exempla vetustas,
Tu quoque de multis pauca tenere potes.
Nil Maria Aegyptus nil Thaide peius habebat,
Improba Magdalidum de tribus una fuit.
His tamen accessit repetiti gratia Christi,
Nunc pascunt superas turba beata dapes.
Sperne igitur placidum mundi fallentis amorem,
Fide Deo, maculas diluet ille tuas.
Sic breviter mecum populo mirante loquutus,
Urebas quadam pectora nostra face.
O vox plena spei, dulcis vox plena salutis,
Dulce melos nostris auribus illa fuit.
Vix gavisa magis praesentis voce magistri est,
Cui peperit veniam lacrima fassa nefas.


page 127a, image: s269

Laetitia quoque vix credam potiore fuisse,
Quem solata Dei vox morientis erat.
Laetior inde abii quamvis quoque tristis ut essem,
Facta prius vitae causa fuere meae.
Tunc mihi quot madido vigilatae lumine noctes?
Quam multa assiduis fletibus acta dies?
Donec ut es miserum doctus miserescere Noni,
Fulcita est manibus nostra ruina tuis.
Tu nimia obscurae mersam caligine noctis,
Iussisti insolitae lucis adire diem.
Per loca virosis errabam plena colubris,
Tu poteras tutae restituisse viae.
Iactatam dubio pugnantibus aequore ventis,
Duxisti in tutam Typhi fidelis humum.
Frigida somnifero quassatae tempora ramo,
Mortua depulsa lumina nocte levas.
Iam quoque vicini subeunti limen Averni,
Non hac dicebas, itur ad astra via.
Protinus in tenebris apparuit error eunti,
Qui mihi deliciae nuper amorque fuit.
Tum primum agnovi quam me blandissima Siren,
Paene sub infames praecipitasset aquas.
Sic quis in Ionio sulcans vada caerula ponto,
Ni caveat dulci perditur exicio.
Hoc quendam cavisse ferunt duo lustra vagantem,
Dum spolia in patriam Troica portat humum,


page 127b, image: s270

Qui nisi sprevisset blandas audire querelas,
Subdisset miserae seque suosque neci.
Tu quoque vicina nisi me de morte tulisses,
Infernos alerem iam quota praeda canes.
At bene successit quod gaudia falsa sequenti,
Indice te fuerant [Note: 1514: Orig.: fuerint] cognita vera mihi.
Quae simul agnovi, valeat prius omne quod actum est,
Quae superant, dixi, tempora lucis erunt.
Sic aliquis caeco puer enutritus in antro,
Lucis egens tenebras omnia habere putat [Note: 1514: Orig.: putet].
Qui simul invisae paulatim assueverit aurae,
Amplius in caeca non volet esse domo.
Miraturque novas formas rerumque colores,
Multaque inexpleto lumine monstra videt.
Sic aliquis spectans fallacis inania somni,
Mente soporata gaudia vera putat.
Ut vero evigilat blandae ludibria noctis
Damnat, et ex animo non cecidisse dolet.
Sed ne forte pias offendam pluribus aures,
Cetera sunt animo concipienda tuo.
Sponte sua nec enim licet addere calcar eunti,
Sic pietas nobis cognita saepe tua est.
Et nunc incipio canis albere capillis,
Et prope supremum suspicor esse diem.
Quid faciam? quo fine iubes hanc ire senectam?
Indicio certam da pater esse tuo.


page 128a, image: s271

Opprimor immodicis sub iniquo pondere curis.
Meque vocat primum subdita turba patrem.
An decet hoc celare etiam et post fata latere?
Nunc ego sum vitae paene inimica meae.
Hac pater obtestor me sollicitudine solvas.
Sive ego sim [Note: 1514: Orig.: sum] frater sive vocanda soror.
Iamque vale nostrisque favens accede querelis,
Et lege placato carmina nostra Deo.

MARIA AEGYPTIA ZOZIMAE.

Accola fluctivagi rapidas ad Iordanis undas,
Cognita non ulli ter tria lustra vagor.
Proxima post nonam successit Olympias, et iam
Alter in obliquo tramite Phoebus erat.
Cum tot ab humanis positae congressibus annis,
Missus es optatae ferre salutis opem.
Excidit? an memor es qua sis mihi parte monendus?
Aut etiam quae sim forsitan ipsa rogas?
Hoc te sancte pater non convenit esse putari,
Ex vultu probitas emicat ipsa tuo.
Non mea signatam quod habebat epistola frontem,
Nec mihi qua premerem vincula gemma fuit.
Forte quis addubitet qui me non noverit umquam,
Sed tamen haud ratio convenit ista tibi.
Nam mihi ut incoepta est titubanti littera dextra,
Pro signo versus unus et alter erant.


page 128b, image: s272

Accola fluctivagi rapidas ad Iordanis undas,
Non tibi, si nescis, forte reperta fui.
Ipse pater superum mihi te transmisit, ut esses
Communem populo testis inisse viam.
Et simul humanis abiturae rebus eundum,
Qua sit, opus verum praemonuisse fuit.
Neu tantae ieiuna viae commissa fatiger,
Ante hic caelesti me vegetare cibo.
Hunc ex te monitore Deo cum forte rogarem,
Polliciti, recolo, summa erat ista tui:
Quaecumque es tacitae cultrix insignis eremi,
Pars ego sim precibus quantulacumque tuis.
Non mihi sorte aliqua casuve reperta, sed ipso
Quem colis, ut fieres nota, volente Deo.
Lucifer igniferum cum Phoebus obiverit orbem,
Accipies avido quem petis ore cibum.
Terribilis duodena rotae semel astra remensus,
Sol stupet egressum iam rediturus iter.
Nostra nec interea tetigisti littora necdum
Addita pollicita est in tua verba fides.
Longa via est et tu cumulato tardior aevo,
Nullaque adhuc forsan est via coepta tibi.
Hei mihi quando feram languentis vota senectae?
Spem veniae, vitae gaudia, mortis opem?
Ut Sol occiduas fessus declinat in undas,
Nec iam cum superis amplius esse potest.


page 129a, image: s273

Sic mea praeteritos aetas dum respicit annos
Vix se posse putat longius aegra trahi.
Iam mihi maturam faciunt ter quinque senectam
Lustra, meas pulsat mors remorata fores.
Sat vitae fatisque [Note: 1514: Orig.: satisque] datum, quae deinde sequetur,
Est alio melior vita futura loco.
Prima sed heu nimium iuveniliter acta iuventa est,
Pars vitae brevior sola dicata Deo est.
Ah pudet et veteris dolor est meminisse ruinae
Nam sua quis dici turpiter acta volet?
Attamen est ratio quae nos ea dicere cogat
Tu pondus merito praecipientis habes.
Et cur ante Deum pudeat malefacta fateri
Ad veniam fassis qui pius esse solet?
Prima suis lusit numeris improvida certe
Quae tria vix aetas claudere lustra solet.
Hoc ego vulgares sum tradita tempore in usus
Turpibus heu nimium quaestibus ausa frui.
Nec me [Note: "me" lacking in original, supplied from 1514] Cypriacis fuit umquam peior in armis
Tam bona Pontigena sub duce miles eram.
Moenia Pellaeo iuveni fundata colebam
Quis nihil Aegyptus clarius alma videt.
Iam [Note: 1514: Orig.: Tam] nimia primam polluta libidine vitam
Perdita iam mundo vivere certa fui.
Fit peregrinantum Solymam concursus ad urbem
Causa novae populis crux pietatis erat.


page 129b, image: s274

Per mare sulcantes adii vada caerula nautas
Non fuerant votis invida turba meis.
Mercedem rigidus poscebat navita iustam
Pro naulo miserum corpus habere dedi.
Ventum erat ad sanctum Solomonia templa Siona,
Illo constiterat crux veneranda loco.
Hic ego ter conata aedes intrare sacratas
Ter iacui sacras ante repulsa fores.
Dum queror et merito ista pati, sine teste, recordor
Visa mihi a dextra est matris imago Dei.
Accessi, supplexque Deam sic orsa precabar:
O mater thalamo nullius usa viri.
Aspice me qua corda soles pietate tuorum
Vivam quod superest temporis omne tibi.
Annuere oranti visa est mitissima virgo,
Amplius haud ulla est facta repulsa mihi.
Hic mihi nescio quae stupidas vox fertur ad aures
Iordanis ad ripam vita petenda tibi est.
Obstupeo vocemque sequor iam certa prioris
Delitias vitae linquere, inire novam.
Tempore ab hoc deserta colo tot sola per annos
Hic quam perdideram vita reperta mihi est.
Hic mihi parta quies nullo mutabilis aevo,
Caelestem referunt hospita lustra domum.
Deserat hic fugiens morientes spiritus artus,
Hic mea sub viridi cespite membra cubent.


page 130a, image: s275

Hic ego me vidisse aliquem tot euntibus annis
Non memini praeter teque trucesque feras.
Tu mihi praesentis positurae munera vitae,
Missus es ignotae lucifer esse viae.
Ipsa viam ingredior morti vicina propinquae
Anne precor solam me pater ire iubes?
Heu timidam noctis terrent simulacra futurae
Suetaque ad extremos larva venire dies.
Seu vigilant oculi, caeca seu nocte premuntur,
Sollicitor variis hoste minante modis.
Tristia nunc stupidam turbant insomnia mentem
Qualia lymphati saepe videre solent.
Saepe mihi videor deserta per avia longam
Ignotamque aegre carpere sola viam.
Te pater interdum deserta quaerere terra,
Hostiles omni parte timere minas.
Utque agit in somnis ferus ille et perfidus hostis
Sic neque concessae [Note: 1514: Orig.: concussae] tempore lucis abest.
Haec ego te patior nostro tardante periclo,
Spes tamen est animi fomes et aura mei.
Spiritus infirmis vix artubus aeger adhaeret
Ut [Note: 1514: Orig.: Et] sitiens dura planta laborat humo.
Utque vagus liquidas cervus desiderat undas
Quando gravem poto pertulit angue sitim:
Omnibus impatiensque iugis et vallibus errat
Arida ut invento pectora fonte riget.


page 130b, image: s276

Sic sitit hic animus vivum, sua gaudia, fontem
Sic panem mea mens esurit aegra Deum.
Quis dabit hoc miserae, ut corpus positura caducum
Ex manibus capiam fercula sancta tuis?
Quando erit ut veniam, et vultus ferar ante beatos,
In quibus est superis gloria plena choris.
Credo equidem nec vana fides, quia vivit et ipsum
Vita redemptorem est nostra secuta Deum.
Quem propriis visura oculis in carne resurgam
Cum sub eo stabit iudice summa dies.
Ergo laeta feram patiendae vulnera mortis
Haec est in tacito spes mihi clausa sinu.
Vix tamen ante isto mortalis carcere vitae
In se dissolvi spiritus ipse potest.
Quam mihi promissae portanti dona salutis,
Ad sacros liceat procubuisse pedes.
Fiat ut hoc praestare tuum est, idque esse memento
Polliciti seriem diximus ante tui.
Hoc est quod multis facit anxia pectora curis
Hoc est quod requiem non sinit esse mihi.
Hoc ego tot lacrimis, hoc tot suspiro querelis
Haec voti series summaque summa mei.
Tardior ipse tamen numquid spe ludis inani?
Aut fortuna tuae non fuit aequa viae.
Ah quoties rapidi remeavi ad Iordanis undam
Ah quoties refero tardior inde pedem.


page 131a, image: s277

Spes tamen adiecta est nostris non invida votis
Solatae caelo commiserante sumus.
Namque ita scribenti tamquam spes omnis abisset,
Vox bona, ne dubita, iam properabit, ait.
Sancte pater propera promissaque debita firma
Causa est cur properes magna decensque tibi.
Non tibi nunc oneri, neque tarda futura senecta est
Quemque feres tecum te feret ille mihi.
Ipse etiam rapidas sternet placidissimus undas
Incluta qui gemini nomina fontis habet.
Utque olim placidum Christus superastitit aequor
Sic ibis sicco per vada summa pede.
Ipsa frequentatum te praestolabor ad amnem
Nec via carpenda est longior ulla tibi [Note: 1514: Orig.: mihi].
Haec quoque verba loco partim nunc scribimus illo
Hei male frigenti verba notata [Note: 1514: Orig.: novata] manu.
Cernis ut aerea cortex mihi raptus ab ulmo est
Arida funebres fecit arundo notas.
Nunc tamen hanc miserae satis est cecinisse querelam
Quod superest unum te pater esse decet.


page 131b, image: s278

DOROTHEA THEOPHILO.

Haec tibi de sponsi munuscula mittimus horto
Frigida quo numquam tempore vernat humus
Accipe, ne dubita, non est rosa falsa, nec ipsa
Inficit adiectus punica mala rubor.
Non tamen has Cytherea rosas Venus ulla colorat
Non has Idalio sub lare ponit Amor.
Rossidaque Hesperidum non legit ab arbore poma
Qui tibi miranti tradidit ista puer.
Ipse suo sponsae transmisit Christus ab horto,
Gratia ubi aeternis vernat amoena rosis.
Ad loca ducebar patiendae proxima mortis
Ante meos oculos constitit iste puer.
Has tibi sponsa rosas sponsus transmittit Iesus
Hinc ubi nulla herbas bruma perurit, ait.
Mandati memor ipsa [Note: 1514: Orig.: ipse] tui, puer optime dixi
An meus hinc aliquo nuntius esse voles?
Annuit, ergo, inquam, vade atque reversus in urbem
Ardua Romani limina quaere ducis.
Protinus occurret tibi scribarum optimus illic
Qui grave divini nomen amoris habet.
Postquam constiterit, quae nunc mihi munera portas
Cum tribus haec illi da tria mala rosis.
Si rogat unde feras vernos in frigore odores
Hos tibi Dorotheam sic tribuisse refer.


page 132a, image: s279

Finieram, iniectae reliquum vetuere catenae,
Quassaque crudeli virga cruenta manu.
Constitit ille tamen mandataque talia paucis,
Scribe ait et tabulas protulit atque stylum.
Vix potui exiguo spatium exorare [Note: 1514: Orig.: exarare] labori,
Tam fera Fabricii Consulis ira fuit.
Ipsa perurentis consedi in frigore saxi,
Pallida iam virgis, frigore, fuste, metu.
Multa minans lictor virgas vibrabat et ensem,
Scribere tunc quicquam me potuisse putas?
Applicui tamen et digitos in verba coegi,
Ut glacies gelidae diriguere manus.
Afflabam calido torpentia membra vapore,
Vivus adhuc nostri spiritus oris erat.
Parte manus liquefacta rudes utcumque lituras,
Aedidit inferias funeris ipsa sui.
Qualiter ad Phrigii Meandri littora cygnus,
Cantator mortis dicitur esse suae.
Mittimus ergo rosas quas et quae mala petisti,
In Paradisiacis utraque lecta iugis.
Hoc tam credideras fieri quam climate nostro,
Sole sub hiberno posse virere rosas.
At locus est primo Phoebi surgentis in ortu
Aerei [Note: Vredeveld; Orig.: Aerea] supra tertia regna poli.
Culta ibi vivaci viridaria cincta smaragdo,
Caelesti florum fertilitate vigent.


page 132b, image: s280

Angelicis illic manibus sata germina fragrant,
Ver ibi perpetuum perpetuusque dies.
Flaminibus vivax agitur caelestibus aer,
Nescit vitalem pestilis aura locum.
Denique non alicui locus iste obnoxius astro
Verna domus sponsi est deliciaeque mei.
Accipit hic puras terreno ex carcere mentes,
Hic patet aethereae ianua prima domus.
Hunc vacuum fecit mortalibus Haeva colonis,
Heu nimis audaci noxia facta manu.
Hinc mihi florigerum puer attulit ille canistrum,
Quem tibi nunc idem dona petita tulit.
At tu si sapies non tam mirabere dona,
Quam dare qui, quoties collibet, ista potest.
Februa sidereo quo Luna in pisce tenetur,
Aestivas quis eo tempore quaerat opes?
Itala iam nullos mittit Lucania flores,
Difficilis Poestum [Reg: Paestum] [Note: 1514: Orig.: pastum] nobile claudit hiems.
Nulla Syracusiae iactant violaria valles,
Florida Riphaea spargitur Hybla nive.
Moeonis haud croceis floret nunc Lydia campis,
Nec nive sed verno Tmolus honore vacat.
Languit Assyrium florum genus omne per orbem,
Hierichus Scythico maeret adusta gelu.
Lugent Hesperidum pomaria nuda sororum
Perdidit aestivum punica terra decus.


page 133a, image: s281

Omnia quae nostro Sol despicit altus in orbe
Nunc sine laetitia nunc sine honore iacent.
Denique nunc vireantque rosae vernentque vireta,
Totaque florigeram gratia pingat humum.
Quis mihi propositae passurae vulnera mortis,
Florida in extremo funere serta ferat?
Quisve sinat legisse manu per vincla retentam?
Nullius hic causam suspicionis habes.
I nunc Christicolae ride promissa puellae,
I nunc et Christum numen habere nega.
Quin potius per signa Deum cognosce potentem,
Et sequere hac qua me conspicis ire via.
Hac sequere ad superas haec proxima pertinet arces
Tartara desipiens hactenus ima subis.
Aspice praeterea varias tot signa per urbes,
Qualia vestrati sub Iove nemo facit.
Et vera cognosce Deum ratione potentem,
Et sequere hac qua me conspicis ire via.
Et nisi praesenti mens ebria fallit amore
Mutato Christi pectore miles eris.
Tu quoque vivificae gustabis pocula mortis,
Haec quoque victuro strata palaestra tibi est.
Postmodo caelesti mihi respondebis in horto
Tunc capiti reddes florida serta meo.
Nunc ego sollicitor properatum imponere finem,
Heu mihi quam duram mox obitura necem.


page 133b, image: s282

Certa [Note: 1514: Orig.: Certe] tibi interea fidei sint pignora nostrae,
Addita purpureis punica mala rosis.
Si tamen hoc aliqua corpus dignabitur urna,
Posteritas cineri sic precor adde meo.
Ultima Dorotheam pro Christo vulnera passam,
Hoc me idem tumulo condidit, hospes abi.
Cetera quae volui tecum puer iste loquetur,
Sit licet, est superum numen ab arce, puer.
Frigida nunc avidae praebemus colla securi,
Deque meo modicum carmine vulnus abest.
Christe fer hanc animam promissi in gaudia caeli,
Ipsa tuo solvor carcere terra, Vale.

EOBANUS POSTERITATI

Quam legis Hessus amans quondam tibi diva reliquit
Ipsa tuo ut legeres tempore Posteritas.
Nam neque tunc fueras cum scriberet ille nec umquam
Speravit vultus posse videre tuos.
Quam sibi praesentem nemo conspexerit umquam
Omnia quae sequeris ultima semper anus.
Quo magis appeteris magis hoc fugis improba retro
Ludis amatores lubrica diva tuos.
Atque ut semper abes praesens viventibus aevum
Sic si respicias pristina semper ades.
Sed neque praesentem nos te veneramur amantes,
Nescio qua potius laude futura places.


page 134a, image: s283

Nata diu vivis, quae nondum nata, futura es
Vatibus antiquis nata, futura mihi.
Nemo tuis potuit vivens amplexibus umquam
Nemo tuo praesens captus amore frui.
Lubrica decedens, veniens simul atque resistens,
Non tua deprehendi mira figura potest.
Non mihi te Coi manus ingeniosa magistri,
Pinxerit aut Zeusis, Parrhasiusve senex.
Non vidit plures fingentem Prothea formas,
Omnis [Note: 1514: Orig.: Omnia] in Oceano cognita turba mari.
Adde modo ut venias vultu non semper eodem,
Constes interdum nigra aliquando nitens.
Saepe quidem multos qui te impatienter amarunt
Reicis, et nulla laude superba iuvas.
Contra etiam multos ita diligis optima mater
Ut vita dignos perpete in astra leves.
Es [Note: 1514: Orig.: Et] tamen omnigenum iudex aequissima rerum
Et iusta ex omni parte statera tua est.
Seu mihi dura igitur mater seu blanda futura es,
Inter amatores fer precor esse tuos.
Ultima tu nostras Heroidas inter haberis
Ultima nam [Note: 1514, 1532: Orig.: non] cunctis rebus adesse soles.
Attamen ut noris primam te semper amavi,
O animae certe cura secunda meae.
Te prius ex animo finxi quam dicere [Note: 1514: Orig.: discere] possem
Qua mihi praecipue parte sequenda fores.


page 134b, image: s284

Ingenium tibi paene puer iuvenile dicavi
Esse tuae cupiens pars quota militiae.
Ergo utcumque legis olim mea carmina quisquis
Venturae socius posteritatis eris.
Quae mihi terra parens, quae nostrae stirpis origo,
Quae fuerint vitae tempora, nosse voles.
Qua videt undantem fluvio Germania Rhenum
Et velut in centrum Teutonis ora coit,
Terra viris colitur, Cattos dixere vetusti,
Nunc aliud pugnax Hessia nomen habet.
Mons ibi Christiferae celeberrimus aede puellae
Radices vitreis Aedera lambit aquis.
Parva quidem nostris sed Francoberga Camenis
Obscuras inter non habitura locum.
Si modo tu fama vatem dignaberis ulla
Posteritas qui te tam reverenter amat.
Illic vitales primum decerpsimus auras,
Nascenti primam praebuit illa diem.
Iam ter quinque ierant a nato saecula Christo,
Annos deme tamen cum tribus inde novem.
Quaque ego nascebar fulsit lyra nocte, fuitque
Una ortus facies illius atque mei.
Non ego falsa loquor, vertentem consule mundum
Sacra dies Iani Regibus illa fuit.
Quae mihi signa domus, qui sint ne quaere parentes
Pauper uterque fuit sed sine labe parens.


page 135a, image: s285

Non genus aut proavos numero non stemmata avorum
Virtute o utinam nobilis esse ferar.
Prima quibus puero studiis accreverit aetas,
Nil moror et certe nemo rogare volet.
Protinus hinc primis quantumque recordor ab annis
Nescio quo vatum numine [Note: 1514: Orig.: nomine] raptus eram.
Nondum cognoram nomen titulumve poetae
Ipse mihi nondum Tytire notus eras.
Dixerit incauto si quis tamen ore poeta,
Protinus impatiens et sine mente fui.
Nectebam numeros ratus hoc [Note: "hoc lacking in original, supplied from 1514] utcumque decere,
Lex mihi tum versus cognita nulla fuit.
Tam fuit ignotis fautrix natura poetis
Da veniam superis hi mihi maius erant.
Vivere iam nullos omnes vixisse putabam
Tam puer et nondum forte decennis eram.
Namque fere nuper Germania nostra solebat
Non pueros studiis sed dare paene viros.
Quippe magis bello atque armis intenta gerendis
Res tantum Latio protulit ore sacras.
Nunc vero Ausonias ita se convertit ad artes
Ut Latio fuerit paene latina magis.
Atque ut eo redeam quo sum digressus, ut autem
Nunc etiam vates vivere certus eram.
Sorduit humanas quicquid sibi subdere mentes
Displicuit posset quicquid amare puer.


page 135b, image: s286

Obtulit in triviis quendam fortuna magistrum
Qui numeris certum diceret esse modum.
Hunc colui supplex, illi tantisper adhaesi
Dum didici certis legibus ire pedes.
Sponte sua influxit paucis mihi Musa diebus
Et mihi iam puero non leve nomen erat.
Ut non praecipuus dubitarit scribere vates
Hesse puer sacri gloria fontis eris.
Carmina cum primum populus mea lecta probaret
Clausa fere fuerant iam tria lustra mihi.
Illo me studiis Erphurdia magna fovebat
Tempore, et ingenii publica signa dedit.
Et iam quarta meis accessit Olympias annis
Bucolicis lusit nostra iuventa modis.
Pluraque praeterea iuvenilia carmina lusi
Quae, quia sunt etiam publica, nosse potes
Nunc mihi ab undecimo ter quintus vivitur annus
Aetatis non est plusve minusve meae.
Tempore quo Caesar ter maximus Aemilianus
In Venetos duri fulmina Martis agit.
Scribimus illustres Heroidas ecce puellas
Has tibi praecipue dedico posteritas.
Accipe diva senex gremio tua pignora amico
Si potes atque piae nomina matris habe [Note: 1514: Orig.: habes].
Has partim absolvit sub iniquo Prussia caelo
Qua vagus admissas Vistula sorbet aquas.


page 136a, image: s287

Partim ubi flaventes niger Odera versat arenas
Absolvi vidit nobile Gymnasium.
His mea Peligni mirari musa poetae
Ingenium potius quam sapere ausa fuit.
Hactenus a studiis si non vera omnia scribo
Ultima qua fallam causa sit ista precor.
Quos tulerit nostro Germania tempore vates
E multis aliquot dicere forte roges.
Quisquis es Hutteni lector [Note: 1514: Orig.: lectos] percurre libellos
Quemque suo reddit nomine quemque loco.
Inspice Posteritas Hutteni carmina vatis
Hunc recto poteris dicere iure tuum.
Hac igitur, forte atque alia ratione, poetae
Nullius in nostro carmine nomen erit.
Nomina transierim vatum non digna malorum
Invidia dicar non caruisse malis.
Vatibus addidero doctis mala nomina forsan
Iudicium dicar non habuisse bonis.
Fortunae atque animi iam dudum munera nosti
Naturae superest dona referre meae.
Corpus erat membrisque decens patiensque laborum
Robore firma suo, brachia, crura, latus.
Forma virum decuisse potest, sine labe decensque
Frons diversa, animi spiritus altus erat.
Hactenus haec iuvenem de se dixisse feretis
O quibus aut lecta est aut mea musa placet.


page 136b, image: s288

Lusimus haec certe properanti carmina plectro
Dum nimis ad metam noster anhelat equus
Parcite si qua minus iustum referuntur ad unguem
Haec sunt ingenii munera prima mei.
Tempora venturae tangam si forte senectae
Plura quidem primis et meliora dabo.
Tum quoque Posteritas tibi multa legenda relinquam
Tamquam primitias suscipere ista velis.
Et me si mereor, nec enim est attingere primos
Postremos inter temporis huius habe.


page 137a, image: s289

ECCLESIAE AFFLICTAE EPISTOLA AD LUTHERUM.

CAPTIVA LUTHERO.

HAnc tibi, cum legeres, Ecclesia vincta Luthere,
An lacrimis oculi commaduere tui?
An gravis invictum tenuit constantia pectus
Fluctibus in tantis vindice tuta deo?
Idque ego crediderim de te, quem nulla hominum vis,
Vincere, nec tristes evaluere minae.
Nec dubitare potes, quae causa coegerit isthaec
Scribere, materia est cognita tota tibi
Sera sed haec forsan si littera visa venire est,
Vix etiam hoc nostra est tempore clausa manu.
Tam mea carnifices laniarunt viscera dextrae,
A quibus indigna conditione premor.
Aspicis immodico foedas squalore tabellas,
Utque suum teneat littera rara locum.
Talia captivae deducunt carmina, tales
Exprimit obscuri carceris umbra notas.
Enecor inque dies curis absumor acerbis,
Restat in hoc vivum corpore paene nihil.
Sic sum fessa malis, sic fracta laboribus istis,
Si videas ultra posse dolere neges.
Ille tenet vinctam qui se caput orbis et ipsum
Ipse suas sordes extulit ante deum.


page 137b, image: s290

Quem mea crudeli foedaturum ubera dextra
Olim fatidici praemonuere senes.
Et nisi me, sed quem fallant oracula vatum
Bestia vastatrix non erit ista diu.
Tu modo sicut habes victae decus, utere parte
Elabi manibus ne queat illa tuis.
Et facis, et per te nos vindicat ira tonantis
O nova spes nostris facte Luthere malis.
Adseris amissae quia libertatis honorem,
Me quia captivam posse manere negas.
Macte animo, caelum petitur virtutibus istis,
Talia conantes omnia posse puta.
Aude animo, pulchram meriti lature coronam
Fide deo, partes proferet ille tuas.
Certa tibi mecum victoria stabit ab illo,
Qui caput et sponsum se facit ipse mihi.
Tunc ubi degenerem, Christo duce, straveris hostem
Ipsa feram meritis praemia digna tuis.
Namque ita non cecidi quin possim surgere, si sit
Qui levet, et curae nos habuisse volet.
Salva fides nobis, et adhuc stat gratia Christi
Obruta quae vires non habuere suas.
Victa fides operum latuit sub imagine falsa
Gratia sub dura lege sepulta fuit.
Quaeque tibi ut videas, non est opus indice, nam sunt
Omnia iudicio cognita nostra tuo.


page 138a, image: s291

Quae tibi ne maesto referantur singula versu.
Nota mei brevibus summa doloris erit.
Nam si omnes referam, cladum primordia, causas,
Carmine in hoc finem non habitura fui.
Non queror a paucis culpas venisse malorum
Omnes Christicolas opprimit una lues.
In mea crudeles grassantur viscera nati
A quibus ubertas nostra tuenda fuit.
Nempe salutifera quondam fecunda iuventa
Nil pario praeter monstra, trucesque feras.
Et nisi tu renoves nostrae primordia vitae,
Mortua iam, mundo paene videbar anus.
Sed quia facta mihi est per te spes posse reduci,
Solor praesenti damna priora bono.
Quod licet emineat vix, et peiora residant
Spem tamen, exiguum hoc, ad meliora facit.
Multa quidem per te sunt reddita lucis ademptae
Signa, quibus videor non ita tota mori.
Quod tamen in primis multa ratione dolendum est.
Per mea diripior viscera, mille modis.
Atque ut pauca mei referam tormenta laboris
Quae noceat pestis qua premar hoste vide.
Cernis ab Ausonia quae me vis urgeat arce,
Carcer, si nescis, maximus ille mihi est.
Illo nostra loco virtus elanguit omnis
Quo deus est quisquis pessimus esse potest.


page 138b, image: s292

Qui sibi commissas quas devoret atque trucidet
Non aliis, Christi nomine, credit oves.
Quem cathedras aiunt Galilaei insidere Petri,
Et neque mentitos hoc pudet esse nefas.
Cum si Romuleam Petrus umquam venit in urbem,
Quem iactant sedem vix tenuisse putem.
Atque utinam ut cathedra gaudent sedisse Petrina
Vita gauderent illius esse pares.
Arma quidem sed falsa gerunt, quibus omnia terrent
Ut pueros larvae saepe fugare solent.
Nam quibus exemplis triplicem gestare coronam,
Audet Acidaliis mollior iste rosis.
An quia sceptra tenet dominati ditia mundi
Rex, pater, Augustus, per tria regna potens?
An quoniam triplici, ter maximus, imperat orbi
Caelitibus, terrae, tartareoque gregi?
Petre dolesne tua tales in imagine vultus
Petre tuis meritis ista corona datur?
Talem Petre tulit cruce cum penderet ab alta,
Qui tibi commisit quas redimebat oves?
Roma quid infelix hoc principe contulit orbi,
Illius exhausto prorsus avaritia.
Quis dabit ut pro re plorem satis? aut ubi plorem?
Haec flenti ex animo quis mihi testis erit?
Non habet acceptas pietas invisa querelas,
Sint licet et iustae, sint licet et meritae.


page 139a, image: s293

Aspice tot fratres illi, quot ubique locorum,
Signat mitratos tonsa corona patres.
Quorum qui praestant opibus, nam regibus audent
Esse pares, titulis gloria prima datur.
Horum par superis reverentia, parque potestas,
Hunc modo si finem fastus habere queat.
Hi quoque pastorum gaudent cognomine, verum
Quam quod amant dici, nil minus esse liquet.
Nam cum sint veri partes pastoris, ut ipsas
Verbi Evangelico germine pascat oves.
Non solum non pascere oves iis cura, sed omni
Vellere, parte, loco relligionis habent.
Cumque nec ipsi obeant, nec dignis pascua mandent,
Praeda lupis miserae destituuntur oves.
Atque ita, me miseram, totos mutilata per artus,
Vix animam vivi pectoris aegra traho.
Dum quo debuerant nobis peperisse salutem,
Illo ipsi gladio nos iugulare student.
Ut taceam quibus illi opibus, quantisque tyrannos
Muneris obliti pontificalis agant.
Praetereo quales horum spectentur in aulis
Turba voluptates mixta libidinibus.
Quis ferat extructis, quorum tot milia templis,
Invectum fastus divitis omne genus.
Quorum sacra nihil nisi sunt spectacula vulgo,
Ipse tuum iures Romule munus agi.


page 139b, image: s294

Insanis resonant clamoribus omnia, credas
Arcadii pecoris rudere mille greges.
Omnia quis referat quorum causa unica lucrum
Destituit veram cum pietate fidem?
Iam sacra tractantum populus, mystaeque minores,
Quanta putas notrae crimina cladis erant?
Quando ita maiorum vestigia certa sequuntur,
Ut quod aberrarint crimen habere putent.
Recte equidem, si vera sequi, non falsa, professos
Si studeant Christo vivere, non homini.
Nunc nihil improbius, nihil immoderatius illis,
Maxima pars quorum ditia templa colunt.
Horum Evangelicis vita est ita consona verbis
Ut nihil inde magis credere abesse queas.
His sunt arma, quibus pulcherrima sacra tuentur
Luxus, avarities, sors, gula, stupra, doli.
Ah pudet ulterius, nec enim decet, exprobret autem
Qui volet hoc nostrum est, flere, dolere, queri.
Non tamen haec omnes tam flagitiosa libido
Inficit, ut sanum nil superesse queat.
Quamvis o nostri vindex fortissime honoris
Hoc etiam sanum vix reperisse licet.
Quae loca nam nostrum non occupat illa per orbem
Colluvies? templis omnia plena vides.
Atque utinam templis, sed qualia Paule docebas,
Non quibus exilio plecterer ipsa gravi.


page 140a, image: s295

Cerne tot exhaustas urbes, populataque sacra
Ingluvie villas, oppida, rura, casas.
Milia multa inopum gravibus depressa tributis
Istorum ficta relligione vides.
Ipsos invenies miserorum sanguine pastos,
Plus quam Sicelidum vivere delitias.
Ut iam pura fides, doctrinaque sobria Christi
In nugas ierint crasse Epicure tuas.
Cum tamen haec adeo late se Lerna malorum
Derivet, tamen hoc improbiora queror.
Haec sunt illa quibus pereo incessanter, et huius
Maiestas formae languit ante diem.
Vulneror ah quoties tristis meminisse cuculli
Cogimur, haec nostri est maxima causa mali.
Tam facile autumno est numerare cadentia poma,
Tam folia arboribus lapsa iacere suis.
Quam quot in his hominum celentur milia larvis,
Turba cliens ventri, nataque desidiae.
Tamquam simpliciter Christi pia sacra professum
Sit nihil, haec alia veste notanda fuit.
Nempe sacram vestis puro sub pectore mentem
Arguit, ut nitidus dulcia vina color.
Atque ut veste negant hominum se sorte teneri,
Sic homines fugiunt, et loca sola colunt.
Pars procul urbanis sibi conciliabula quaerunt,
Pars habitant urbes moenia clausa tamen.


page 140b, image: s296

His nihil in speciem pietate insignius usquam,
Quodque magis caelo posse placere putes.
Verum ubi perspicies introrsus. et omnia lustres,
Rarum animal dices esse bonum Monachum.
Simplicitate rudem populum se ducere ficta,
Nil magis his doctum maximus orbis habet.
Utque bonas artes sunt indoctissima semper
Pectora, sic passim dogmata falsa serunt.
Sancta per innocuum spargunt mendacia vulgus
Deceptam quaerunt, inveniuntque fidem.
Praecipue cum declamant, tum fortiter audent
Esse boni, quales haec Camarina tulit.
Tum mea transadigunt gravibus praecordia taelis,
Tum miscent animae dira venena meae.
Tunc utinam possem atque sine auribus esse liceret,
Scandala ne praesens cogerer ista pati.
Quid memorem pompas, quibus illi sacra prophanant
Praecipue in quorum corpore, pica sedet?
Nam vaga praecipue hoc sunt mendicabula vulgus
Partibus infestum letiferumque [Note: Vredeveld: Orig.: laetiferumque] meis.
Quamvis te praeeunte boni de partibus illis,
Accedant nostrae pars bona militiae.
Per quos iamdudum bona spes est facta futurum,
Ut redeant vires in mea membra suae.
Cetera quae clausis colit alta silentia cellis,
Saginae immoritur turba beata suae.


page 141a, image: s297

Hi neque verba dei tractant, neque commoda plebi
Ulla ferunt, soli nata propago sibi.
Gens studiis inimica adeo, vitaeque colendae
Moribus, ut libros sit tenuisse nephas.
Illorum patribus, nihil est abbatibus horum
Turgidius fastu, moribus improbius.
Et nihil hi nostri praeter falsissima gestant
Nomina, et hinc nobis damna pudenda ferunt.
Quando ita simplicitas sine fraude et credula vulgi
Hos ceu pro divis numinibusque colit.
Negligitur generosa fides, fraternaque cessat
Gratia, spes operum pondere pressa iacet.
Quae tibi non refero, quia te nescire putarim,
Per quem sunt orbi talia facta palam.
Sed quia me decuit iustae indulsisse querelae,
Forsitan et multis proderit ista queri.
Nam neque lecturum solum te haec scripta putabam
Nec mea pressurum vulnera nocte gravi.
Verum quid faciam? quo me miserrima vertam?
Fine quidem (ut pergam) nostra querela [Note: 1523: Orig.: querula] caret.
Quando novae semper facies scelerumque figurae
Emergunt, neque nos cogere vela sinunt.
Quid quibus aeratis meret indulgentia bullis?
Divorumque legunt nuntia falsa stipem?
Quam nobis fuit ista nocens maledicta hominum fex [Reg: faex] ,
Qui secum superos ceu sua iura ferunt.


page 141b, image: s298

Quid non cogit amor nummi? caelestia gratis
Sueta dari dignis, vendere dona docet.
Nunc age caelestes titulos, et inania linque
Nomina, de reliqua conditione vide.
Et quia liberius nihil est te meque Luthere,
Ut decet [Note: 1523: Orig.: debet], hinc omnis debet abesse timor.
Iamque licet, vinctae liberrima verba loquemur
Sunt mihi, pro Christo, gaudia summa, pati.
Scilicet afficient non una morte tyranni?
Iamdudum didici stare, perire, mori.
Utque fremant ipsi terrena potentia reges,
Per tua servabit fortia facta deus.
Qui nihil ut peius peccent, hoc omnia perdunt
Crimine, quod Papae regna cruenta ferunt.
Quod si sint etiam qui defendisse laborent,
Hos caecos animi fortiter esse puta,
Quos precor ipse suo veniens illuminet igni
Membra deus, per quem qualiacumque traho.
Ut quod debuerant, ipsi mea vulnera curent
Nec miserae inferri deteriora sinant.
Quod quia (quos nosti) quidam feliciter audent
Parte mei videor libera facta mihi,
Gratia nate tibi carissime, quo sine nobis
Nec spes nec ratio vivere posse fuit.
Nunc tamen improbitas etiam promiscua vulgi,
Vellit ad huc multa pectora nostra manu.


page 142a, image: s299

Ut taceam quos sacra sua dicione tyrannis,
Opprimit, et certis legibus esse iubet.
Ut rude praeteream populi genus agricolarum
Vel propria gentem simplicitate bonam.
Si non illa lupis pastoribus obvia semper
Iustitiae falso nomine praeda foret.
Sed quoniam in melius tua contulit omnia virtus,
Haec quoque debemus, sicut et ista tibi.
Illa magis cruciant, tot fultas legibus urbes
Humanis, nostri nominis esse vides.
Sed tantum gaudere ducis cognomine nostri
Officio fidei Christidos esse nihil.
Quamvis hac aliquae nolint se peste teneri
Excutiantque gravi libera colla iugo.
Scit tuus in primis fama prior omnibus Albis,
Et tu, dissimules, maxime Rhene, licet.
Hoc quoque scire, brevi cursu suus, audet Hieras
Hoc, quos et nimium est, et meminisse labor
Hinc tamen innumeris et adhuc mea pectora telis.
Vulneror, heu nullo milite tuta satis.
Dum malesana ferox agitat discordia vulgus,
Aequaque pars causae est, pars inimica meae.
Quando ita libertas Christum permissa sequentem
Libera ne carnem regna tenere sinat.
Hoc meminisse pudet, quam multi mente sinistra
Accipiant, iusta nec ratione notent.


page 142b, image: s300

Iura magistratusque negant sibi tradita, nec se
Civili tolerant conditione regi.
Omnia liberius faciunt dicuntque, quod audent,
Hoc etiam, dempta lege, licere putant.
Saepius hinc caedes, hinc probra, et scandala vulgo
Spiritui carnis cum dominatur amor.
Cumque fidem iactent plus quam apparentibus auctam
Indiciis, fructus adfluit inde nihil.
Nempe fides latitat verborum tuta recessu,
Verba manent rebus dissona, crimen habent.
Atque utinam non haec superet pars maxima nobis,
Hei mihi quam multos ista ruina trahit.
Quandoquidem vani, mundi fallentis, honores
Captivos animos, divitiaeque tenent.
Ah quoties lacrimis dissolvor tota profusis,
Dum venit in mentem maxime Paule tui.
Qui maria et terras pro me permensus, ad omnia
Invictus stabas, fulmina, vincla, minas.
Te Christo ut populos tot lucravere laboris,
Nec ratio iniustae terruit ulla viae.
Tandem passe gravem sub iniquo Caesare casum,
Nunc colis aethereae regna beata plagae.
Inde sed ut redeas, et in haec deformia casu
Incurras, Christum saecula nosse neges.
Tam pudor et probitas, et mutua gratia fratrum
Extincta, eversam deseruere fidem.


page 143a, image: s301

Luxus opum, fraudes, amor immoderatus habendi
Invecta, hic regnum pro pietate tenent.
Et dubitamus adhuc unde ista flagella malorum,
Unde tot hic possum cladibus orbis eat.
Dum sequimur mandata hominum ceu vera, diuque
Nullum divinis credimus esse locum.
Dum pater accitum Romanus ducit in hostem,
Non sua in hunc usum tradita signa Petro.
Saecula pontificem viderunt nostra gerentem
Heu scelus, armata tela cruenta manu.
Ipsarumque ovium respersum sanguine, nomen
Sumere pastoris, non puduisse, sibi.
Hic est ille potens rex tot faciebus, et idem
Pastoris caelans sub pietate lupum.
Heu pudet ingratae meminisse incommoda Romae
Illa quibus terras inficit et maria.
Ebria, plena, potens, diri contage veneni
Derivat pestes in mea membra suas.
Nam quas illa nihil terrarum emisit in oras
Captivam quod me fecerit esse magis.
Et quae plura tuis pro me sunt scripta libellis,
Quos mala ut exosa est, sic bona turba probat.
Vindicis inde premit miseros gravis ira tonantis,
Hoc semper gravior, quo mage sera venit.
Opprimimur nunc pestilibus, nunc tristibus annis
Mille modis, bello, carcere, clade, fame.


page 143b, image: s302

Christe potens rerum, magni faber unice mundi,
Quid sibi tot facies, tot nova monstra volunt?
Quid sinis iniustis lacerari legibus orbem?
Indignaque tuos conditione premi?
Sanguine quos et morte tua de morte redemptos
Adseris, adsertos est habuisse tuum.
Ne premat incautos clades illa ultima mundi,
Quam metuo ne sit non procul illa dies.
Namque quid o miseri plus recta moramur ab illis
Signa, quibus sunt haec tempora plena malis.
Cerne senescentem per tot iam saecula mundum
Tempora priscorum consule quicquid habent.
Ipse fere numquam peiora videbis ab illo
Tempore, quo terras opperuistis [Note: 1523 (metri gratia): Orig.: operuistis] aquae.
Quicquid enim ante illas vitiorum impura propago
Invexit, per nos auctius omne redit.
Atque utinam redeat tantum, rediisse dolendum est
Iamdudum, et nostros implicuisse patres.
A quibus indignos vulgata licentia mores
Intulit, et vitae perdidit omne decus.
Paulatimque decens turpi corrupit honestum,
Dum nisi divitias ducimus esse nihil
In sua nunc populus grassatur viscera Christi
Et quoties hostem non habet ipse sibi est.
Ut taceam reges Aquilas, Gallumque rebellem,
Quosque suos motus Anglia dives agit.


page 144a, image: s303

Aspice Sarmaticas bello fumare lacunas,
Atque hinc Saxonici respice ad arva soli.
Omnia praegravibus bellorum motibus ardent,
Omnia sunt armis plena, quiete vacant.
Hinc age quam longa est qua se Germania in Austrum
Porrigit, invenies pacis inesse nihil.
Itala quid referam? quid regna Hispana? quid huius
Urbis opes causas omnibus esse mali.
Si namque hic populi pastor, quod debuit, esset,
Pastori similes forte habuisset oves.
Nunc ita bellorum causas et semina nectit,
Ut paene hoc pacem solus ab orbe fuget.
Atque utinam non haec incendia rupibus illis
Erumpant, quae nos nunc nimis atra premunt.
Quos quia non satis est in mutua vulnera ferri
Bella etiam externi sanguinolenta movent
Impius Helladibus iam Turca erupit ab undis
Pannonios victor depopulatus agros.
Quam metuo ne fida tuos Germania fines,
Omnia concutiens ista ruina petat.
Quod tamen avertat quem tu nunc prima negatum,
Adseris, et Christo vivere sola doces.
Te quoque per Christum mea spes, mea vita Luthere,
Non semel haec istos praemonuisse liquet.
Istos, per facinus, rerum per aperta potitos
Crimina, qui vinctam me violenter habent.


page 144b, image: s304

Te duce pars quorum cecidit bona, quae stetit ille
Vindice, qui terris non leve numen erat.
Cuius ut indignas Christi per ovilia merces
Deicis, iratum sic quoque ferre potes.
Formidata prius per te sunt muta, iacentque
Fulmina, terribiles conticuere minae.
Cessat inutilibus nunc orbi illudere Bullis,
Quis credat bullas tam valuisse diu?
Vendidit immenso vilem pro munere vestem
Clausa tua certe est ista taberna manu.
Magno constiterat fasso delicta remitti
Quod nisi Papistis non licuisse palam est.
Nunc iterum Christo licet auribus esse, hominumque
Cuilibet, et meritae ferre salutis opem.
Tam facile effari est dirae scelera omnia Romae
Dicere quam guttas quot pluat Auster aquae.
Quae tamen audet adhuc, si quis ferat, aedere, verum
Tu dabis ut ne sit, quod cupit esse, diu.
Frivola degeneris vastabis regna tyranni,
Prosternes valida castra nephanda manu.
Ipse tibi vires tam iusta in proelia Christus
Influet, hinc victrix nunc quoque dextra tua est.
Tu modo ne dubita Goliam spoliare iacentem,
Vulnera qui fundae non tulit ista tuae.
Percutiet nostro sine milite Sennaheribam,
Cui meus hic populus, te duce, iusta facit.


page 145a, image: s305

Destruet ille Baal populum sine sanguine, persta
Tu modo Nansida fortior esse Iehu.
Quaeque referre mora est aevi miracla vetusti,
Forte nec exemplis ipse monendus eras.
Bestia capta quidem iam lenior ista veretur,
Quae videt in manibus ferrea vincla tuis.
Te precor afflictae vindex iustissime matris
Quam primum miserae, quod potes, esse velis.
Misce salutifera sitibundae pocula dextra,
Scribe aliquid praesens littera nectar habet.
Praebe alimenta famem patienti, verba salutis
Adsere, proclama, panis ab ore tuo est.
Questuram [Note: Vredeveld: Orig.: Quaesturam] peiora graves vetuere catenae,
Vix humilem tenuit languida dextra stilum.
Interea invito sint haec tibi scripta tyranno,
Exutae vinclis liberiora leges.

FINIS. HEROIDUM


page 145b, image: s306

ILLUSTRIUM AC CLARORUM ALIQUOT virorum memoriae scripta Epicedia XII.

IN MORTE DIVI FRIDERICI DUCIS SAXONIAE, PRINCIPIS Electoris Epicedion per Eobanum Hessum.

Si qua prius iusti fuit umquam caussa doloris,
Nunc elegi maestum nomen habere decet.
Pieridum chorus omnis ades, laurumque virentem
Ponite, lugentes non decet iste color.
Cingite ferali funebria iusta cupresso,
Conveniens vestris luctibus illa fuit.
Nunc Citharae sileant, nunc barbitos omnis abesto,
Nunc lacrimae fiant, quod fuit ante melos.
Cur ita? nam fato cecidit perculsus acerbo,
Qui vobis requiem, temporibusque dedit.
Qui nisi qua talem decuit virtute fuisset,
Vester in obscura sorde iaceret honor.
Nunc vobis decus est, et vita relicta per illum,
Quicquid adhuc vitae est vos penes ille dedit.
Qui vos Saxonicum considere iussit ad Albim,
Gloria Musarum Dux Friderichus erat.
Hunc igitur fato non lugeat omnis ademptum,
Qui chorus Aonidum regna beata colit?


page 146a, image: s307

Nam si facta canunt alii scelerata Poetae,
Gestaque sanguinea Martia bella manu.
Dicite Germanae iuvenes clarissima famae
Nomina, cur pauci tam bona facta canunt
An quia Pierides sordent hoc tempore Musae,
Lectaque iam vatum carmina nemo probat.
An quia quae vivae virtuti fama maligna est,
Pulchrior a sera posteritate venit.
Quicquid id est tua fama ducum clarissime vivet
Dum tuus instabiles Albis habebit aquas.
In tua nec deerunt faciles praeconia linguae,
Seu favet haec aetas sive futura tibi.
Nulla tuas laudes aetas, tua nulla silebit,
Parta tuis meritis nomina, posteritas.
Dum tamen heu lucris praesentia damna futuris
Solamur, bona spes victa dolore iacet.
Illum nempe premit duro nox ferrea somno,
Quo duce pax studiis floruit aucta bonis.
Qui sicut placido imperio data sceptra regebat,
Sic cultu superum relligiosus erat.
Cumque satis metui posset malebat amari,
Et solidas illis artibus auxit opes.
Quod si lege aliqua possent fera fata morari,
Hic vere dignus ne moreretur erat.
Huius enim veras si pergam dicere laudes,
Divorum meritis dixeris esse parem.


page 146b, image: s308

Exuit Alcides variis sua tempora monstris,
Monstra vigil noster ne parerentur erat.
Et prohibere prior laus est quam tollere pestem
Tutior est quisquis damna futura videt.
Vidit et ipse suo cavit prudenter honori,
Ne qua lues possit, ne quis obesse furor.
Si qua minabantur subeundum bella laborem,
Ingenio pacem semper amante fuit.
Cunque aliis pereat collecta pecunia bello,
Condidit hic isto munere pacis opem.
Multis parta domi per plurima vulnera res est
Semper hic in media pace opulentus erat.
Quasque suis longa, plus quam sibi, pace parabat.
Non aliquo luxu dilapidabat opes.
Publica curabat privato commoda censu,
Cuius pulchra etiam nunc monumenta manent.
Nam quae cincta vides ingentibus oppida vallis
Plurima, munefica condidit ille manu
Molibus extructae tot pulchrae immanibus arces.
Ut fierent largis sumptibus ille dedit.
Palladiam qua laude domum fundarit ad Albim,
Utraque iam notum regia solis habet.
Quid loquar ingenuas quo pectore foverit arteis.
Et quibus has esset solus amare labor?
Huius enim fessae requierunt numine Musae,
Hoc duce Phocaicas vexerat Albis aquas.


page 147a, image: s309

Nunc iacet ille tamen, nunc illi lumine casso,
Fundimus heu querula carmen inane lyra.
Carmine nec manes, nec numina surda movemus,
Quae nunc sub terris illius ossa premunt.
At potuit manes, potuit fera monstra movere,
Cui frustra coniunx reddita pulchra fuit.
Invida nos etiam si flectere fata queamus,
Relligio est isthac sollicitare Deum.
Certa stat et nullis precibus mutata voluntas,
Arbitrio fatum contrahit omne suo.
Heu tamen immites crudelia numina Parcae,
Quantum erat hic avidas non habuisse manus?
Si decus hoc terris fuit invidisse voluptas,
Quod scelus Aonidas commeruisse putem?
Quas quo dura virum rapuerunt tempore fata,
Monte sub obscuro delituisse ferunt.
Tum quoque vocalis citharae moderator Apollo,
Conscidit irata plectra lyramque manu.
Atque ita, quo cantus ultra? quo carmina [Note: 1526, 1531: Orig.: carmine] Musae,
Non est conveniens tristibus ulla chelys.
Ire libet, finesque alios invisere quando,
Quas prius, Aonias non vehit Albis aquas.
Sic ait, et radios conatum avertere [Note: 1526, 1531: Orig.: evertere], quaedam
De grege Musarum quae prohiberet erat.
Phoebe mane, non totus obit quem quaeris ademptum
Parte etenim superest sed meliore sui.


page 147b, image: s310

Pulchra etiam moriens nobis monumenta reliquit,
Donaque virtutis non moritura suae.
Scilicet egregium magno cum fratre nepotem,
Quorum contenta est numine nostra salus.
Tale quid audierat. fluxitque serenior Albis,
Quam prius, ad sacrae proxima tecta scholae.
Magne vale Friderice ducum decus, istaque caelo
Accipe quae tumulo tristia dona damus.
Qui te crudeli fato deflemus ademptum,
Qua licet et tristes solvimus inferias.
Hic ubi flaventes exaestuat Albis arenas,
Palladiaeque recens alluit urbis opus.
Spargimus hic frustra tumulum redolentibus herbis
Carmine signantes marmora celsa brevi.
Hac suus exigua Dux est Friderichus in urna,
Quem sua non totum Teutona coepit humus.
Quo duce depositis Germania floruit armis,
Et rediit vitae CHRISTIDOS aucta fides.

GUILIELMI NESENI QUI IN TRAiectu Albis fluvii periit Epicedion.

ERgo ego sum lacrimis natus vatesque querelis
Semper et in luctus apta Thalia mihi est.
Vix modo defleram Friderici funera magni,
Hic finis querulae debuit esse lyrae.
Nunc quia, quam nollem facta est nova causa dolendi,
Ipse locum certe debet habere dolor.


page 148a, image: s311

Et miseris addit quaedam solacia luctus,
Fata ubi non possis vincere, flere iuvat.
Sed mihi cantandus non hoc Nesene fuisti,
Florida sed virtus quo solet ore cani.
Et modo virtutum florebas divite cultu,
Et fuit ingenii copia plena tui.
Iam tua Palladias clarissima fama per arteis,
Utraque iam fuerat cognita lingua tibi.
Quid memorem sacri spatiosa volumina iuris,
Ingenio longe facta minora tuo?
Omnia divinae tenuisti oracula legis,
Heu nihil, ignotum nil superasse tibi.
Quam subito indigna flos concidit iste [Note: 1526, 1531: Orig.: ista] ruina,
Et veris medias aruit inter opes.
Nil tibi mellifluae comis facundia linguae
Profuit, aut castis gratia plena iocis.
Quid iuvat humanis etiam nunc fidere rebus
Quas tam non stabiles quaelibet aura movet?
Iam bene compositis potuisti vivere curis,
Aetatis firmum iam tibi robur erat.
Vix iam transieras sexti confinia lustri,
Et poteras animi dotibus esse senex.
Cum tibi non aequo currentibus ordine fatis,
Rupit fatalem de tribus una colum.
Sed fuit hoc urgens et inevitabile fatum,
Nec licuit fixum transiliisse diem.


page 148b, image: s312

Non tali miseram clausisses funere vitam,
Parte aliqua levior nostra querela foret.
Languida composito iacuissent membra grabato,
Clausissent patriae lumina fessa manus,
Fortius hunc tantum poteramus ferre dolorem,
Nunc luctus ratio non habet ista modum,
Optima materiam fati tibi terra negabat,
Tam sacrum timuit laedere flamma caput.
Innocuo facilem traxisses aere vitam,
Principia haec vivens per tria tutus eras.
Quo caderes mediis fatum te invenit in undis,
Heu quantum scelere hoc factus es Albi nocens.
Iam tua Germanum clarissima fama per orbem
Floruit, et celebri nomine notus eras.
Errabant faciles circum tua littora Nymphae,
Sensit praesentes utraque ripa deos [Note: 1526: Orig.: deas].
Cum ferus ipse tuum ceu foedaturus honorem,
Crudeli innocuum subruis amne caput.
Saeve amnis faciles iam non habiture Camenas,
Saeviat admisso Thetyos unda tibi.
Terra tibi cursum neget implacata secundum
Saxa per et scopulos pulverulentus eas.
Et scelus exosi fugiant tua flumina pisces,
Fontis adhuc manans areat unda tui.
Serpentes habitent in te saevique Dracones,
Potent quadrupedum flumine nulla tuo.


page 149a, image: s313

Sed quid opus iusto nimis indulsisse dolori,
Devovisse tuum quid iuvat Albi caput.
Nec tibi forte placent nostrae Nesene querelae
Ridenti fatuae carmina vana lyrae
Nos tamen ista tuo quae debebamus honori
Carmina funebrem solvimus ante rogum.
Qua tua lugentes dictant ad busta Camenae,
Quam cuperent vivo persolvisse tibi.
Laeta tibi in numerum cecinissent carmina divae,
Quae nunc invito pectore maesta fluunt.
Heu dolor immitis quae tanta potentia fati,
Quam nulli placidas mors habet atra manus.
Omnia demetitis non tam mala numina Parcae,
Si ratio vobis aequior ulla foret.
Nunc sine delectu temere et discrimine nullo
Vos iuvat humanum diripuisse genus.
Si tantum senio praemortua membra petatis,
Quis putet iniustas vos [Note: 1526, 1531: Orig.: non] habuisse manus?
Parcere vos decuit viridi florentibus aevo,
Utilis haec aetas quam violastis erat.
Dissimilis rerum facies, et iniqua Deum lex,
Tempore quam constant optima quaeque brevi.
Tot superant pestes hominum, vitaeque Tyranni,
Quos melius vitam non habuisse fuit.
Unica naturae blande arridentis imago,
Concidis heu patriae spes Guilielme tuae.


page 149b, image: s314

Tempora venturae tetigisses prima senectae
Forte Deo poteras non renuente mori
Iam nunc invidia est, quis enim neget? ista deorum
Tam pulchrum terris eripuisse decus.
Neglexisse putem solitas [Note: 1526, 1531: Orig.: solidas] vaga sidera leges
Illa quae facta est ultima, luce, tibi.
Illa sol latuit, latuit Saturnius hora,
Aurea confuso palluit ore Venus.
Quaeque tibi facilem nascenti depluit auram
Tempore fatali diva maligna fuit.
Dum queror ac mecum doleat, nisi falsa notavi
Mota repercussum reddidit aura sonum.
Qui nunc iusta tuo funebria solvis amico
Caussa quidem fletus officiosa tui est.
Sed frustra, quid enim vanas iterare querelas,
Orphea sublatae proderit Eurydici?
Ille quidem gelidi latis in vallibus Haemi,
Eurydicen querula concinit usque Chely.
Silva, feraeque stupent, montes et saxa sequuntur.
Miratus cursum comprimis Hebre tuum
Non tamen audit atrox devoti regia Ditis,
Ista stat ad cunctas ianua surda preces.
Quin igitur fallaci animum lacerare querela
Desinis et luctus discis habere modum.
Nec subit humanae sortis meminisse, quod huius
Usque adeo instabile est conditionis opus.


page 150a, image: s315

Nulli certus adest vitae status, omnibus horis,
Fimus et occidimus, nascimur et morimur.
Quid facis invidiam superis, spes nulla reverti
Quem semel in Stygio vexerit amne Charon [Note: 1526: Orig.: Caron].
Mortua tam stultum est deflere cadavera, quam si
Te doleas fieri non potuisse deum,
Adde modum lacrimis, stultum est sine fine dolere
Pene erat hoc vita non obeunte mori.
Quem gemis ille tuus supera Nesenus in aula,
Nectara cum divis pascit et ambrosiam,
Ille tuas lacrimas et curas ridet inanes,
Nec volet hoc iterum corpore posse tegi.
Liber enim supra stellatum spiritus orbem
Ambulat, et pedibus nubila regna premit.
Tu tamen exstinctum frustra gemis, et tua stulta est
Quod causa ex omni parte querela caret.
Nam si sic caeli plores in parte receptos
Quid facias illis quos mala regna premunt?
Et si omnis ratio stulta est et frivola luctus,
Attamen erroris plus habet iste dolor.
Sic ait, et tenues cum voce recessit in auras
Seu dea, seu visum dicere quicquid erat.
Ergo ego siccabam lacrimas, posuique dolorem,
Si quicquam positum, quod manet, esse potest.
Haec tamen immodico dextra famulante dolori,
Albidos ad ripam verba legenda dedi.


page 150b, image: s316

Cum miser ingrato Nesenus in amne periret,
Talibus hunc Nymphas ingemuisse ferunt.
Heu scelus hanc miseras decuit spectare ruinam,
Albi dehinc faciles non habiture deos.
Nam quo talem animam, licet inficieris, eodem
Innumeras laudum crimine perdis opes.

IN MORTE CONSUMMATISSIMI pictoris Alberti Dureri Nurenbergensis Epicedion ad Ioachimum Camerarium.

Pone coronatae lusus Ioachime camenae,
Sume dolorificae tristia plectra lyrae.
Perbreve lugendum tempus tibi, donec amico
Sic merito tristes solvimus inferias.
Occidit, et superas rediit Durerus in oras
Non nisi de caelo tam bona vita fuit.
Nunc tibi plorantes lugubria carmina Musae.
Nunc tristis querulum dictet Apollo melos.
Nam iacet humanae pertaesus lumina vitae,
Quo nemo ingenio, nec prior arte fuit.
Occidit heu, quis enim non impia fata queratur?
Artifice Albertus maior Apelle manu.
Occidit heu nostri pictorum gloria saecli,
Cui par sperari nulla futura potest.
Sicut enim Cous sua tempora vicit Apelles,
Aemula posteritas nec tulit ulla parem.


page 151a, image: s317

Sic ab eo serie saeclorum Alberte secundus,
Divinae fueras artis honore prior.
Nam rudis illa prior fuit et sine cultibus aetas
Queis superant nostri tempora prisca dies
Artibus et lucem suffecit Graecia mendax,
Qua sine laus rebus parva futura fuit.
Hic tot pingendi praestantibus arte per orbem
Innumeri solus quod meruere tulit.
Cumque videretur iam plena, nec altius iret,
Nobilis ars, capta solus in arce stetit.
Non quia non habeant quibus haec quoque tempora possint
Priscorum ingeniis eripuisse decus.
Sed quia primus erat, quia primum hunc esse ferebat
Quisquis ea clarum nomen ab arte tulit
Dii quam felici pingebat hic omnia dextra,
Linea quam pulchrum nulla fefellit opus.
Dii quales vultus, dii qualia lumina fecit
Spirabat vivo, factus in ore color.
Quascumque effigies hominum divumque peregit,
In tabula credas currere, stare, loqui.
Picta coloratis frondere toreumata ramis,
Ferri undas flammas urere, saxa iaci.
Gratia nobilibus suberat tam viva parergis
Quodcumque effinxit pene creabat opus.
Nunc iacet informi manus illa infecta colore,
Subdita cui ratio tota coloris erat.


page 151b, image: s318

Nunc digiti pallent, qui cum libuisset habebant,
Quas ebori possent imposuisse rosas.
Quis nunc o Alberte tuas tetigisse tabellas?
Successor quis erit qui queat esse tibi?
Interitum natura tuum lugere videtur,
Quam poteras docta pene referre manu.
Ipsa vos casus opera intermissa queruntur,
Quae nunc morte tua mortua tota iacent.
Dicite nunc tabulae tristes spirantia signa
Dicite, quo, qui vos tam bene fecit, abit?
Nunc etiam lugent pictae tua fata [Note: 1528: Orig.: vota] tabellae,
Atque ars artificem plorat abesse suum.
Et quae te vivo vivens ridebat imago,
E sicco quasdam lumine fundit aquas.
Et merito, quis enim tales vel euntibus annis,
Vel casu ablatas restituisse queat?
Sicut enim nemo Venerem perfecit Apellis,
Sic Alberte tibi nemo secundus erit.
Ite cupidinibus tristes narrate Camenae,
Non se iterum tali vivere posse manu.
Dicite Cypriadi cecidit Germanus Apelles
Cum quo pene etiam mortua forma tua est.
Vos quoque conscissis Charites lugete capillis
Interiit vestri verus Apollo chori.
Sive suis pictas [Note: 1528, 1531: Orig.: dictas] iussit considere in hortis,
Sanguinis in vobis quam prope sensus erat


page 152a, image: s319

Sive choros iunctis iuveniles ducere Nymphis [Note: 1528: Orig.: Nymphas],
Nostra morabatur lumina forma salax.
In primis tamen Aonides lugete puellae,
Ad vos praecipue pertinet iste dolor.
Nam quae vos celebri facitis pulcherrima cantu,
Ille manu tantum non meliora dedit.
Astra, polos, terras, ventos, mare, nubila, flammas,
Carmine vos canitis, pinxerat ille manu.
Et quae difficile est vestro quoque dicere cantu,
Affectus animi pingere doctus erat.
Quid loquor affectus? animos quoque pinxit, et illis
Vultus et formam quamlibet ipse dedit.
O quoties aliquem pictae bona forma tabellae
Coepit, et e tabula pellice venit amor.
Sic ut iam Venerem Gnidiae puduisse figurae
Possit, et hac pictam se volet esse manu.
Nec tantum eximiae summum decus attigit artis,
Ingenii mira dexteritate fuit.
Omnia praescripta ratione mathemata novit,
Cognita nec Siculo plura fuere seni.
Fortia ductilibus circumdare moenia vallis,
Aptatis docuit ponere castra locis.
Ille opera aptavit varias instructa per artes
Queis procul a muris pelleret hostis opes.
Instruxit peditum cuneos, equitumque Phalangas,
Pila, acies, turmas, cornua, signa, globos.


page 152b, image: s320

Nec minus haec pinxit fieri quam posse docebat,
Praesentem faciunt publica signa fidem.
Heu quia quae superi bona congessistis in unum
Una simul fato perdidit hora nocens.
Heu quia non redeunt quae tam bona grata fuerunt,
Nec tam difficiles spes levat ulla moras.
Intereunt herbae, flores moriuntur adulti
Sed redeunt vitam restituente deo.
Nos rerum dominos, naturae opera optima matris
Cum semel occidimus fata redire negant.
Praeterea floret breve ver mutabilis aevi,
Quod sumus hoc vitam dicere pene pudet.
Tot vetulae durat cornicis vita per annos,
Saecula tot cervos vivere posse ferunt,
Igne suo Phoenix onerantes exuit annos,
Exuvias reparans corporis inde novi.
Invida cur non hoc homini natura dedisti,
Vivere nempe feris dignior ille fuit:
Postquam dura semel Dureri fata subisti,
Tu quoque perpetua nocte sepultus eris.
Nec spes ulla tui similem, aut te posse reverti,
Heu ubi Pythagorae vana palingenesis?
Ergo tuos lugent obitus quicumque per artem,
Milia tot nostro tempore nomen habent.
Lugebunt quicumque tua sunt arte futuri
Illustres, honor est debitus ille tibi.


page 153a, image: s321

Nunc etiam luget te patria clara, tuoque
Sparsa caput nitidum funere maesta sedet.
Te nemus Hercinium, te Norica moenia lugent,
Te liquidi flerunt, marmoreique lacus.
Te iuvenes, te turba senum, te flevit et omnis
Artibus urbs nuper nobilitata tuis.
In lacrimas abeunt latices Pegnesidos undae,
Ipse sua maeret tristior amnis aqua.
Stant circum, maestaeque stupent tua funera Nymphae,
Nunc primum miseras nil nisi flere iuvat.
Sic Phaetontiades fratrem luxere iacentem,
Dum patrios audax non bene iungit equos.
Memnona sic flerunt volucres ad busta volantes,
Praepes in herbosis vallibus Eure tuis.
Sic sua cum Nymphis extinctum mater Achillem,
Flevit ab Iliaco diva profecta mari.
Denique ut exemplis verum propioribus aedam,
Flevit ut artificem patria quaeque suum.
Aequorea ut magnum Cos olim flevit Apellem,
Protogenem varia nobilis arte Rhodos.
Parrhasium praeclara Ephesus quam luxit ademptum,
Sicut Aristiden regia Cadme tua.
Tristibus ut lacrimis pereuntem Zeusida flerunt,
Quae vetus Alcidae moenia nomen habent.
Taliter extinctum deflet te [Note: 1528, 1531: Orig.: deflete] Norica pubes,
Huius enim nuper tu decus urbis eras.


page 153b, image: s322

Servatura tuos [Note: 1528, 1531: Orig.: tuo] tamen est in imagine vultus,
Grata tuis meritis officiosa manus.
Quos olim spectans aliquis, tua gloria dicet,
Vivit, et aeternos est habitura dies.
Illa quidem vivit non ulli obnoxia morti,
In matrem rediit putre cadaver humum.
Parte igitur meliore tui clarissime pictor,
Vivis, at hac longe deteriore iaces.
Quam bene apud superos morimur virtute relicta,
Pars melior vitae talis habenda fuit.
Non moritur quicumque sui monumenta reliquit,
Ingenii, et laudem posteritatis habet.
Quae quoniam de te tam [Note: 1528: Orig.: iam] milia multa supersunt,
Corporis est tantum vita peracta tui.
Sed quia vita etiam nos corporis illa trahebat,
Longius hanc querimur non potuisse trahi.
Atque ideo ante tui vix dum nova busta sepulcri,
Has tibi funebres solvimus exequias.
Vive vale nostri pictorum gloria saecli,
Et tua caelestes involet umbra plagas.
Nos meliore tuas laudes depingere cultu,
Heu quantus dolor est non potuisse, Vale.

SOMNIUM DE EODEM.

INvida Durerum quo tempore fata tulerunt,
Et tantum terris eripuere decus.


page 154a, image: s323

Iam ter quinque ierant a nato saecula Christo,
Et quater in cursu septimus annus erat.
Vellera Phryxaeae pecudis iam Phoebus obibat,
Florida nativi tempora veris erant.
Obtulit haud dubio mihi talia somnia monstro,
Quae nox fatalem est prima secuta diem.
Vera loquar, nihil affingam, si mentiar autem,
Summa sit haec in qua mentiar hora mihi.
Fessa soporifero prostratus membra cubili,
Totus in extrema parte quietis [Note: 1528: Orig.: quietus] eram.
Nostra videbatur Durerus limina vultu
Hoc illo ingressus, quo modo vivus erat.
Extimui, non ignarus paulo ante sepultum,
Et tamen officii nomine fortis eram.
Assedit, vultique parum linguaque moratus,
Murmure dehinc tremulo dicere visus erat.
Hesse meos nuper non ultimus inter amicos,
Nunc decet officii te meminisse tui.
Nam si verus eras, ut eras, viventis amicus
Idem defuncti manibus esse velis.
Et mea perpetuae editore nomina famae,
Addere et in tumulo verba legenda meo.
Finierat, paucis mihi respondere paranti,
Attonita exanguis venit in ossa tremor.
Nam quia praeterita pallentem morte videbam,
Vix potui timida talia voce loqui.


page 154b, image: s324

O decus aetatis Dureri et gloria nostrae,
Quod petis e nostro carmine iuris habes.
Sponte daturus eram, si non etiam ipse petisses,
Tam tibi perpetuo haec constat amice fides.
Multo plura etiam tibi nos debere fatemur,
Paupere possimus quam dare dona manu.
Verba, videbatur capite annuere ista loquuto,
Toto ipse ut fugerem corpore nixus eram.
Iamque id conantem motis ad inania membris
Somnia, deseruit plena labore quies.
Frigidus in toto manabat corpore sudor,
Qui iam gratus erat terruit ante labor.
Protinus aurorae caelum petiere iugales,
Et nitidum claro lumine mane fuit.
Quassabam calamos, digitosque in verba coegi,
Quaeque vides subito scripta labore dedi.
Sed licet ipse neges oraclum [Note: 1528, 1531: Orig.: oraculum] haec visa fuisse,
Hoc tamen Alberti nomine carmen ama.

AD PICTORES NE DURERI LAUDIbus offendantur.

Nomen Apellaeas quibus est et fama per artes,
O bona pictorum turba, sacerque chorus.
Ne rogo succensete meis utcumque Camenis,
Dum nimis Alberto laudis honore favent.
Non hac laude decus vestrum minuisse volebant,
Sed, quem laudatis vos quoque laude vehi.


page 155a, image: s325

Nunc quoque de vobis non ignoramus haberi,
Qui possint summis laudibus esse pares.
Sed quia summa dies virtutem liberat omni
Invidia, nihil hic suspicionis erat.
Et quae de vivis pudor est dixisse, licebat
Post cineres lingua liberiore loqui.
Quamvis hii [Note: 1528: Orig.: hos] velent mendacia nulla colores,
Offendisse tamen pectora prava queant.
Ergo bonos omnes volui hac in arte rogatos,
Istud iniquo animo ne paterentur opus.
Si sit ab hac aliquis vestrum ratione canendus.
Quod nolim meritis laudibus ipse feram.
Nam si est, ut perhibent, similis pictura poesi,
Illius haec merito debuit esse comes.

EPITHAPHIA IN ALBERTUM DURERUM.

Quo situs Albertus tumulo Durerus, eodem
Picturae ratio tota sepulta iacet.

ALIUD.

Artis et ingenii laudem si fata morentur,
Certum est Durerum non potuisse mori.
Ergo sub hoc nondum totus iacet ille sepulcro,
Ingenii famam vivus ad astra tulit.

ALIUD.

Quid properas? subsiste parum lecture viator,
Hic sita Dureri molliter ossa cubant.


page 155b, image: s326

Est operae pretium talem spectare ruinam,
Cum qua picturae concidit omnis honor.

ALIUD.

Quid vitam coluisse iuvat quascumque per artes,
Quando ea momento mors [Note: 1528, 1531: Orig.: pars] rapit atra brevi?
Par fuit Alberto pictorum nemo, sed illum
Fata diu summum non potuere pati.
Praescidit ergo viri vitam mors falce maligna,
Et dixit moriens, sic quoque non moreris.

IN FUNERE DOCTISSIMI VIRI MUTIANI RUFI EPICEDION.

Si qua minus veris lacrimis ego funera flevi.
Si qua mihi in luctus ficta querela fuit.
Qualibet illa pios imitata sit arte dolores,
Forsitan et falsis fecerit esse fidem.
Nulla hic est ratio talis, non artibus istis,
Conditio certe muneris huius eget.
Hic verae lacrimae, nunc veri maesta dolores
Plectra movent, vero nunc libet ore queri.
Postquam est indigno consumptus funere Rufus,
Rufus ab Hessiacis notus ad astra iugis.
Ponite lugentes ridentia carmina Musae,
Sumite luctificae tristia plectra lyrae.
Ecce iacet vestra lacrimabile corpus in umbrae,
Non alio potuit mortuus ille rapi.
Ultima clausistis morientis lumina Rufi,
Inter enim vestras occidit ille manus.


page 156a, image: s327

Hei mihi quod, quam vos animis dare saepe soletis,
Corporibus vitam non datis esse diu.
Ire libet nemora et saltus peragrare locosque
Omnia quae Rufo nota fuere meo.
In quibus ipse olim vivus cantare solebat,
Carmina fatales saepe morata manus.
Carmina quae certe tunc cum moreretur, ab illo
Traxerat irata saevus Apollo manu.
Vos quoque tunc habuit regio diversa, nec ullam
Tunc misero vestra voce tulistis opem.
Spargite inane viri corpus lustralibus undis,
Exangues liquido rore lavate genas.
Sed nec opus vobis deferre cadaver ad undas,
Nec vitreas puri quaerere fontis aquas.
Nostra dabunt riguos lacrimarum lumina fontes,
Ex nostris oculis Phocidos unda fluet.
Flere libet quali doctum flevisse Biona.
Carmine Trinacrius creditur ante senex.
Tristia lugentes suspiria ducite silvae,
Qualescumque vident Hessidos arva plagae.
Nunc nemora et saltus miseris ululate querelis,
Nunc lacrimas habeat quaelibet herba suas
Tristibus heu maesti flores spirate corymbis,
Lugubribus iaceant lilia mista rosis.
Nunc Hiacynthe sonet tua littera scilicet ai ai,
Non tamen ista satis plena querela fuit.


page 156b, image: s328

Ergo notas folio plures inscribe rubenti,
Longius ut possit littera scripta queri
Occidit indigno sublatus funere Rufus,
Rufus ab Hessiacis notus ad astra iugis.
Lusciniae densa foliorum in fronde querentes,
Fundite flebilibus carmina maesta sonis.
Dicite lugenti patriae cecidisse Poetam,
Lumine quo casso mortua Musa iacet.
Hessiaci nunc flete ad aquas lugubria cygni,
Gutturibus fractis clangite triste melos.
Dulce tamen, quale ipse melos cantare solebat,
Cum libuit querula ducere saxa chely.
Dicite lugenti patriae, narrate poetis,
Quos nemorum silvis Hessia dives habet
Interiit fatis crudelibus Hessicus Orpheus,
Musarum patriae gloria Rufus erat.
Rufe per Hessiacos quondam notissime colles,
Quis tua flere satis funera maesta queat?
Ipse tuam mortem flavus deflevit Apollo,
Odit et irata spicula sumpta manu.
Lanificae corpus videre exangue sorores,
Cum sic audita est de tribus una loqui.
Quis malus hic nostris obrepsit legibus error,
Cur non hic vires nos habuisse pudet?
Nos tamen invitae fatalia stamina Rufo
Rupimus, heu nostra non reparanda manu


page 157a, image: s329

Quod nisi nostra loco non possent iura moveri,
Certum erat huic vitam restituisse viro.
Dixit et obducto siccabat lumina peplo
Nec reliquae lacrimas continuere duae.
Ponite lugentes ridentia carmina Musae,
Sumite luctificae tristia plectra lyrae.
Occidit indigno sublatus funere Rufus
Rufus ab Hessiacis notus ad astra iugis.
Flumina nunc maerent quaecumque per Hessida terram
Nunc tandem gravibus plena feruntur aquis
Flumina linquentes tristantur Naiades udae,
Omnis et in lacrimas unda soluta fluit.
Pene suos retro tulit aurifer Aedera cursus,
Mortis ut audivit nuntia Rufe tuae.
Tardior assueto piscosus Fulda fluebat
Vitreus informi Verra stupebat aqua.
Tristia nec rapidum latuerunt fata Visurgim,
Tunc visum nullas transposuisse rates.
Attonito Lanus vada miscuit anxia Rheno,
Vorticibus tacitis luridus Homa stetit.
Et quae praeterea pulcherrima flumina circum
Hessiades Musae Naiadesque colunt.
Flerunt intonsi petrosa cacumina montes
Humor aquae siccis fluxit Oreadibus.
Ipsa tuos cantus scopulosa per avia quaerit,
Et reliquis Echo vocibus icta silet.


page 157b, image: s330

Maesta dolet quoniam tibi non respondeat Echo,
Rufe tuo ablato carmine certa mori.
Morte tua sterilis facta, et sine frondibus arbor
Aruit, et florum languit omne decus.
Quas tu olim volucres cantu oblectare solebas,
Nulla sub arborea carmina fronde canunt.
Ponite lugentes ridentia carmina Musae,
Sumite luctificae tristia plectra lyrae.
Non tantum aequoreis Delphin lugebat in undis
Non tantum Ismarium Daulias ales Itim.
Non tantum Halcyone luxit Ceyca peremptum
Non tantum in vacuis flevit hirundo iugis.
Non sic ingemuit Glaucis in fluctibus olim
Pacifer aequoreas Cerylus inter aves.
Non adeo flerunt volucres ad busta volantes
Memnonis, in gelidis vallibus Eure tuis.
Quantum omnes lugent tua tristia funera Rufe
Rufe Deum laevo numine iusse mori.
Quae tibi contulerant faciles pulcherrima Musae.
Munera, morte tua mortua Rufe iacent.
Multae urbes flevere suos ceu numina vates,
Nobilis arx patriae te gemit alta tuae.
Non sic Ascra suum flevit petrosa poetam
Non sic Pindaricas Helladis ora fides.
Non sic Alcaei nec doctae carmina Sapphus,
Flevit in Ionia cognita Lesbos aqua.


page 158a, image: s331

Non sic parva suum ploravit Cea poetam,
Non sic Archilochum marmore nixa Paros.
Carminibus quicumque valent et voce Poetae
Deplorant mortis tristia fata tuae.
Te prior aethereas abiens Huttenus ad arces.
Lugebat mortis fata futura tuae.
Nunc quoque credibile est ipsum in regionibus illis
Te canere, et vitam deseruisse queri.
Plorat adhuc brevibus plectris tua funera Cordus
Cordus honor patriae deliciumque suae.
Te gemit ad liquidi viridantia littora Moeni,
Micyllus clarium [Note: 1531: Orig.: clarum] tangere doctus ebur.
Te meus ad Pegnesiacam Camerarius urbem,
Conqueritur faciles non habuisse deos.
Musa nec Ebneri reticet iuvenilis Erasmi,
Fata satis vitae non tribuisse tuae.
Carmina morte tua tam tristia concinit Hacus
Dulcia quam moriens guttura fractus olor.
Carmine et ore virens luget tua fata Sabinus,
Qua trahit illimes Albis avarus aquas.
Ipse quibus lacrimis, quo te fleat ore Philippus,
Non facile expediat Pieris ulla tibi.
Velius extinctum lepido te carmine luget,
Summa Silesiados Velius aura plagae.
Lauriger Helvetiis te Glarea luget in oris,
Brassica te tristi deflet uterque lyra.


page 158b, image: s332

Quid referam quanto suavis te cantet Ionas
Carmine, cum libuit voce lyraque potens.
Quos tibi dilectus [Note: 1531: Orig.: dilectos] quondam Spalatinus honores
Exhibeat maesto carmine, nemo rogat.
Ille suas de te noctesque diesque querelas
Ingeminat, numquam non memor ille tui.
Verum ego Noridibus quae nunc tibi solvo camenis,
Carmina sera quidem, sed tamen apta feres.
Haec ego nunc Musis pro te fero carmina Rufe,
Ante sepulcralis condita busta rogi.
Sumite lugentes plorantia carmina Musae
Et date venturo tempore posse legi
Tu quoque si qua super mens est de funere tali,
Rufe fer haec animi munera grata mei.
Sicut enim cum dulcis adhuc te vita teneret
Semper eras nostri maxima fama chori.
Sic tua nunc postquam dulcis te vita reliquit,
Perpetuo memores nos decet esse tui,
Nam quis te gravior? quis te constantior umquam
Dulcis amicitiae iura tenere fuit?
Quis Musas potuit fovisse benignior hospes?
Teutonides Musae quem coluere magis?
Atque hoc ut nimium fuerit, num iure rogemus
Aederides Musae quem coluere magis?
Me quem nascentem primum vagus Aedera vidit
Nullius ingenii movit imago magis.


page 159a, image: s333

Heu pudet, et dolor est nemora amplius illa videre,
In quibus est vitae fixa tabella tuae.
Heu domus, heu culti tandem sine floribus horti,
Quis vos successor dignus habere potest?
Quis nunc vos placidae studiorum possidet umbrae?
In quibus ingenii nobilis ara stetit.
Quam mihi grata fuit blando domus illa recessu,
Tam nunc ingrata est lumine cassa suo.
Quam Gotha vicinis residens in collibus Hesso,
Tam quoque nunc longe dissita visa mihi est,
Illa mihi hiberno vernabat sidere tellus,
Quae Musas tenuit Rufe beate tuas.
Nunc hiemant illi verno mihi sidere colles [Note: 1531: Orig.: calles],
In quibus idem olim maxima turris eras.
Donec in his istam tenuisti sedibus arcem
Felicis fuerant aurea rura Gothae,
Postquam tranquillam non incolis amplius arcem
Frigescunt sterilis sordida rura Gothae.
Otia ducebas vitae tranquilla beatae,
Nec Venus in partes venerat ulla tuas.
Sancta salutifero psallebas iubila CHRISTO
Nulla tibi strepitus cura forensis erat.
Simplicis et veri fueras candoris amator,
In tua non venit pectora livor iners.
Omnes ingenua doctos pietate colebas,
Tam sub te positos, quam tibi Rufe pares.


page 159b, image: s334

Et quamquam fortuna tuis virtutibus esset
Invida, fortunam vincere doctus eras.
Cuncta habuisse tuis tua te communia amicis,
Non uni tantum res ea nota mihi est.
Quid referam, quod eras claris natalibus ortus,
Per te est nobilior Mutia facta domus.
Tot bona, tot laudes, tot in unum munera pectus,
Condita, mors avida traxit acerba manu.
Et plures alios potuisti vivere in annos,
Non fuerant vitae languida fila tuae.
Vix tibi lustra decem rigidae clausere sorores,
Iam nova nix capiti coeperat esse tuo.
Et vigor in membris, et adhuc iuvenile vigebat
Robur, et infracto pectore firmus eras.
Invidit Nemesis, durae invidere sorores
Credo nimis veritae vivere posse diu.
Cunque tot annorum transisses limina Iani
Pene senex retrahi visus es ante diem.
Verum age lugubres sistamus Musa querelas,
Nil prodest miseris tristia verba loqui.
Tu mihi salve animis intersite Rufe beatis,
Nunc quoque pars animi maxima Rufe mei.
Moenia flammantis transcenderis aurea mundi,
Nec tua tartareis exsulet umbra plagis.
Quoque iaces viridi sub cespite Rufe sepultus,
Aurea pro spinis semper amoma ferat.


page 160a, image: s335

ULRICHI HUTTENI EQUITIS ac Poetae Epicedion

MORS ET HUTTENUS COLLOquuntur.

Mors: Tu quoque magnifice qui nos Huttene solebas
Spernere, magnifico vulnere strate iaces.
Hutten: Non iaceo, nec adhuc non te mors improba sperno
In quem necdum aliquid iuris habere potes.
M.: Nempe iaces nostri confossus arundine teli
Hoc in te certe ius habuisse fuit.
H.: Non iaceo, nec tela tuae mala sentio dextrae
Et nec adhuc pars est ulla sepulta mei.
M.: Nempe iaces, clauditque tuum brevis urna cadaver
An, qui sic iaceat, non cecidisse putas?
H.: Ut iaceant alii quos te stravisse superbis
Ipse tibi invictus te feriente steti
M.: Hoc si stare fuit, si hoc non ergo iacere est,
Dic age quo pacto te cecidisse neges?
H.: Non alia quam qua divi ratione feruntur
In casses numquam posse venire tuos.
M.: Quod si divus eras, cur sic rationis egebas
Ut caderes nostra dive perempte manu?
H.: Nec cecidi, nec divus eram, quid me improba captas
Pars etenim superest maxima viva mei.
M.: Stulte quid ambiguam post fata novissima vitam.
Captas? haec fatuae somnia mentis erant.


page 160b, image: s336

H.: Vivo equidem, neque si corpus malesana tulisti,
Vis animo venit vulneris ulla meo.
M.: Quid tibi fallaci blandiris imagine vitae?
Omnis ab extincto corpore vita iacet.
H.: Quid mihi damna vagae mentiris inania mortis?
Maior ab extincto corpore vita manet.
M.: Ut sibi iam fingant aliquam tua somnia vitam,
Fabula quid vitae proderit ista tibi?
H.: Quam mea fama mihi tribuit verissima vitam,
Adserit, et superis me facit esse parem.
M.: Diisne parem faciat te fama levissima, cuius
Facta est, atque eadem corporis umbra tui?
H.: Non ita, namque brevi clausum est breve corpus in urna
Fama manens pulsat Solis utramque domum.
M.: Ad te fama nihil tua pertinet amplius, ex quo
Seu bona, seu mala sit, nil tibi scire licet,
H.: Non ita, nam manes venit et bona fama sub imos
Et mala apud superos nulla relicta mihi est.
M.: Ergo quid utilium confeceris optime rerum
Scire operae pretium te referente mihi est.
H.: Quamquam teste egeat nullo mens conscia recti.
Non tamen est ullus dicere vera pudor.
M.: Dic igitur, quia non pudet hic quoque vana fateri
Quae vivus faciunt ut videare tibi.
H.: Parvus ad huc primaque notans lanugine malas
Musarum certo numine plenus eram.


page 161a, image: s337

Talia concinui iuvenili carmina plectro.
Qualia permulti non potuere senes.
Inter et aequales vigui, quantumque recordor,
Indole me nemo liberiore fuit.
M.: Iam minus admiror, genus hoc sibi semper ineptum
Promittit nullo tempore posse mori.
Sed cur nulla meas remorantur carmina vires?
Cur etiam vates spicula nostra petunt?
H.: Nil nobis tua tela nocent, quid avara superbis?
Desine, dum coepta cetera lege sequor.
Pene puer varias gentes et plurima vidi
Oppida, fortunae victor ubique trucis.
Nam mihi plus aliis saevit Dea caeca, nec umquam
Desiit indignis exagitare modis.
M.: Cur non et generis velles meminisse, quod illo
Clarior et mors est et tua vita fuit.
H.: Non pudet ingenuis adeo natalibus ortum,
Ut fuerim patrio sanguine Francus eques.
Sed mihi plus curae fuit, ut generosior essem,
Divitis aeternis dotibus ingenii.
M.: Quid tamen hoc prodest postquam nos ista tenemus
Omnia ceu forti capta trophae manu.
H.: Corpus avara tenes clausum, teneasque sepulcro,
Me mea cum superis vita superstes habet.
M.: Nondum digna satis vitae miracla peractae,
Queis vel adhuc possis vivere, facta refers.


page 161b, image: s338

H.: Prima rudimentis clausa est iuvenilibus aetas,
Digna viro gessit munera vita sequens.
Nam patriae laudes, et libertatis ademptae
Iura, manu, calamo, fortiter adserui.
M.: Quas laudes? quae iura refers? quibus adseris armis
An meritis eguit Teutonis ora tuis?
H.: Incluta Pontifices Germania passa tyrannos
Non tantum est meritis visa eguisse meis.
Quam mea facta licet non possent sola levare,
Quae tamen huic potui commoda ferre, tuli
M.: Qua ratione precor? nam tu nec corpore firmo
Nec fortunae opibus permetuendus eras?
H.: Viribus ingenii praesentia damna levabam
Corporis, atque isto nomine fortis eram.
Et mea raptores fregerunt scripta Cynaedos,
Plus quam mille aliis ullius arma modis.
Nec tamen imbellis fueram, nec corpore fractus,
Vulnera multa dedi, vulnera multa tuli.
Scit Romana lues bullarum turba ministri,
Nec tu strate mihi Galle superbe negas.
Quod tamen infirmi mihi corporis obicis artus,
Postremi vicium temporis illud erat.
M.: Straveris et Gallum, et Romanum fregeris hostem
Fractus es, et stratus non minus ipse mihi.
H.: Principibus quoque carus eram, sed plena malorum
Tempora, non sunt hoc passa fuisse diu.


page 162a, image: s339

M.: Nil moror ut fueris carissimus omnibus, hoc te
Plus iidem fato procubuisse dolent.
H.: Stultitia haec equidem mortalibus omnibus una est
Ut quod tu rapias, hoc periisse putent.
Illi igitur nostro funebria iusta sepulcro
Solvant, et lacrimis mortua membra rigent
Me mea stultitia securum fecit ab ista,
Quae nunc est alio vita futura loco.

IN FUNERE CLARISSIMI IOANNIS Reuchlini Phorcensis, Epicedion.

Si bonus extinctum crudeli funere Daphnim,
Tytirus Andinas concinit inter oves.
Sicelis ereptum si flevit arundo Bionem.
Si casus eadem luxit Adoni tuos.
Si Maecenatem quisquis fuit ille, beatum
Flevit, et Augusto carmina digna dedit.
Tristia si magni deflevit funera Drusi,
Qui lacrimas tersit Livia sancta tuas.
Si tener amissum ploravit Naso Tibullum,
Ante diem Stygiae membra dedisse rati.
Si [Note: 1531: Orig.: Sic] defleta tibi est tua Cynthia docte Properti,
Illaque quae Paulo coniuge clara fuit.
Denique si magnum deflevit Musa Maronem,
Iussa sacro magni Caesaris ore loqui.
Nos Reuchline tuo nullos in funere fletus
Mittere, res veniam non habitura fuit.


page 162b, image: s340

Cuius ad interitum latis Germania campis.
Ingemuit cladis vulnera fassa novae.
Quem sic extinctum fortes luxere Suevi,
Ut natum genitrix unica flere solet.
Et merito, quid enim praeclarius extulit umquam,
Inclyta gens bello divitiisque potens?
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae,
Vestra novum certe gloria vulnus habet.
Qualis erat quondam Scythicis Anacharsis in oris,
Et tibi Pythagoras aequore cincta Samos.
Qualem cognovit Mythilenae Pittacon olim.
Orpheus qualis erat barbara Thraca tibi.
Talis Reuchlinus tibi erat Germanica Phorcyn
Et tibi Germano quisquis in orbe colis.
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae,
Amisso luget nomine vester honor.
Parca sub Elysias Reuchlinum transtulit umbras,
Delitias nostras invida Parca tulit.
Est locus aurorae primo surgentis in ortu,
Aeriae supra lucida regna plagae.
Ille vel Hesperidum cultis certaverit hortis,
Alcinoi varium vicerit ille nemus.
Tam facili vernant aeterna rosaria cultu,
Luxuriat vivo germine dives humus.
Aurea felicem pingunt violaria campum,
Nulla est in tali pestilis aura loco.


page 163a, image: s341

Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae [Note: Vredeveld: Orig.: Musae] ,
Paene iacet vestri gloria fracta chori.
Illic felices inter nunc pascitur umbras,
Vivifica potu nectaris, ambrosia.
Non quali pavisse deos pater ille deorum,
Fertur ad ardentem Iuppiter Oceanum.
Sed qualem, caeleste animae genus, esse suerunt,
Quas sua per Christum pascit adulta fides.
Felices animas, quibus obtigit ista voluptas,
Usibus a cuius vita beata venit.
Felicem te dive tuo Reuchline recessu,
Quam bona mutata nunc loca sorte tenes.
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae,
Vestra fere falsum gaudia nomen habent.
Nec te paeniteat doctissime nominis huius
Suevia, nam patria est non Pelopoea tibi.
Quis tamen argutis satis approbet omnia Graiis?
Non vis Reuchlinum Capnio forte placet.
Haec quoque si Latias vox non arridet ad aures
Hei quales flammas fumulus iste dedit.
Clarior ille fuit rutilanti fumulus astro,
Quod Venus in molli confovet alma sinu.
Fumulus ille diu sopitos excitat ignes,
Lampadis ille novi fumulus instar habet.
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae,
Dimidio vitae gloria vestra caret.


page 163b, image: s342

Non fuit eloquii potior virtute Latini,
Graecia Reuchlino cognita tota fuit.
Primus Iudaeas voces et barbara nostras,
Chaldaeo docuit verba notanda sono.
Astrorum caelique vias et sidera novit,
Novit inhumanae tertia regna plagae.
Illi, si qua potest humanas ulla per artes,
Gloria plena dari, gloria plena data est.
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae,
Non habet auctorem gloria vestra [Note: 1531: Orig.: nostra] suum.
Claviger invictam capitum grege contudit hydram
Perdidit hic isto durius angue malum.
Nam quae lerna magis totum grassata per orbem,
Quam Monachum nuper bardocucullus erat?
Ipsius hanc avide populantem viscera pestem,
Reppulit, et victae iura superba dedit.
Dicite mendicae volucres, quae caussa coegit,
Eximium rostris impetiisse virum.
An quia vos fatuae contemnitis omnia picae,
Quae reliquae metuunt et venerantur aves.
Nulla sed interea nisi frivola bella movetis,
Atque estis sola garrulitate truces.
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae,
Gloria sub lacrimis vestra sepulta iacet.
Heu dolet et frustra dolet, et res stulta profecto est
Hic ubi nil prodest, velle dolere, dolor.


page 164a, image: s343

Sed quis tam iusto possit pugnare dolori?
Ipse dolor causam saepe doloris habet.
Hac quoque communi studiorum clade, quis umquam,
Riserit? aut quis tam saxeus esse queat.
Tam fera barbaries nulla est, quae vulnere tali
Non aliquo nequeat condoluisse modo.
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae
Non est incolumi gloria vestra statu.
Tene beate deo nullis Reuchline fleamus,
Nec tua condamus funera carminibus.
Te patriae flevere tuae, fortissima bello
Pectora, te gravibus Rhenus et Ister aquis.
Quantum afflicta tuo fuerit Germania fato
Flumina pene audent, mutaque saxa loqui.
Unde etenim bona quae tecum periere resumat?
Unde iterum dotes est habitura tuas?
Dicite Sueviades lugubria carmina Nymphae
Dicite nunc penitus gloria nostra iacet.
Regna colas vere melioris tertia mundi
Qua niveas ducit signifer agnus oves.
Qua sedet, et magnum nutu rex temperat orbem,
Quem peperit verum virgo puella Iovem.
Sit tibi sancte senex requies in partibus illis
Quam rabies monachum nulla movere queat.
Terra tui teneat placidissima corporis ossa,
Et tua in aeternos stent monumenta dies.


page 164b, image: s344

CLARISSIMI VIRI BILIBALDI PYRGHAYMERI PATRICII NUrenbergensis ac Augustalis Consiliarii, qui mortuus est Anno M. D. XXXI. Mense Ianuario, Epicedion.

BILIBALDUS PATRIAM ALLOQUITUR.

Quid iuvat assiduis incessere fata querelis,
Saepius et nimio dura fuisse queri?
Viribus aeternis manet immutabile robur,
Quod sibi fatales constituere deae.
Quare age ne nostro lacrimas in funere funde
Patria, nec longi signa doloris habe.
Non ego lugentes abii velut exsul ad umbras,
Altera te potior patria nacta mihi est.
Quam bene conditio vitae est mutata prioris,
Quae, mihi si quis ad hanc conferat, umbra fuit.
Creditus interiisse tibi, nunc vivere primum
Incipio, et vere muneris esse mei.
Nec tu cive tuo te orbatam credere debes,
Qui nunc non minus est, quam fuit ante tuus,
Cuius ab exequiis tibi maior imago resurget [Note: 1531: Orig.: resurgat],
Fama quidem vivis esse maligna solet.
Omnia mors aperit deterso nomina fuco,
Nube sub invidiae quae latuere prius.


page 165a, image: s345

Quamquam ego non latui, quamquam mea clara fuerunt
Nomina, splendescent nunc tamen illa magis.
Nam tibi multa et magna satis monumenta reliqui,
Illa meo quiddam [Note: 1531: Orig.: quidem] corpore maius habent.
Corpus iniqua quidem morbis attriverat aetas,
Ingenii semper gloria firma stetit.
Non hoc pestis atrox, non hoc declivior aetas
Excusso potuit dissoluisse statu.
Mansit, et extremos firmum pervenit ad annos,
Hoc mors non potuit cogere saeva mori.
Nec tibi profuerat corpus quod inutile fecit,
Mille modis aetas, crux data mille modis.
Profuit hic animus tibi patria, proderit idem,
Dum decus ingenii corpore maius erit.
Quamquam dum solidas vires animosa senectus
Sufficeret, miles non tibi turpis eram.
Nec te credo mei post tot benefacta pudebit,
Utilis est virtus nunc quoque nostra tibi.
Et si permittis de me [Note: "me" lacking in original, supplied from 1531] mihi dicere, postquam
Invidiae stimulis gloria vera caret.
Plus tibi praestiterant solidae mea nomina laudis,
Quam foris aut vires divitiaeve domi.
Ipse tuam fovi per regna externa salutem,
Ipse tui vindex semper honoris eram.
Pro te saepe tuli discrimina maxima, pro te
Saepe steti supplex Caesaris ante thronum.


page 165b, image: s346

Maximus eximiis me laudibus Aemilianus
Caesar honoratum iussit habere locum.
Nec me Caesarea potior fuit alter in aula
Consiliis, rerum fructibus, ore, fide.
Nec mihi defuerant virtutes militiei
Bellica sunt ductu signa relata meo.
Sed poterant de me speciosius ista referri
Pluraque quae prohibet dicere facta pudor.
Haec tibi si qua potest exsistere causa querendi
Abstulit haec durae mortis avara manus.
Nec mihi profuit ingenuas cumulata per arteis
Gloria, quo caderet corpus inane minus.
Non sacra magnorum mysteria cognita vatum,
Quidquid et arcanum litera sancta docet.
Omnia non sacri lustrata volumina iuris,
Non quidquid medicae cura salutis habet.
Omnia non facili tenuisse mathemata sensu,
Quodque aliquis magnos Rhetoras inter eram.
Non operata diu duplicis facundia linguae
Denique non quidquid Pallas amare potest.
Haec mors cuncta tulit, nihil horum ingrata reliquit,
Si spectes miseri corporis officium.
Si vero aeternae, quod debes, nomina famae,
Talia cum vellet tollere dona, dedit.
Sicut enim corpus consumit avara recoeptum,
Sic dona ingenii splendidiora facit.


page 166a, image: s347

Parte igitur meliore mei tibi cara superstes
Sum patria, hac numquam mortuus esse ferar.
Tu monumenta stude nostri retinere favoris
Si sapis, ut maneant quam diuturna tibi.
Inde mei similes multos ut habere labores
Admonitam et memorem te satis esse velim.
Ne placidi tantum spectes commercia lucri
Rei non indignae si tueare modum
Quod si divitias studiis sapientibus ornes,
Aequari nulla laus tua sorte queat.
Sicut enim flores rerum moderamine laeto
Sic arteis debes laeta fovere bonas.
Atque animum studiis tanto magis addere, quanto
Sordescunt isto tempore spreta magis.
Quod si non facies, neque credes ista monenti,
Quo te paeniteat iam tibi tempus erit.
Nec procul illud erit tempus, nisi cauta futuri,
Praevenias cladis tristia damna tuae.
Qua facere id possis, nec tu nescire videris
Nec decet hic manes consuluisse tibi.
Quamquam consiliis mens libera corporis aestu,
Plus valet, et propius cunctaque seque videt.
Tu mihi si qua voles impendere praemia honorum
Fac cineri solvas omnia iusta meo.
Hic ubi Pegnesus pulchram vagus alluit urbem,
Quae de Teutonica Noride nomen habet.


page 166b, image: s348

Hic mihi constitues clari monumenta sepulchri
In quibus abiecti corporis ossa cubent.
Et positum in viridi signabis cespite marmor
Sive hoc, sive alio carmine forte [Note: 1531: Orig.: ferre] voles.
Nuper in hac reliquum Bilibaldi condidit urna
Quam civi posuit patria grata suo.
Hunc mihi tu statues tumulum monumenta, per orbem
Ipse mihi feci non peritura. Vale.

IN FUNERE SUMMI VIRI MERCUrini Principis Chattinariae, divi Caroli Imp. Caes. [Abbr.: Imperatoris Caesaris] V. Consiliarii Ad Clariss. [Abbr.: Clarissimum] virum D. [Abbr.: Dominum] Ioannem Dantiscum Episcopum Culmensem, ac Regium Poloniae Legatum, Epicedion.

Cui sua divitias virtus et honesta laborum
Opes honestas contulit patientia.
Scribere me Dantisce iubes Epicedia magni
Quae Mercurini funus ornet laudibus.
Fas mihi mandatis animo parere volenti
Tua cuncta iussa quem decet, capescere.
De me sic meritus cum sis, et sic tua virtus
Et postulet haud vulgaris eruditio.
Accipe sed lacrimis alieno carmina plectro
Ratione scripta Mercurini nominis.
Quod quia spreverunt Elegi tractasse rebelles
Successit his Iambus aequus arbiter,


page 167a, image: s349

Quondam criminibus nunc aptus [Note: 1531: Orig.: aptis] et ille querelis,
Et ante saepe lectus in funebribus.
Tempore quo tetricae ruperunt fila sorores
Tibi Mercurine [Note: 1531: Orig.: Mrecurine] Chattinariae domus
Eximium decus, ad tumulum venere frequentes,
Divae daturae iusta funeri tuo.
Prima bonis virtus comitata sororibus ibat
Probitate, lege, pace, iustitia, fide.
Ibat et ipsa suis sapientia cincta ministris,
Modestia, pietate, fortitudine.
Ex his triste duae pheretrum subiere priores
Capulum sequentes ingemuere ceterae.
Praecipue pax atque fides, quas ille solebat
In tempus omne amare constantissime.
Iustitia indecores flebat laniata capillos
Audita sive hoc, sive tale quid loqui.
Quae modo ab exilio duce te revocata videbar,
Te Mercurine abeunte rursus avocor.
Conscidit alma fides lacerae subtegmina pallae
Et eiulabat ut solent miserrimae.
Ingemuit probitas solam se questa relinqui
Quod occidisset ipsius verus pater.
Quis numerare queat, quot in illo funere divae
Bonis amicae lacrimas effuderint?
Quas neque crediderim tantum doluisse, cicuta
Quando extulere consopitum Socratem.


page 167b, image: s350

Nec plures lacrimas magno fudisse Platoni
Cum sternerent funebre diversorium.
Non sic Democritum flerunt non Pythagoraei
Ad haud parum lacrimosa busta funeris.
Nec tantum ille chorus virtutum Heroinarum,
Funebre solvit Mercurino debitum.
Verum etiam super Aonides venere puellae
Nec defuere contorales Gratiae.
Quae procul e tumulo spectantes tristia magni
Sed gloriosa Mercurini funera.
Constiterant maestae gemitusque dedere Camenae,
Collacrimantes adstiterunt Gratiae.
Cum sic prae reliquis de ter tribus una loquuta est,
Fuisse credas Uranien amabilem.
Heu dolor, hoc etiam Parcis licuisse superbis,
Quis aequiore pectoris sensu ferat?
Ecce iacet nostri quondam defensor honoris,
Nos ille semper excolebat unice.
Quanto nostra [Note: 1531: Orig.: nostro] salus orbata est praeside? quanto,
Orbata patre vera virtus exsulat?
Quale Auguste tuo decessit lumen honori,
Letale vulnus hocne sentis Carole?
Nemo tuae melior, te principe, praefuit aulae,
Meliusque rebus nemo consuluit tuis.
Pacis et armorum fuit arbiter aequus, et idem


page 168a, image: s351

Auctoritate summus, invictus manu.
Magnarum contemptor opum, pietatis imago
Rarissima altae fama temperantiae.
Invidere tuis talem fata impia rebus
Auguste Caesar o beate praesidem.
Ne tibi quo posses veterum virtute priorem
Te gloriari dira sors relinqueret.
Nam fuit ille tibi, quod Maecenas fuit olim
Tuo bonus ter maximo cognomini.
Quod fuit Aeacidae Phoenix, quod Nestor Atridae,
Quod Mentor incluto senex Ulisseo.
Quod fuit Aeneae magno generosus Achates,
Quod glorioso Ephestion Philippidae.
Nunc tamen ille brevem tantus tenuatur in urnam,
Et vix inane nomen exstat illius.
Vos mihi nunc maestae date lilia pulchra sorores,
Cumulemus ut sepulcra floribus novis.
His saltem illustrem decoremus honoribus umbram,
Fungamur hoc, quamvis inani munere.
Talibus Uranie [Note: 1531: Orig.: Uraniae] dictis affata sorores
Confusa tristes eiulatus aedidit.
Nec Charites tacuere, sed e tribus [Note: Vredeveld: Orig.: tristibus] una loquuta est
Thalian hanc fuisse floridam ferunt.
Nos larga dedimus caelestia munera dextra,
Tibi Mercurine queis placebas omnibus.


page 168b, image: s352

Luminibus blandam tibi nos afflavimus auram,
Nos vultui tuo perennem gratiam.
Nos decus indidimus maiestatemque verendam,
Tuoque robur haud iniquum corpori.
Nostrum munus erat quae te facundia divis
Aequavit ipsis, praetulit mortalibus.
Quid tamen haec prodest tibi nos tribuisse deorum,
Benignitate copiosa munera?
Invida postquam isthaec mors abstulit omnia, quando
Fuerant tibi datura fructum maximum.
Iam patrium linquens Hispani flumen Iberi,
Germaniam petis secutus Caesarem.
Cum subito extinctum populi videre colentes,
Montana regna ad Oenipontum nobile.
Scilicet invidit fatum, ne magna videres
Rheni superbi, Danubique flumina.
Sed nihil immiti prosunt in morte querelae,
Nullis superba precibus umquam flectitur.
Nos tibi nunc tumulum facimus, tumulumque coronis
Ornamus hisce perpetuo virentibus.
Ut dum vere novo repetitus floreat orbis,
Tua gloriosa laude fama floreat.


page 169a, image: s353

IN FUNERE CASPARIS NUCELII Praefecti aerario urbis Noricae, Epicedion.

Et merito, quid enim non lugeat omnis ademptum
Norica res fato publica Nucelium?
Nam si parva levi languent discrimine, peius
Corporibus magnis vulnera magna dolent.
Sentit, et ipsa suum sic fert animosa dolorem,
Ut dextra vulnus dissimulante tegat.
Quamquam non ita dissimulat, quia languet honesto
Vulnere, ut hac sese clade dolere neget.
Non negat, imo gravi se laesam sorte fatetur,
Postquam Nucelium Parca maligna tulit.
Nunc igitur fato crudeli deflet ademptum,
Quae prius urbs illo cive superba fuit.
Et merito lugens talem sibi deflet ademptum,
Seu libeat natum dicere, sive patrem.
Nam quod dilectae mater solet esse parenti,
Hoc numquam patriae non fuit ille suae.
Quod natae [Note: 1531: Orig.: nate] genitor solet esse fidelis amanti,
Hoc tibi dum licuit Noricaberga fuit.
Hunc non illa fleat? non huius iniqua queratur
Stamina posterius non potuisse trahi?
Non si sit Scythico sub sidere condita, non si
Inter inhumanos sit sita Bessagetas.
Namque fuit patrii studiosus semper honoris,
Urbanae custos utilitatis erat.
Ille sua sanctum ornavit virtute senatum,
Plebei semper amans ordinis ille fuit.


page 169b, image: s354

Publica privatis bona praeposuisse solebat,
Nec propria quaquam commoditate trahi.
Consilio bonus, ingenio fuit utilis acri,
Facunda eloquii dexteritate potens.
Cumque magistratum gereret, non illius umquam,
Iure tumens, voluit plus licuisse sibi.
Natura facilis, civilis, et aequus in omnes,
Non aliqua fastus asperitate gravis.
Non rigidus, non ore minax affabilis omni
Tempore, seu iuvenis, seu loquerere senex.
Nulli umquam nocuit, multos adiuvit, et omnes
Officiis studuit demeruisse bonos
Cunque Latina minus saperet, tamen illa fovebat,
Unicus, et studiis semper amicus erat.
Vidit enim pulchris studiorum fructibus urbes,
Crescere, et huic illis esse putabat opus.
O rara virtute virum, nam tempore nostro,
Qui studia ignorant despicere illa solent.
Quid memorem quanto ille [Note: 1531: Orig.: illi] fidem Christeida cultu,
Qua pietate animi simplicis extulerit?
Sancta renascentis divini oracula verbi,
Prima loco iussit civibus esse suis.
Quod Cato Romanae quod erat Pompeius urbi,
Ille suae, tantum dempseris arma, fuit.
Nec sic eminuit primum ut se vellet haberi,
Libera res fasces debet habere pares.


page 170a, image: s355

In quibus eminuit tamen, illa fidelibus auxit,
Ipse pares spectans, facta ministeriis.
O clarum pietate virum, cui civica certe,
Si ferat haec aetas danda corona fuit.
Nam plus est in pace bonos bene ponere cives,
Quam medio in bello conseruasse malos.
Ille etiam seu pacis erant, seu tempora belli,
Sive nec hoc certum, sive nec illud erat.
Nil alienum a se humani ratus esse negoti,
Pauperibus promptam saepe ferebat opem.
Munera iudicio non praetulit, omnia fecit
Ut scirent omnes et sine teste nihil.
Aequales summa pietate colebat amicos,
Sed nec inaequales sprevit amicitias.
Omnibus obstrictum se maluit esse videri,
Quam male devinctum quemlibet esse sibi.
Moribus his fuerat quos, quam reprehendere, posset
Ipse magis vera laude probare Cato.
Ornabat facilem generosa modestia mentem,
Suspicio luxus nec levis ulla fuit.
Nemo magis ganeae, nemo magis ebrietati
Nemo magis ludis turpibus hostis erat.
Talis hic, et tantus, quid ni doleatur ademptus?
Non fleat urbs tali Norica cassa viro?
Roma suum lacrimis Ciceronem flevit acerbis,
Sed raptum exilio, non tamen exitio.


page 170b, image: s356

Atque hunc restituit cupidae Pompeius urbi,
Atque alii, res haec deteriore loco est.
Norica sic gemit ex oculis urbs prorsus ademptum
Nucelium, ut nemo restituisse queat.
Si foret exilio bonus hic revocandus ab ullo [Note: 1531: Orig.: illo]
Nulla nimis spatii terra habitura fuit.
Ibimus extremos ultra Garamantas, et ultra
Aestivae Solis torrida regna plagae.
Ibimus et Scythiam supra Tanaimque nivalem,
Quaque stat aeterno Tethyos unda gelu.
Nunc nec ab occiduis, nec ab Euri vallibus illum
Possumus in nostros restituisse lares.
Illum ac nos inter mors ferrea limina fecit,
Limina quae nulla frangere detur ope.
Illa Cyclopaeis validas mage [Note: 1531: Orig.: mago] turribus arces
Exstruit, humanas despicit illa manus.
Illa nec ambiri longarum ambage [Note: 1531: Orig.: ambago] viarum,
Nec falli quavis conditione postes.
Omnibus insidias posuit regionibus, omnes
Decipulis homines nocte dieque capit.
Solius arbitrio nutu quatientis Olympum,
Aut cessat properans, aut furit incipiens.
Huius ab insidiis postquam est excoeptus, et istas
Humani posuit corporis exuvias.
Iam loca Nucelius placida et meliora frequentat,
Nunc tandem patriae civis in urbe suae.


page 171a, image: s357

Nanque haec non patria est nobis, quicumque profecti,
Huc ex aetherea ducimus arce genus.
Hinc sumus atque istas post fata revertimur oras,
Quicquid in his tenebris vivimus, exilium est.
Illo Nucelium mortali ex orbe reversum,
Desinite iniusto velle dolore queri.
Quin potius monumenta viro victura parate,
Ipsius ut longo tempore vivat honor.
Hoc cives decuit gratos, sic ipse tot annis,
De vestris meritus rebus et urbe fuit.
Sed ne forte olim spectetur inane sepulcrum,
Impositum cineri littera signet opus.
Hoc quicumque vides signatum carmine saxum,
Hic sita Nucelii Casparis ossa scias.
Praefuit ille diu patriae feliciter urbi,
Pene senem morbi vis truculenta tulit.

FINIS.


page 171b, image: s358

IN FUNERE CLARISS. [Abbr.: clarissimi] QUONDAM VIRI, D. [Abbr.: domini] HIERONYMI EBNERI URbis Noribergae Aerario praefecti supremi etc. [Abbr.: et cetera] per Helium Eobanum Hessum, Anno M. D. XXXII. Mense Augusto dictum.

Cum mihi funebres dictaret Musa querelas,
Nuper, et augendis luctibus apta foret.
Frangebam calamos, et plectra loquatia rupi,
Ad lacrimas iterum non habitura viam.
Heu incerta hominum fiducia, nulla futuri
Spes animi certam debet habere fidem.
Nam mihi cum ratio non ullius ulla querelae,
Fine videretur posse venire novo.
Quam subito in tenues spes illa evanuit auras,
Quam subito est ratio carminis orta novi.
Scilicet illustres caneret dignasque perenni
Laude animas, quae nunc muta Thalia foret.
Non ita, nam fato iacet ille extinctus iniquo,
Ille decus patriae praesidiumque suae.
Cuius ad interitum Nymphae Pegnesides aegrum
Vorticibus rapidis exseruere caput.
Et quis io periit? mediis nam sensimus undis
Insignem meritis interiisse virum.


page 172a, image: s359

Cum subito tenues vox est audita per auras,
Fallimur? an Genii Noridos urbis erat?
Dicite lugentes funebria carmina Nymphae,
Ferali tristes cingite fronde comas.
Occidit Ebnerus dubiis Hieronymus annis,
Nam potuit plures vivere et esse super.
Attigit undecimi vix dum confinia lustri,
Rupit adhuc stabilem de tribus una colum.
Dicite crudeles infamia numina [Note: 1531: Orig.: nomina] Parcae,
Hic vos nonne modum, non habuisse pudet?
Quam vos utilibus sublatam exstinguitis annis,
Ah nondum virtus debuit ista mori.
Non sibi sed patriae plures vixisset in annos,
Ebnerus patriae vivere doctus erat.
Quae nunc ipsa patrem merito sibi luget ademptum
Lugubre funereo pulvere sparsa caput.
Dicite lugentes funebria carmina Nymphae,
Ferali tristes cingite fronde comas.
Illum omnis luget populus, quique incolit urbem,
Quique extra populus moenia celsa colit.
Omnis et hunc aetas, sexusque hunc omnis, ademptum
Feminei coetus tota corona dolet.
Hunc deflent cecidisse viri iuvenesque senesque
Nemo puer, lacrimis nulla puella caret.
Omnes ille equidem pietate accepit eadem.
Omnibus ex animo fidus et aequus erat.


page 172b, image: s360

Mirum quod tanto in populo vox nullius umquam
Ausa est de factis illius ulla queri.
Parte omni ex aequo virtutes miscuit omnes,
Par in eo gravitas dexteritasque fuit.
Qualem divitibus, talem se gessit egenis,
Unus erat candor pectoris, una fides.
Extulit aequatam non ulla superbia mentem,
Nullius insurgens perculit aura metus.
Quod si iustitiam spectes, haec summa feratur
Laudis, Aristides Noricus ille fuit.
Si quam res animo prudenti gesserit omnes,
Hic te pene, Fabi Maxime, maior erat.
Quos adeo forti non sprevit pectore motus,
Non merito ut dicas Caesar et ille fuit.
Pulchra verecundos comitata modestia mores,
Ante et Graiugenas Romulidasque tulit.
Quamquam si libeat gentilia nomina nostris
Conferre, innumeri qui peterentur erant.
Nostra alia est ratio sancti quos unda lavacri
Abluit, et fassi qui tua Christe sumus.
Qui tua Christe sumus fassi, mortemque crucemque
Vulnera, flagra, genus, munera, verba, fidem.
In quibus ille fuit tanto succensus amore,
Ut leve pro Christo duxerit esse mori.
Quam bene pro solo vetera omnia nomina Christo
Spernimus, hic illi vitaque duxque fuit.


page 173a, image: s361

Rettulit omnia ad hunc, accepta huic cuncta ferebat,
Quae data cognorat munera cumque sibi.
Mille alias alii adnumerent virtutibus istis,
Me vetat ingenuus dicere plura pudor.
Dicite lugentes funebria carmina Nymphae,
Ferali tristes cingite fronde comas.
At tu iudicio fatorum ablate maligno,
Quantus es eximia factus in urbe dolor.
Te non soli homines, non patria sola, sed ipsi
Pene etiam montes, mutaque saxa gemunt.
Te nemus Hercynium, vitrea te [Note: 1532: Orig.: ve] Noricus unda
Pegnesus, liquidi te gemuere lacus.
Nunc tua rura etiam Megalopagana queruntur,
Te sine quod placeat laudis habere nihil.
Coniugis ut carae lacrimas gemitusque perennes,
Ut taceam sanctae pignora rara domus.
Quid tuus ille animi sibi nunc assumet Erasmus?
Ille tui generis gloria, fama, decus.
Quantas ille tibi laudes, quantasque dicabit.
Ingenii dotes et monumenta sui?
Tu tamen o caelo iuvenis gratissime, ne te
Ne procul a Musis mors genitoris agat.
Cur tamen haec metuam de te, quem laeta iuventae
Gratia non paucos extulit ante senes?
Dicite lugentes funebria carmina Nymphae,
Ferali tristes cingite fronde comas.


page 173b, image: s362

Illius, ille chorus luget tua funera, cuius
Ordinis eximium tu decus unus eras.
Non quia non habeat [Note: 1532: Orig.: habeant] similes tibi, sed quia tandem
Ex ista non est integra parte sui.
Quid loquar [Note: 1532: Orig.: loquor] ingenuas quam foverit impiger artes
Quam tulerit Musis tristibus unus opem?
Quo misere afflictis studio succurrerit, et qua
Fulcierit lapsas dexteritate Scholas.
Nimirum ingenuas evectus et ipse per arteis,
Artibus ingenuis verus amicus erat.
Vidit enim quam contemptae spretaeque iacerent,
Quamque esset clades inde futura gravis.
Atque ita consuluit patriae, quantum esset in ipso,
Quantum etiam possent tempora dura pati.
Sed tamen invidere viri conatibus istis,
Numina nascenti non satis aequa Scholae.
Quod si digna Deo virtus spectanda fuisset,
Hic vir ob hanc dignus ne moreretur erat.
Si probitas, si sancta fides, si fixa Deo spes,
His satis armatus viribus ille fuit.
Quid tamen hoc prodest? quid cingi talibus armis
Invictas Divum profuit ante manus?
Dotibus a tantis cur non fatalia Parcae
Numina, crudeles abstinuere manus?
Vel si virtutem nihil est coluisse, dedissent
Vivere adhuc paucos huic licuisse dies.


page 174a, image: s363

Sed tamen est nimium ratio huius inepta querelae,
Gratari et melius, quam doluisse fuit.
Ponite lugentes funebria carmina Nymphae
Ornatas viridi cingite fronde comas.
Perdidit Ebnerus falsae mala gaudia vitae,
Invenit vitae gaudia vera novae.
Exuit arma sui mortales corporis artus,
Induit arma animae non moritura suae.
Pone modum lacrimis urbs Norica, mitte querelas
Nil prosunt lacrimae, nulla querela iuvat.
Quin gratare tui potius, quod vivit alumni
Gloria, quod virtus non obitura manet.
Non moritur quisquis tales post funera laudes
Invenit, ista bonis vita venire solet.
Nam quis in hoc populo non miris laudibus illum
Evehit, et patriae vulnera tanta dolet?
Quamquam stulta hominum vanos sapientia motus
Fingit, et ipsa nocens anxia vita sibi est.
Nullus enim miseris modus est affectibus, et nos
Apparens falsi ludit imago mali
Tanquam vel nobis prosit, vel lumine cassis,
Incusare Deos flere, dolere, queri.
Cum nihil hinc ad nos redeat, nihil adferet illis
Praeter stultitiae non habuisse modum.
Sicut ubi errantem sequitur canis impiger umbram
Extimat esse aliquid, quod nihil esse liquet.


page 174b, image: s364

Aut ubi vana leves turbant insomnia sensus,
Omnia quae veniens discutit hora vigil.
Nos quoque qui lacrimis nimis indulgemus ineptis,
Non nimium a brutis turba aliena sumus.
Quin magis hoc ipsis peiores nomine brutis,
Quod nos iudicio fallimur, illa minus.
Nam ratio est aliquo, quae iudicat omnia sensu,
In nobis ratio est, haec ratione vacant
Cum vero rapidae terremur imagine mortis,
Incautos animos somnia vana movent.
Omnia quae veniens post mortem vita revelat,
In media vivos morte fuisse docens.
Quare agite o vanas procul hinc auferte querelas,
Quos fata Ebneri mortis acerba movent
Ille quidem tetro mortalis carcere liber
Corporis [Note: Vredeveld: Orig.: Carceris], astriferi possidet orbis opes.
Unde haec vana hominum ludibria ridet, et istas
Undantes lacrimis non amat inferias.
Nos tamen haec dedimus memori descripta libello
Carmina, sic merito, qualiacumque viro.
Non quia vel manes his credam posse moveri,
Nostra vel aetherias tangere verba domos.
Sed quia quod, quem non potui, testentur honorem,
Seu quia quod volui, nomen in astra ferant.
Vos quoque qui bibitis sacrae Permessidos undas,
Quorum non paucos Noris amoena fovet.


page 175a, image: s365

Vos agite Ebneri cultis signate sepulcrum
Versibus, et grata condite busta manu.
Ille quidem vestro semper sic favit honori,
Ut vix huic tulerint moenia vestra parem.
At tibi Dii faciles, tibi sit placabile caelum,
O anima excessu facta beata tuo
Molliter exigua corpus requiescat in urna,
Donec in hoc licitum sit rediisse tibi.
Donec id adventus tuba nuntia suscitet horae,
Per quam vita bonis, Mors erit una malis.

IN FUNERE CLARISS. [Abbr.: clarissimi] ET INCOMPARABILIS ERUDITIONIS viri D. [Abbr.: domini] Erasmi Roterodami Epicedion H. [Abbr.: Helii] Eobani Hessi.

AD GERHARDUM NOVIOMAGUM

Manibus ut magni funebria poscis [Note: 1537: Orig.: possis], Erasmi,
Flebilibus numeris, docte Gerharde, canam.
Obsequerer, si nostra suas in carmina Musae
Quas olim vires exhibuere, darent.
Qualibus invaluit primae calor ille iuventae,
Qui nunc exstincto frigidus igne iacet.
Sicut laeta vides primi nova gaudia veris
Dum viret, et varias parturit annus opes.


page 175b, image: s366

Post ubi vernus honor defloruit omnis, ab illo
Omnia perturbat, tempore, tristis hiems.
Sic mea vere suo, quae floruit indole laeta
Musa senectutem sentit adesse suam.
Non quia iam canas contraxerit illa pruinas,
Proque sacro gelidas hauriat amne nives.
Sed quia pomiferi ceu tempora prospicit anni,
Nec iuvenem, nec se dixerit esse senem.
Et mihi iam tales iteranti saepe querelas,
Fastidit solitum nausea facta cibum.
Experiar tamen, et quantum se Musa canenti
Ingerit, haud magno, quod petis, ore canam.
Nam tibi tam blando, tam pectore, iusta petenti
Quis neget? et si quis, qua ratione neget?
Eximium fato functum lugemus Erasmum,
Hoc duce qui Musis addita turba sumus.
Fatorum invidia quis enim dubitarit? Erasmus
Hinc est ad superas iussus abire domos.
Hic nihil invidiae est, sed enim superesse licebat
Longius, haec series non properanda fuit.
Certa erat haec illi requies a fine futura,
Tardior hic finis debuit esse tamen.
Vixisset paucos, et ad huc potuisset, in annos
Iusta minus forsan nostra querela foret.
Nunc quia non licuit superesse diutius illi,
Quam decuit, querimur, plus libuisse tribus.


page 176a, image: s367

Dignus erat Pylios qui vita exisset in annos,
Atque etiam plures Nestoras esse super.
Tot, nisi vana ferunt, vivaces saecula cervi
Exsuperant, cornix garrula tam fit anus.
Tam dedit angustos homini lex improba fines,
Naturae ratio tam minus aequa fuit.
Ut tamen hac nobis non sit ratione dolendum,
Quicumque e media pars quota plebe sumus.
Quantum erat ingeniis tam sanctis parcere , et istam
Fatali legem postposuisse die?
Nec de plebe fuit media, virtutis Erasmus
Nomine, semideum par fuit ille choris.
Eripuere tamen terris hunc fata, quid ultra
Erepto hoc prodest flere, dolere, queri?
Quae non abstinuere manus a funere tali,
Paene deos cogent impia fata mori.
Nam quid non habuit? quid non fuit ille, quod ipsae
Fatales possent non timuisse deae.
Eximium fato functum lugemus Erasmum,
Hoc duce qui Musis addita turba sumus.
Ingenio fuit ille sui clarissimus aevi,
Viribus eloquii maximus ille fuit.
Ille sacris primus detractum nuper honorem
Reddidit, et cultus vestiit arte novi.
In lucem pravas monachorum protulit arteis,
Legitimoque deum iussit honore coli.


page 176b, image: s368

Ut taceam quanto pietatem iuverit auctu,
Innumerabilibus viribus ingenii.
Infra se positis, et humi repentibus, omni
Quo potuit studio profuit, arte, fide.
Tot ratione scholas studiorum muniit omnes,
Quot nemo, ante ipsum, qui potuisset erat.
Quae non abstinuere manus a funere tali,
Pene deos cogent impia fata mori.
Perpetuo praesens fuit illi copia fandi,
Dixisses magno cum Cicerone loqui.
Nec mea teste caret vox haec, monumenta reliquit
Plurima, quae nullus nescit in orbe locus.
Quae legit immensas Germania magna per oras,
Quae legit Hesperiae littus utrumque plagae.
Quae legit a nostro divisa Britannia caelo,
Quae legit Arctoo Dania cincta mari.
Quae Scotus et Picti, quae dites lacte Suedi,
Quae legit aeripedi Sarmata pastus equo.
Denique quae totum legit omnis fama per orbem,
Sub quacumque aliquod nomen Erasmus habet.
Eximium fato functum lugemus Erasmum,
Hoc duce qui Musis addita turba sumus.
Illum omnes flevere boni, flevere malique
Usque adeo studiis omnibus unus erat.
Illum Teutonici lugent vada caerula Rheni,
Et quicumque ab eo nobile nomen habent.


page 177a, image: s369

Praecipue qua se praeter Basilea fluentem
Spectat, et occiduas mittit, ut intret, aquas.
Illa viri cineres tanti, tumulumque recentem
Possidet, illa suo condidit ossa sinu.
Illum orae celebrem nunc luget ad Albidos undam,
Quae schola grande decus temporis huius habet.
Quae non abstinuere manus a funere tali,
Pene deos cogent impia fata mori.
Illum, parte sui, maerens, Erphurdia luget.
Hei mihi quod totam dicere grande fuit.
Luxisset meliore modo, nisi forte fuisset
Non satis in Musas officiosa meas.
Nos quoque qui patrio colimus loca proxima Lano,
Hic obitus merito flemus Erasme tuos.
Hic ubi belligeri Martis cognomine Burgum,
Ardua praecelsae culmina rupis habet.
Eximium fato functum lugemus Erasmum,
Hoc duce qui musis addita turba sumus.
Quid moror in parvis? illum Germania luget,
Quanta sub Arctoo, sidere cumque iacet.
Extinctum hunc ab utroque mari terra Itala luget,
Gurgitis usque ad aquas magne Pelore tui.
Hunc Tartessiacas Hispania deflet ad undas,
Nunc mistas lacrimis ducit Iberus aquas.
Hoc nunc armipotens vitali lumine casso,
Gallia quodque fleat, quodque queratur habet.


page 177b, image: s370

Hunc gemit assiduo populosa Britannia fletu,
Haec illi genitrix pene secunda fuit.
Omnis in occiduo quae fluctuat insula Ponto,
Turbata est fama mortis Erasme tuae.
Tam perculsa gravi lugeret Graecia fato,
Si foret illa sui iuris, ut ante fuit.
Quae non abstinuere manus a funere tali,
Pene deos cogent impia fata mori.
Tu tamen ante alios, nisi tu tua damna dolebis,
Dotibus invideam dure Batave tuis.
Te magis illustrem tuus ille beavit alumnus,
Quam, quibus immodice luxuriaris, opes.
Quam quae bellipotens duris te exercuit armis,
Olim Romanae pars quota militiae.
Ille tibi famam peperit sine fine futuram,
Invidet hanc laudem Romula terra tibi.
Tota tibi socio plaudit Germania coetu,
Hac ille ingenue matre superbus erat.
Illum nunc eadem tecum, tibi, luget ademptum,
Non secus ac nati viscera cara sui.
Eximium fato functum lugemus Erasmum,
Hoc duce qui Musis addita turba sumus.
Dicite fatales crudelia numina parcae,
Hic numquid vires vos habuisse pudet?
Vos quoque vocales placidissima numina Musae,
Anne ego vos lacrimas hic tenuisse putem?


page 178a, image: s371

Non puto, nam blando coluit vos semper amore,
Totus erat vestri laus, decus, aura, chori.
Vestris ille puer crevit nutritus in umbris,
Lac vestris infans suxit ab uberibus.
Haec mihi dicenti, sic reddidit una sororum
Uranie [Note: Vredeveld: Orig.: Uraniae], nisi me forma fefellit erat.
Nemo datas fato potuit praevertere leges,
Omnibus haec certa est meta terenda rota.
Qui tamen hac moritur, qua lege est functus Erasmus,
Non moritur, sed quo vivere possit habet.
Quare age mitte graves tristi de pectore curas,
Nec nos perpetuo tempore flere decet.
Quandoquidem vitam nunc primum vivit Erasmus,
Quam recto vitam dicere iure queas.
Quin potius posito versus inscribe sepulcro,
Quos propria scripsit blanda Thalia manu.
Quod reliquum magni bustum breve clausit Erasmi,
Clausit idem docta cum pietate fidem.
Non tamen hic totus tegitur, pars maxima terras
Implet, et haec illi non satis urna fuit.

FINIS


page 179a, image: s373

HELII EOBANI HESSI SILVARUM LIBRI IX.

LECTORI.

Alcinoi legimus, miramur Adonidis hortos,
Invenit Hesperidum succina silva fidem.
Quae tandem invidia est, non his permittere silvis,
Ficticii saltem nominis esse decus?
Fallor, an huc aliquis tamen ingredietur amicus,
Quem nova querceti divitis umbra iuvet?

*iwaxei/mou tou= *kamerari/ou.

u(/lhn th\nd' e)lqw\n ei)s2 a)/culon e)/rgou a)qrh/seis2
ou)x o(/qe bh=s a)/rcwn a)ll' o(/qi lhco/menos.
kai\ ga\r g' ei) pa/ra muri' e)/asi ka/l' a)lla/ te te/ryin
e(/cei o(mw=s2 pro/teron pa=n pelekissa/menon.
ma=llon d' ou)de\ po/nou ko/ros ou)de/ soi e)/sset' e)rwh/
pri\n ta/d' a)nagnw/sei dendrea\ pa/nta pe/sh|


page 179b, image: s374

OPTIMO AC ORNATISS. [Abbr.: ornatissimo] PRINCIPI Domino Ioanni Dantisco Episcopo Culmensi ac Administratori Pomesaniensi etc. [Abbr.: et cetera] Domino ac patrono perpetua fide colendissimo suo Helius Eobanus Hessus S. D.

CUM TANDEM constituissem ab amicissimis persuasus, Ioannes Dantisce Praesulum decus eximium, libros silvarum mearum in publicum legendos emittere, coactus sum velut ad novum partum rursus elaborare ac eniti omnia, quae ita sparsim ac prorsus au)tosxedi/w=s2, in chartulas ac viles membranas conieceram, ut anxio primum labore essent perquirenda: deinde quoniam pleraque mutila et acephala exstabant, quaedam et eorum longe maxima pars per incuriam mihi perierant, haec cum iactura omittenda, illa laboriose erant restituenda. Numquam enim sic amavi meum ingenium, ut tanquam lectu digna studiose conservarem, quae velut in hoc ut perirent negligenter scripseram, et subito,


page 180a, image: s375

ut ille inquit, calore mihi effluxerant. Collegi igitur magis quae potui, quam quae volui: nihil enim eorum exstabat amplius quae iuvenis luseram, quae quidem ipsa quamquam ego quantum ad naturam attinebat semper iudicaveram ex meis esse optima, tamen placebat magis superesse apud me quaedam eius generis in quibus serior aetas sese exercuisset, nam ea ipsa et plus iudicii habere, et minus indulgentiae circa naturae lascivientis fluxum et copiam, quae plerumque nisi moderere, vitiosa valde esse consuevit, videbantur. Nam quod ad Bucolica et Heroidas attinet, ea omnia, quamquam ipsa quoque iuveni adhuc dum exsistenti mihi temere magis exciderant, quam cum iudicio erant emissa, tamen annum iam natus ferme quadragesimum, velut ad iudicium et examen revocata recognovi, recognitaque ac multis in locis locupletata, iterum aedidi, adeo ut istorum omnium, sunt enim et alia pene infinita, editionis minus me paeniteat, cum ea ex quibus potissimum mihi famam immortalitatis polliceri posse videar, a primae editionis iniuria vindicata, denuo in vulgus exierint. Itaque ut ad institutum revertar, haec qualiacumque habituri iudicaturique sunt qui legent, in unum velut acervum ex mille Opistographis, in quibus sparsa iacebant, coacta, in sex hosce libros, ne confusus omnino ordo et inamabilis esset rerum series, divisi, et non aliter quam impeditum suapte mole corpus


page 180b, image: s376

in certa quaedam, et melius sibi invicem cohaerentia membra redegi. Ipsis deinde libris, cum emittendi spargendique in vulgus omnino essent, singulos patronos, ut et paratior esset clarorum nominum auctoritate properatae editionis venia, et lectorem ipsa magis oblectaret varietas, dedi, quorum te ut vides non immerito principem esse volui: et videbar non inhoneste secuturus clarorum in simili genere poetarum exempla, praecipueque Statii, qui idem, quod ego in his libris, in suis quoque silvis fecit. Sed ista quidem ratio excusatione non egebat, utinamque ne ipsa quidem editionis praecipitatio. Harum igitur silvarum librum primum tibi Dantisce Princeps optime ac eruditissime, nam hae demum appellationes tibi vere conveniunt, ista vulgo iacta usitataque velut dignitatum magis quam hominum ac virtutum propria interim nihil moror, merito tuo tibi nominatim inscribendum dedicandumque existimavi, qui cum semper sis de me optime ac magnifice meritus, quibus hostiis expiandum ducerem, nisi non inter hos modo quibus hi libri inscribuntur, sed inter omnes alios patronos et amicos meos principem locum, quo non hic tantum dignissimus es, obtinuisses. Adde quod hic liber vel eo nomine tibi debebatur, quod totus est in tua patria, in qua aliquamdiu me vixisse non ignoras, absolutus, et elegias continet unam atque alteram ad te ipsum, Cracoviae


page 181a, image: s377

olim inter celeberrimas regiarum nuptiarum pompas, cum adhuc eo tempore in minoribus, ut vulgato more loquar, esses, scriptas. Nam quod ea quae nuper, cum Augustae ac Ratisponae in Augustalibus comitiis, in quibus tu Regium Oratorem agebas tecum essemus ad te scripsi, his libris non inserui, in caussa primum fuit libri ipsius magnitudo, quae aequo plus excrevisset, si omnia quae tum ad manum et nuper parata erant, adiicere voluissem: deinde, quod alium nunc locum requirunt quae ad te scribuntur, quam qui temere quibuslibet silvulis, ac de plebe nominibus inseratur et constituo ea, quae ab eo tempore ad te scripta sunt, et ad huc scribentur, seorsim et proprio libello brevi aedere, qui fastigio isti, in quod tua te virtus tuaque eruditio utraque summa, evexit, propius aliquanto respondeat. Quid quod hic liber Serenissimi Regis tui Sigismundi laudes non sane mediocres continet? Quid quod patriae tuae clarissimae descriptionem aliquam? plenam dicere non possum, cum toto quadriennio, quod in ea vixi, vix minimam eius partem videre ac cognoscere mihi licuerit. Accedit ad has rationes etiam illa, quod intelligere te cupiebam, non excidisse memoria mihi, quod de Homero essem pollicitus, ad quem vertendum, praesertim latino carmine, tu cum sis in studiis nostris eruditissimus, et cura et tempore longioribus opus esse non ignoras. Interim


page 181b, image: s378

hunc silvarum mearum librum primum velut praemetium futurae messis mittere ad te volui, et hanc animo tuo fiduciam facere, ut cum videas in minoribus hisce tui non immemorem, de maioribus quibus vis possis omnia tibi, quae de amicissimo, polliceri, Bene ac feliciter vale, studiorum meorum Maecenas unice, Ex Noriberga Mense Martio. Anno Salutis M. D. XXXIII.


page 182a, image: s379

HELII EOBANI HESSI SILVARUM LIBER PRIMUS QUI SARMAticus inscribitur.

AD SERENISSIMUM SIGISMUNDUM REGEM POLONIAE pro Magistratibus militiae Teutonicorum Prussiae in conventu Petricoviensi.

SI LICET, ET MAGnum fas est orare Tonantem
Estque etiam pueris auris aperta Dei.
Cur non Rex Invicte vaces mihi pauca roganti
Otia, cognoscas hoc breve donec opus?
Qui licet immensa curarum mole graveris
Sisque animo Regnis latior ipse tuis,
Te tamen assiduas decet intermittere curas,
Otiaque interdum non onerosa sequi
Quae quamvis non pauca tibi solacia praestent
Qualia tam magnis Regibus esse solent.
Hic tamen invenies quod te quoque forte iuvabit
Cognita si fuerit littera tota tibi.


page 182b, image: s380

Quam si reicies prima vix fronte revisam
Contemnes certe quod placuisset opus.
Quod mihi ne timeam contingere posse, monebat
Maiestas vultus illa benigna tui.
Praeterea quae te virtus clarissima multis
Praetulit, aut fecit Regibus esse parem.
Talem, si quaeras, qua te ratione notarim
Sum fateor testis proximus ipse mihi.
Ipse ego te vidi Regalia sceptra ferentem
Tunc cum legitimos ingrederere thoros.
Nec tantum vidi, sed et hoc si ducere laudi est
Contigimus dextram Rex generose tuam.
Praeterea qua laude tua sim cultus in aula
Talibus indignum scribere pene pudet.
Ipse ego te meritis plus quam Regalibus auctum
Non minimae quodam laudis honore tuli.
Regales cecini thalamos pompamque iugalem
Tradita sunt manibus carmina nostra tuis.
Quaeque tot exhibuit Cracovia docta poetas
Tunc quoque Teutonico vate superba fuit.
Illa dedit nostris de te superesse libellis,
Inque tuas laudes hic et ubique legi.
Ergo ego non primum tua nunc Regalia pulso
Limina, virtutes diximus ante tuas.
Hinc etiam timidae venit fiducia menti
Te coram nostras posse valere preces.


page 183a, image: s381

Non ego divitias, non aurea dona precabor
Inque meo nullum carmine foenus erit.
Verum si dederis quod carmine poscitur isto,
Quod dabis haud perdes, sed magis ipse feres,
Sed ne forte morer Regalem ambagibus aurem
In versu nubes non erit ulla meo.
Aspice Sarmatici moderator maxime sceptri
Aspice rex meritis non habiture parem.
Aspice quam celebri concurrant undique pompae
Quam solium stipent milia multa tuum.
Quid sibi tot proceres? quare venere? quid optant?
Praecipue quorum crux nigra pectus habet.
Numquid ut insurgant, rursusque abiecta resumant
Inque plagas moveant arma resumpta tuas?
An quia divitias speciosaque munera quaerunt?
An quodcumque aliae conditionis habent?
Non ita, non alia te nunc ratione salutant
Quam qua nulla tibi notior esse potest.
Rex memori sub mente tenes, si forte revolvas.
Non aliqua tecum de novitate loquor
Quod sibi Sarmaticis Regnum fundarit in oris
Candida qui crucifer pallia miles habet
Prussia Parrhasiis afflata [Note: 1535: Orig.: afflatia] trionibus, olim
Sub duce gentili barbara terra fuit.
Vasta situ, neglecta locis, desertaque cultu,
Saepe fuit Regno perniciosa tuo.


page 183b, image: s382

Saepe tuos valido vastavit milite fines
Impia Christiferae gens inimica cruci
Sanguine Teutonico, sed postquam fortiter empta est
Exuit antiquos Prussia tota Deos
Romana Imperii Friderichus sceptra tenebat
Illius hic certe nominis alter erat
Cum Mahometigenae capta Ptolomaide Turcae
Teutonicam Syria destituere crucem,
Tum quod erat gentilis adhuc atque impia cultu
Haec a Teutonicis terra petita fuit.
Annuit, atque armis permittit quaerere Caesar
Si forte obtineant iura petita loci
Quaesitam obtinuit terram gens incluta bello
Teutonicum subiit protinus illa iugum
Hinc urbes positaeque altae victoribus arces
Firmaque ductilibus oppida cincta vadis
Prussia Teutonicae merces data militiei
Prussia Christiferae Regia facta cruci.
Floruit et plures late [Note: 1535: Orig.: latae] dominata per annos
Deliciis tandem languit ipsa suis
Atque ut cunctarum rerum est mutabilis ordo
Fortunae instabilem sensit et illa rotam
Sic illa emerito cum iam polleret honore
Deflueretque opibus molliter ipsa suis
Magnarum veteres rerum est imitata ruinas
Visa nec exemplo est interiisse novo.


page 184a, image: s383

Martia sic rerum cum Roma potita vigeret
Lapsa est, Cecropiae sic cecidistis opes
Sic Thebae, sic Troia potens, sic alta Corinthus,
Punica sic Tyria moenia structa manu
Sic patrium amisit Iudaea potentia sceptrum
Non semel excisam sic Babylona ferunt.
Sic urbes, sic Regna cadunt, sic omnia mutat
Haec Dea, quae tectum sindone lumen habet
Vindice punita est ira sic forte tonantis
Illa redemptori facta maligna suo
Subque tuis afflicta iugum servile coacta est
Ferre, licet miserae non placuisset, avis
Qualicumque tamen dignas pro crimine poenas
Nunc dedit, et plagis saucia quaerit opem.
Affer opem, nam tu medicas his febribus artes
Si Rex magne voles exhibuisse potes.
Conveniunt toto nusquam cum corpore partes
Et queritur viduum membra relicta caput.
Collige dispersos distracti corporis artus
Conveniant capiti membra relicta suo.
Eice grassantes toto de corpore morbos
Recta salutifera pharmaca praebe manu.
Qua ratione queas non est opus indice, postquam
Haec via non ulli est quam tibi nota magis.
Et potes, et non est Regum te fortior alter
Nec magis assidua qui ferat arma manu.


page 184b, image: s384

Omnia Parrhasidos subiecta trionibus ursae
Sunt tibi victrici regna subacta manu.
Seu prope sidentes Tanaim spectare nivalem
Seu libet invictos marte Boristhenedas.
Quam tamen ista tuo concedant omnia Marti,
Dicere non elegi sustinuere breves.
Quare age Rex invicte crucem defende labantem
Et [Note: 1535: Orig.: Er] causam nolis deseruisse tuam.
Hoc te tota rogat communi Prussia voto
Hoc te Teutonicam turba professa crucem
Hoc rogat ille tui pars maxima sanguinis, ille
Quo tua germana est germine facta parens,
Teutonicae princeps Albertus militiei
Quem sua nunc dominum Prussia iure vocat.
Quodque vocat ne qua possit ratione negari
Rex quia posse tuum est, sis memor esse tuum
Quantula Prussiacae servit tibi portio terrae
Aspice quam regno sit minor ista tuo.
Tota tibi melius sibi reddita serviet, atque
Partibus accedet fida ministra tuis.
Nunc iacet. et longo ceu consopita veterno,
Nec sibi, nec regno est utilis illa tuo
Munera militiae quae nunc desueta prioris
Turba negat, prompta surget in arma manu.
Tu modo rex iubeas, tibi sint ea munera curae,
Tu modo Rex cumules quae minuuntur opes.


page 185a, image: s385

Quam bene Regali stabit crux iuncta coronae,
Non aliqua melius vincitur hostis ope.
Hostibus incutiet trepidantibus illa timorem,
Non aliquo maior miles ab ense cadet.
Ibis in adversos cruce munitissimus hostes,
Invicta sternes impia castra manu.
Terribilem fecit qui cum moreretur in illa,
Morte sua rerum terruit omne genus.
Non tua tunc celeres vastabunt Regna Valachi,
Tunc tibi subiectus Tartarus acer erit.
Tunc sua deponent pharetrati cornua Russi,
Et patriae solvent iusta tributa tuae.
Regali gens nulla crucem diademate cinctam,
Infesta poterit diripuisse manu.
Illa licet gelidam longe proiecta sub Arcton,
Frigida manantes de nive potet aquas.
Seu matutinis afflata refrigeret Euris,
Saepius aestifero membra perusta die.
Dura sub occiduo seu corpora sole tepescat,
Sive truci Boreae proxima regna colat.
Denique quocumque est sub aperti sidere caeli,
Arma ferat forti qualiacumque manu.
Nulla tuos poterit non accepisse triumphos,
Nec gens victricem nesciet ulla manum.
Catholicus, tua signa, crucem venerabitur orbis,
Et feret auctrices ad tua facta manus.


page 185b, image: s386

Aeternum crux imperium tibi proferet ultra
Colchidas, et saevos Marte Boristhenidas.
Post ubi iam totus magnum Septemtrio Christum
Coeperit, Aurorae subdita regna petes.
Romanis tua signa Aquilis praeeuntibus ibis,
Perque tuam statues oppida victa crucem.
Cuncta Sigismundo cedent felicia Regi,
Et nullum frustra suscipietur onus.
Teutonicae accedet favor, et nova gloria gentis,
Largiri imperium cui volet illa potest.
Ergo crucem releva, quae nunc rubigine squalet
Oblita, sic Regum par tibi nullus erit.
Sic tua continuis dilatans Regna triumphis,
Sarmatico populos [Note: 1535: Orig.: populus] solus in orbe regas.

AD MUTIANUM RUFUM EPISTOla Prussiae descriptionem continens.

Mittit ab aequoreo tibi littore Rufe salutem,
Hessus amicitiae pars modo iusta tuae.
Hinc [Note: Vredeveld: Orig.: Hic] ubi Parrhasium vicinior aspicit axem
Prussia, Hyperboreo semiperusta gelu.
Hinc ubi Sarmaticum latus aequoris alluit orbem,
Quod de Germanis nunc quoque nomen habet.
Hic tuus ille Hessus vivit, quem saepe probabas,
Ludere ad auratam verba canora chelym.
Qui licet et tantis et tot regionibus absit,
Numquam non praesens est tamen ille tibi.


page 186a, image: s387

Nam duo quae ratio distantia corpora fecit,
Haec animos vinclo proximiore ligat.
Et loca si nullum simul in diversa feratur
Corpus, ad hoc animum vincula nulla ligant.
Liber ut est, partes ita se dimittit in omnes,
Quo nil mobilius maximus orbis habet.
Non mare, non terrae, non astra, nec igneus aether,
Clauditur huic, penetrat corpora, numen habet.
Numen habet si se partem de semine caeli,
Inclusam lutea sentiat esse domo.
Sentit, et ex istis ad te spatiatur arenis,
Pars eadem nostri maxima, quando libet.
Ergo et adhuc animo non deficiente valemus,
Fortunae dominae cetera credidimus.
Vivimus hic igitur non retroeuntibus astris,
Uno te nobis posse carere grave est.
Omnia praestiterit si te fortuna mihique
Barbara quae visa est patria terra foret.
Haec est Christiferae regio Crucis ultima cultrix.
Praeter quam merito Livo comose tenes.
Regna dein servant pharetrati proxima Russi,
Gens fera, sed nigrae saepe subacta cruci.
Prussia et insignis magno Livonia Christo,
Sunt duo Teutonicae subdita regna cruci.
Parte orientalem qua Prussia vergit in Eurum,
Livonum gentes, et Lituana iacent.


page 186b, image: s388

Proxima nimbosis quae flatibus irrigat auster,
Mazovita et fortis rura Polonus arat.
Occiduum Saxones habent latus unde remugit
Hirsutus Boreas Balthica stagna tenent.
Prussia tam latas terrarum possidet oras,
Incluta, plena, potens, cultibus aere, manu.
Hanc cruce signatus nigra pallaque nivali,
Teutonicus partam sanguine miles habet.
Scit vagus et magno fluvio par Vistula Rheno,
Sanguine quem totum subrubuisse ferunt.
Vistula Pannoniis oriens e montibus, omnem hanc
Quam longa est, terram perluit amne vago.
Inde vago lapsu magnum se condit in aequor,
Quod variis totam flexibus ambit humum.
Hic etiam vario naturae munere laetus,
Omnibus ad victum rebus abundet ager.
Dum sinit et melior cum sole revertitur annus,
Has Cererem terras incoluisse putes.
Usque adeo plenis hos messibus aggravat agros,
Ut queat hoc credi copia nata loco.
Horrea saepe suo non sunt satis ampla colono,
Lataque vix messis frugibus arva patent.
Est mare laudatae lucrosum munere gemmae,
Germanus glessum, succina Roma vocat.
Saepius hanc puerique legunt timidaeque puellae,
Nec stupet a prima pes tamen udus aqua.


page 187a, image: s389

Est mare, sunt fluvii. sunt stagna immensa, lacusque
Non magis est vario pisce superba Pharos.
Sunt et apum pulchris tenerarum examina silvis,
Qualia vix umquam Sicelis Hybla tulit.
Saepe illis, res mira, loci satis esse negatur,
Quo dulces possint accumulare favos.
Saepe sub arboribus mollique in graminis herba,
Flava laborifero poplite mella locant.
Conferat huc Rhodopen Panchaeaque rura Lyaeus,
Nesciet inventos se docuisse favos.
Sunt nemora et saltus, sunt non deformia Tempe
Thessala cum fluvio dixeris esse suo.
Pinguibus alta feris stabula et venatio dives,
Menalon oderit hic ipsa Diana suum,
Hic poteras spreta iuvenis Thesaee noverca,
Innocuos alio claudere fine dies.
Quid loquar ingentem pecorum vim, qualia numquam
Armenta Arcadico germine pasta liquet,
Qualia non umquam colles videre Lycaei,
Non quamvis dives Delphice pastor eras
Maior in argento nusquam nec largior usus,
Vix tantum plumbi patria nostra tenet.
Pocula crassa Ceres Acheloia miscet aristis
Hic bibitur nullo gratior orbe liquor,
Advehit huc etiam peregrinis vector ab oris,
Per mare cum Rhodiis Cretica musta [Note: 1514: Orig.: mista] cadis


page 187b, image: s390

Denique ad humanos quicquid convertitur usus,
Hic velut ex cornu liberiore fluit.
Sunt etiam praeclarae urbes opibusque superbae,
Vix habet his, mirum, Teutonis ora pares.
In mare qua tacito demergitur Istula lapsu,
Nobile Dantiscum littora prima tenet.
Classibus haec portus, domus incluta mercibus haec est
Urbs maris imperii parte beata sui.
Altera divitiis Monsregius, hanc quoque ditat
In mare velifera Bregela versus aqua.
Haec modo militiae sedes est alta Magistri,
Hoc in eo princeps ordine nomen habet.
Structuris domuum reliquas Thuronia vincit,
Pulchra quidem sed non dives ut ante fuit.
Haec vetera excisae vestigia continet arcis,
Quam vagus undanti Vistula lambit aqua.
Praeterea Albingum reliquas imitata ruinas,
Eximium captae diruit arcis opus.
Hinc Mariaeburgum quondam domus incluta magnis
Principibus, nullo crimine facta nocens.
Sed tamen infelix regi data serva Polono,
Cum reliquis misere sed sine labe iacet.
Ubere laeta solo Noganum sita propter amoenum,
Exstructa in terris non habet arce parem.
Non procul inde meis Riseburgum nobile Musis,
Arx vetus in parvo condita colle iacet.


page 188a, image: s391

Omnia quis referat? sed et haec quae pauca canebam
Vix ea sunt minima parte relata mihi.
Vivit in his igitur baculo qui primus agresti,
Teutona Romanum duxit in arva gregem.
At tu Rufe meae formator prime iuventae,
Per te vocalis debita fama lyrae.
Quid facit amisso grex errabunda magistro?
Quam timeo saevos, monstra cruenta lupos?
Quid facit is merito cui pagina nostra dicata est
Hei mihi quam praeceps nostra carina fuit.
Quid mihi mentito Phileremus nomine dictus?
Cessit? an in sacra valle moratur adhuc?
Quid Crotus ingenio plus quam florente beatus?
Haerens principibus quid Spalatinus agit?
Nobilis hunc animum Petrei cura relinquet,
Cum flammae glaciem, cum dabit unda faces.
Vivite deliciae nostrae, dum vester amicus
Longius a vobis quam decuisset abest.
Qui tamen ut vultis vivitque valetque videtque
Quam non vobiscum vivere triste nihil.
Quem precor ut solita semper virtute colatis,
Ipse sub hoc etiam sidere vester erit.

AD TEMONIUM AMANTEM.

DE AMORE.

Quae tibi [Note: 1514: Orig.: ubi] dum studiis tecum frueretur eisdem,
Ad patriam lusit carmina multa chelym


page 188b, image: s392

Quae tibi clavigeri visuro limen Iuli,
Sic redeas ausa est dicere sicut abis.
Haec eadem optata te conditione potitum.
Musa fere criticis audet adire modis.
Excipe consueta residem pietate Thaliam,
Temoni, et vacua quid ferat aure nota.
Quid velit, unde ferat properatam inopina salutem,
Protinus ex ipsa fronte videre licet.
Quod si fronte minus patefacta, aut crine soluto [Note: 1514: Orig.: soluta],
Esse tibi ex ipso nota colore potest.
Vestibus ingreditur Tyrium referentibus ostrum.
Qualis et in veste est talis in ore color,
Nulla vides niveo rutilant gestamina collo,
Nulla sub angusto pectore bulla tumet.
Cur tamen in dextra laurum quam fronte solebat?
Cur gerit effusis myrtea serta comis?
Ad te cur aliquo comitata cupidine venit?
Veste Venus posita sic tibi [Note: 1514: Orig.: ubi] visa foret.
Quid sit amor carum venit instructura sodalem
Qui sedet, et nullum sentit in igne malum.
Quid tibi cum Paphio castissima Pieris aestu?
Turpe est virginibus dicere quid sit amor.
Non ita Temoni quid enim de virgine Musa,
Quod de Vestali turpe referre putes?
Illa Cytheriacos cum torqueremur ad aestus,
Ignibus in mediis mite levamen erat.


page 189a, image: s393

Hessiaco legitur notissima Flavia versu
Cum dolet, et vatem Musa dolere vetat.
Arsimus et tacitum, dii quam grave, sensimus ignem
Per mala tot victor te duce Musa fui
Illa meas flammas et vidit et ipsa secuta est
Quid dubitas castam [Note: 1514: Orig.: castum] turpia posse loqui?
Quis pudor est igitur? quid lumina contegis? aut quid
Virgine te tacito conveniente rubes?
Illa tibi insanum non exprobrat ante tribunal
Per fora nec stricto publica fune trahit
Opportuna diu quaesivit tempora, postquam
Sunt data quae voluit, vult sine teste loqui
Aeger es heu medicas vix iam sanande per arteis
Dii faciant nequeas esse, fuisse queas
Aeger es, an papulis? an febribus? anne podagra?
Quis dolor est? palles, hoc erat illud, amas
Morbus is est novi quia te pallere videbam
Quid precor est quare palleat omnis amans?
Hac ego iamdudum laesum te peste notabam
Talia qui sensit vulnera nosse potest.
Sanus ad huc nullis constrictus legibus ibas
Effreni licuit quolibet ire tibi
Convenisse tuos poteras si quando sodales
Laetitia nemo te potiore fuit.
Arguit invictam facies tam florida mentem,
Heu quantum compos desinis esse tui.


page 189b, image: s394

Vincula captivus coniectus in impia langues
Victima placandos ut solet ante deos,
Pectore mens abiit, color est mutatus in ore
Vix tenuis restat spiritus ipse tibi
Non tamen hic in te, speculo sed vivit in illo
In quo te vitam posse videre putas
Victus es, et durae subiisti pondera legis
Non licet, ut nuper, quolibet ire tibi
Convenisse potes caros si quando sodales
Tristitia nemo te potiore manet
Lumina demittis, suspiria longa frequentas,
Multa sub obscura nubila fronte sedent
Fallor, an expertum nequicquam intelligo amorem
Non ita, signa sui talia praebet amor
Pugil in hac annos aliquot iam versor arena
Quam teris ah nimium nota palaestra mihi est
Et licet hunc totis attraxeris ossibus ignem
Altaque iam prima vulnera tabe fluant
Ne tamen in saniem possint consurgere, perfer
Auxiliatrices apposuisse manus
Sed prius ex alto morbi natura videnda est
Saepe minus iuste pharmaca sumpta nocent.
Flamma latens amor est, sapidumque per ossa venenum
Tormentumque iuvans, exitiumque placens
Qui simul icta levi penetrarit corda sagitta,
Quem tetigit memorem non sinit esse sui.


page 190a, image: s395

Hinc oblitus amans proprii vesanus honoris
Esse sibi licitum dedecus omne putat
Dumque exempla nequit votis per honesta potiri,
Fraude intentatum nil sinit esse sua
Thuringae potius messis numerabis aristas
Quam quot possideat crimina turpis amor
Ut taceam gemitus, lacrimas, suspiria, curas [Note: 1535: Orig.: cur]
Sollicitas noctes, sollicitosque dies,
Num rationis agit puer hic oblivia? et altos
A se ipsis animos degenerare docet
Consilia evertit iustum aversatur et odit
Exiguo magnas tempore perdit opes
Sunt comites huic paupertas, infamia, morbi,
Stultitia in prima sede pudenda sedet
Mors quoque nonnumquam. Quis enim tot nescit amantum
Saxa, ignes, laqueos, flumina, tela, cruces?
Quae tu cum videas, et plura in amore, quid audes
In tam sollicita longius ire via?
Est puer, at puerum quisquis devicit amorem
Hic decus ex meritis Hercule maius habet
Nam quid erat vastum Nemea [Note: Vredeveld: Orig.: Nemeae] sub rupe leonem?
Quid fuit aeripedi praevaluisse ferae?
Infernum traxisse canem? vicisse Draconem?
Nubigenas clava perdomuisse viros?
Cuncta quid ambitae superasse pericula terrae,
Quem puer infami vulnere vicit amor.


page 190b, image: s396

Tu quoque cum superes reliquae ludibria sortis
Turpiter imberbi victus ab hoste iaces
Sentis? an dubitas quam sis delapsus ab alto?
Quam vel ab excelso trusus ad ima loco?
Respicis? an simulas summo loca proxima caelo?
Hinc es ad infernae lapsus opaca domus
Qualiter incautus dubia sub nocte viator
Antra die claro non adeunda subit
Sic te per Paphiae discrimina noctis euntem
Materna arcitenens duxit in antra puer
Praetulit exterius claram Venus aurea lucem,
Nox intus nigro te tulit atra sinu
At tibi luce solet nox clarior illa videri
Et cuperes nullum rursus adire diem.
Sed furor hic tibi non furor est sed blanda voluptas
Vulneraque ut doleas, te iuvat ista pati
Qualis cum miseris dementia mentibus adsit
Dum calet hoc omnes igne perire iuvat
Omnes dicebam quot sunt in amore pusilli
Ludus enim fortes non capit iste viros.
Fortis enim tenues stipulas ut flamma perurit.
Nec facili durus flectitur igne chalybs
Sic amor est timido muliebria pectora morsu
Fortia non aliquo laedere dente potest
Quoque magis credas pauca est narrare voluptas
Est vetus, at multa fabula plena fide.


page 191a, image: s397

Liquerat Idalium volucri comitata puello
Sacraque Pieridum venit in arva Venus
Constitit aerio Parnassi in vertice montis
Musarum in viridi valle chorea fuit
Movit atrox pharetram prompturus tela Cupido
Quem peteret mater dum rogat, ille refert,
Vicimus his iaculis totumque subegimus orbem
In superos vires haec habuere Deos
Movimus his manes dominumque coegimus orci,
Curribus insolitis ad nova furta vehi
Sensit in aequoreo qui servat regna profundo,
Aequoreaeque nurus, aeriumque genus
Sola meas nondum sensit percussa sagittas
Turba sub hoc ducens culmine laeta choros.
Nostra quidem steriles contemnunt spicula Musae
Heu quid in his nostrum languit imperium?
Tum Venus ex imo suspiria pectore ducens
Tam quoque constantes aggrediamur ait:
Et simul aerio de culmine lapsa resedit
Virginibus Musis taliter orsa loqui:
Quid iuvat usque adeo sterilem producere vitam
Contemptrix nati turba novena mei?
Marcet inutiliter sine me consumpta iuventus,
Me duce quo melior germine fiat habet
Aut igitur mea sacra piae celebrate sorores
Aut meus haec vobis inferet arma puer.


page 191b, image: s398

Contra quam breviter fata est cui nomen amantis
Sic iussit sacri Regia virgo chori
Marti tela Venus Marti Venus arma minare,
Torpet, et inter nos non volat iste puer
Pierides castae castorum numina Vatum
Turbaque bellipotens in tua regna sumus.
Palluit ut sperni vidit sua tela Cupido
Quem Venus in patriam sustulit alma [Note: 1514: Orig.: alta] Paphum
Nunc quoque se castis victum dolet esse puellis
Vincere quem fortes non potuere Dei
Tu vir es, et tales vidisti saepe puellas
Nec tantum culta est Pieris una tibi
Ecquid adhuc igitur tantis exercite sacris
Ludicra non cessas ista prophana sequi?
Nec, quamvis poteras, audes vitare quod urget
Passaque degeneri damna timore iuvas.
Ceu puer ostensi pavidus terrore flagelli
Concidit, et certum credit adesse mori
Quo ruis ah duris operate laboribus olim?
Tene levis mulier fortior una fuit?
Frange truces laqueos, retinacem frange catenam
Vincitum est fortem dedecus esse virum
Quid retineris adhuc? quid ad huc non pessima frangis
Vincula? fac fortes experiare manus
Exue si quid habes quod non decet, indue quod te
Esse hominem faciat, non sinat esse feram.


page 192a, image: s399

Cum brutis tibi communis fuit ista voluptas
Quae precor ut noceat esse, fuisse iuvet
Carmina sic olim tibi nostra fidelius ibunt
Si modo quod debes, carmina nostra probas
Iam tibi quod longo voluisti tempore carmen
Antidotum morbo misimus ecce tuo.
Quod si prisca manet sub pectore flamma calenti
Iam virtus Musae vestra iacebit iners
Vincere sed castae Venerem potuere sorores
Cum quateret castis tela minatus amor
Et modo si solitae superant in carmine vires
Fertis ab immiti rapta trophaea deo
Ite triumphali rediturae fronde Camenae
Ite, fugam timidus iam meditatur amor
At tu qui nimio doluisti perditus aestu
Iam numquid quod ames displicet omne tibi?
Vive decus vatisque tui fratrumque tuorum
Atque hoc o utinam liber ab igne, vale.

AD ACHATIUM DE FORTUNA

Laus patriae, specimen rarae virtutis Achati
Reddita mi frater sunt tua scripta mihi
Hoc etenim tu me veneraris nomine quamquam
Non tibi sit vultus visa figura mei
Sic etenim scribis, non viso mitto salutem,
Si pateris fratri sed tamen Hesse meo.


page 192b, image: s400

Gratulor, oblatumque libens amplector amorem,
Hic quoque virtutis pars habet ista locum.
Hanc quoque tu missam numquam mihi vise salutem,
Fratris ab officio candide frater habe.
Scribis ut annorum nondum sub mole labascens,
Floreat aetatis gratia verna tuae.
Hoc iniusta tamen tempus sub pondera cogi
Curarum, quae vix cana senecta ferat.
Me quoque grata suo vernans in flore iuventa,
Quam cuperem curis pluribus involuit.
Ut tu prima teris sexti vestigia lustri,
Nam tua sic de te littera testis habet.
Sic mihi stat plenis ter septima messibus aestas,
Et quintam incipimus vivere olympiada.
Sic nos pene pares spatium facit utilis aevi,
Cetera fortunae plus rationis habent.
Ad studia accedunt animi communia nostri,
Palladia est nobis unus in arce locus.
Haec faciunt ut te si quid fortuna lacessat,
De cumulo credam deperiisse meo.
Conqueritur siquidem pro te tua littera nobis,
Te nimis ingrata conditione premi.
Parce queri, non ergo tibi fortuna maligna est,
Si verso ostendit pectore terga tibi.
Insidet instabili fortuna volubilis orbi,
Et nigra tectum sindone lumen habet.


page 195a, image: s401

Passibus incertis et in haec et in illa vagatur,
Nec minimum constans temporis esse potest.
Tam fovet indignos quam dignos deprimit, errat
Non videt, errorem quo tueatur habet.
Deicit elatos, deiectos tollit in altum,
Pessima saepe bonis, optima saepe malis.
Nulli fida diu, nulli constanter amica,
Nunc prius osa cupit, nunc adamata fugit.
Ludit et ostentat vires lasciva potentes,
Utque oculo orbata est, sic ratione caret.
Spernere fortunam dubiaeque resistere sorti
Praecipua haec virtus, hoc sapientis opus.
Disce reluctantes rerum sufferre procellas,
Quod fers perpetuum non erit illud onus.
Quoque per adversum vadas patientius aequor,
Crede aliquem multo deteriora pati.
Non ita te fortuna gradu deturbat ab alto,
Ut loca non iterum tangere celsa queas.
Sisne vir attentat, deductam vellicat aurem.
Admonet, et memorem te iubet esse tui.
Tristia ferre docet duro te posse flagello,
Dum favet, et fida est, non inimica tibi.
Nulla quidem miseris virtus obnoxia rebus,
Casibus humanis cum sapiente nihil.
Ridebat modici cultor Democritus horti,
Tam bona quam volucris tristia facta Deae.


page 195b, image: s402

Tu quoque ridebis fatuae ludibria sortis,
Non cadit in vanos mens generosa metus.
Mens generosa polos ultra volat, ultima mundi
Transilit, ex ista dicitur orta domo.
Semine caelesti sata mens caelestia quaerit
Semina, terrenum cogitat illa nihil.
Haec res humanas pereunti comparat umbrae,
Et bullae scopulos percutientis aquae.
Despicit et scopulos miseraeque pericula vitae,
Pertimuit fati nullius illa minas.
Pendet ab aeterno cunctarum principe rerum,
Et quoties laedunt infera, summa petit.
Illic tuta, hominum sordes ita respicit istas,
Ex illa rursus nolit ut arce trahi.
Perlegis haec animi mordaces passe tumultus,
Et mala adhuc dubitas quantulacumque pati?
Non dubitas, quid enim dubitet qui saepe malorum
Speret mutatas posse redire vices?
Hoc te consiliis decuit prudentibus usum,
Hoc ut agas numquam desine, victor eris.
Ipse ego qui calamo primus rude carmen agresti,
Teutonicis lusi temporibusque meis.
Cuius habet scriptos Germania tota libellos,
Gloria nam [Note: 1535: Orig.: non] sola est illa relicta mihi.
Fatis iactatus variis per mille labores
Volvor, ut in medio gurgite quassa ratis.


page 196a, image: s403

Nondum quem volui licuit contingere portum,
Errat adhuc dubia nostra phaselus aqua.
Omnia cum sorti cedant, sperare relictum est,
Per mala spes animos ad meliora levat.
Sperandum est, bona speratis meliora dabuntur,
Desperet quisquis non putat esse Deum.
Accusare igitur fortunam parce, nec illi
Imperii certa solvere iura sui.
Regnat regnabitque potens animosa virago,
Omnibus invictos fulminat ante duces.
Fulminet, insurgat, ludat, lasciviat, erret.
Sit Dea, nos illam novimus esse nihil.
Si quid erit tamen, est rerum mutabilis ordo,
Diversas caelo sufficiente vices.
Vive igitur, non sunt elegi maiora sueti,
Per non praevisas pondera ferre vias.
En tibi pro parvo non parvum epigrammate carmen,
Expecto numquid tu quoque nostra probes.

TEMONIO ROMAM ABEUNTI.

Ibis Romuleos Temoni care penates,
O utinam tantae sim comes ipse viae.
Vade bono auspicio terras visure beatas,
Linque Lycaoniae subdita regna ferae.
Assiduo peragra gaudentes Marte Polonos,
Et pete Mysnaeae proxima rura plagae.


page 196b, image: s404

Inde tuae patriae circumsita moenia transi,
Quae Thyringa sinu divite servat humus.
Ingredere audaces, Baccho loca consita, Francos,
Hospitium fesso Norica rura dabunt.
Vindelici excipient bello gens clara Suevi,
Quique Athesim circum Rhoetica rura colunt.
Quae loca sollicito peragras dum singula passu,
Qua debes Hessum respice mente tuum.
Illum namque aliqua sine te vix parte quietum,
Frigida Sarmaticis detinet ursa plagis.
Iam mihi per Scythicasque nives, et frigora ponti,
Iam tecum est saevos impetus ire Getas.
Scilicet et Romam sine me Tiberimque videbis,
Et Capitolini diruta templa Iovis.
Quaeque referre mora est tantam spectanda per urbem
Sed loca praeteritum non habitura decus.
Vade tamen, quoniam sic te fortuna volentem
Versat, et a nobis tam procul ire iubet.
Vade Tridentinas arces, Athesimque superbum
Traice, et Adriaci regna Leonis adi.
Ausonias urbes ex ordine quamque saluta,
Quaecumque est aliquo nobilis ingenio
Magna, tuo salve maior Verona Catullo,
Plinius hic cunas unus et alter habet.
Nescio si Venetos iubeam salvere penates,
Caede deos faciles non habet iste locus.


page 197a, image: s405

Dic tamen auspicio sed prosperiore, valete,
Nullus in hoc iterum fulminet orbe Deus,
Inde ubi contigeris Thebanae culmina Mantus,
Submisso geminum poplite flecte genu.
Hic volat astriferum sublimis ab aethera Cygnus,
Hic sedet Andinas Tityrus inter oves.
Salve parva domo, meritorum maxima cultu,
Mantua praesentes digna videre Deos,
Si libet ire potes periuri Antenoris urbem,
Hic tibi dum properas sit mora longa cave.
Nam cladem Veneti nunc sentit et ipsa Leonis,
Quassaque Teutonici fulminis igne iacet.
Aspicies alias nostri non immemor urbes,
Et meus hic dices Hessus adesse volet.
Post exacta viae gravioris taedia, postquam
Pene satis mediam videris Italiam.
Aspice Romuleos septem miracula, colles,
Celsaque Martigena moenia structa manu.
Vade caput mundi Romam, loca sacra, saluta,
Illic summa tui meta laboris erit.
Salve terrarum domitrix, patrio aemula caelo,
Heu tamen heu opibus perdita Roma tuis.
Protinus aspicies saecli monumenta vetusti,
Hei qualis prisco tempore Roma fuit.
Caesareas arces Capitolinumque videbis,
Forte litum multo pulvere stare Iovem.


page 197b, image: s406

Enumerare piget quae tu mirabere, quando
Lustrabis celebres cautus in urbe locos.
Vadis et heu nostro iam non retineris amore,
Dii faciant dextro sidere semper eas.
Quaeque iterum referent nobis te fata precabor,
Sic referant illo tempore, sicut abis.

AD BONAEMILIUM, NON AMARE SE PUELLAM CUIUS EUM INSIMULAVERAT.

Laese Cupidinea iam non semel arte Georgi,
Me quoque nunc aliquod vulnus habere putas
Unde habeam? quis me feriat? quibus appetat armis?
Quis mihi non merito tam ferus esse volet?
Captus es, aiebas, laqueoque revinctus amoris,
Non hoc expertum posse latere puta.
Namque quid assidui gemitus et crebra puellae
Unius, et nimium mentio grata tibi?
Secreti tandem in latebras quid ab urbe recessus?
Quid rogo cum sola virgine semper abes?
Quid rogo quod tota nemo iam nescit in urbe?
Non hoc expertum posse latere puta.
Scimus et experto credendum in amore putamus:
Mens tamen est testis verior ipsa sibi.
Parce comes, vitaeque precor pars altera, nostri
Non ego sum Paphia pectora laesus acu.


page 198a, image: s407

Flavia Sarmaticas numquam descendit in oras,
Illa meas flammas abstulit, illa tenet.
Non tamen est ratio cur non ego rursus amarem,
Si, quod amem, tellus praebeat ista mihi.
Sed quod in has animum demittam Phyllidas, erras,
Pectora non telum quodlibet ista ferit.
Quam mihi tu memoras, quam me causaris amare,
Hei mihi quam docto luditur ista dolo.
Quamvis, ut fatear, non sic hostiliter odi
Phyllida, ut hanc nobis quamlibet esse velim.
Namque meo infelix ut amore fideliter ardet,
Non titulum fraudis debet habere meae.
Si qua etenim sacro dicatur amata poetae,
Libatae pretium virginitatis habet.
Non capit invictum timidissima dama leonem,
Non tenet immitem parva capella lupum.
Si qua placere volet placeat cui convenit illa,
Nos caelo vates proxima turba sumus.
Parce igitur tali succensum credere flamma,
Qui iam molliculus desinit esse puer.

AD IOANNEM DANTISCUM SECRETARIUM REGIUM.

Quae properata tuas mihi pertulit hora camenas
Haec eadem, ut cernis, reddidit ista tibi.
Nam mihi vix spatium quo respondere pararem,
Et calamo digitos applicuisse fuit.


page 198b, image: s408

Sed fuerit properata licet tua musa, putares.
Conatam melius non potuisse coli,
Nulla Venus Phrygia formosior esset in Ida,
Nulla vel in patrio flumine lota Dryas.
Excelsa virides lauros in fronte gerebat,
Vincebant Paphias lumina bina faces.
Fratrabant niveo teretes in pectore mammae:
O etiam magnis nympha petenda Deis.
Quo tamen implicitos odiosa Methaphora nodos?
Quid iacis incertos stridula musa sonos?
Tam mihi visa decens, tam vivida, tamque diserta,
In subito excussis est tua musa modis.
Talia qui scribit subito dictata furore,
Qualia legitimo tempore scripta dabit?
Cedo libens, istoque tibi certamine palmam
Offero, laus Musae quantulacumque meae est.
Nos canimus magno victricia iubila Christo,
Ut cogunt vites humida praela novas.
Quod tamen haec scribis subito fluxisse calore,
Plus quoque quam credi quod potuisset erat.
Libera Musa animos a carmine sumit, et audet
Contrahere in parvas tempora longa moras.
Sed tamen ista tuae fuerit sua gloria Musae,
Plus merito certe carmina nostra probas.
Sum tuus aeternoque tibi devinctus amore,
Pro quo perpetuo tu quoque noster eris:


page 199a, image: s409

Quod petis ut veniam conviva rogatus, habeto
Quod pro me reddit littera nostra tibi
Si potero rebus non impedientibus istis
Me quibus implicitum cura molesta premit
Principe si demum vacuo spirare licebit
Ad cenam venio dulcis amice tuam
Sed venio, quid enim tibi non concesserit Hessus,
Parca modo cenae pars volet esse meae
Non Venerem, non vina peto, satis ipse [Note: 1535: Orig.: ipsa] superque
Sufficis in partes has nihil adde precor
Si tamen adfuerint Venus et cornutus Iacchus
Accedet nostro gratia tota choro
Hoc tamen accipies dictum ratione pudica
Nequitia a versu debet abesse meo
Vive vale, et placida properatam fronte Thaliam
Accipe, sic tecum quem petis hospes erit.

AD EUNDEM DANTISCUM:

Legimus hesterna ductas tibi luce Camenas
Pauca, sed aeternum carmina digna legi
Nostra tamen sero tibi quod responsa leguntur
Est eadem nobis quae tibi causa fuit
Scribis ut hesterno nimium madefactus Iaccho
Cyclopas capiti credis inesse tuo
Credibile est, nec enim novitas haec rara poetis
Quos fovet in molli gratia blanda sinu.


page 199b, image: s410

Sicut enim genio reliquis meliore beati
Sic etiam vita liberiore sumus
Praecipue si quando choro convenimus uno
Luxuriat blandis gratia picta iocis
Tunc nullos critica trutinamus fronte Platonas
Tunc procul invisus cogitur ire Timon
Sed Veneri, et Musis facile indulgemus, et illi
Qui capiti fecit pondera tanta tuo
Tunc Venus Idaeis circumdata floribus ultro
Aspirat pictis nuda cupidinibus.
Tunc quoque se nobis talem manifesta fatetur
Qualis ad Anchisen dicitur isse suum
Latior hic solito pulcher bona cornua Bacchus
Sauciat infuso pectora nostra mero
Saucia concipiunt genialem pectora flammam
Urget in assuetos ebria Musa sales
Natura hinc surgunt subiti dictante lepores
Innumeri risus, innumerique ioci
Quocirca nihil est quod vel mirere gravari,
Vel metuas Hesso non placuisse tuo
Vina animos ut mane gravant, ita vespere tollunt
Laetitiamque omnem frigide somne fugas.
Omnia quae fueras Hesso praesente loquutus
Ne dubita in partem suscipit ille bonam.
Atque utinam quidam non deteriora loquantur
Qui mihi nescio quo iure nocere student


page 200a, image: s411

Quos, ubi me nequeunt iusto comprehendere morsu
Non tamen iniusta pendere lance pudet.
Tu vero celebres inter numerande poetas
Scripta probas Hessi qualiacumque tui.
Et quoniam nostras laudas Dantisce Camenas
Te propriis dignum laudibus esse doces.
Ergo te merito nostrorum inscripsimus albo
Ultimus a primis ne videare, Vale.

TREBELIO POETAE UT PARET CONVIVIUM

Iam novus illunes dimovit Lucifer umbras
Et nitida totam luce colorat humum.
Milia per frondes avium nova carmina cantant
Iam legit humentes uda puella rosas
Ad sua mortales redeunt opera, ortaque Phoebi
Lumina sollicitis conspiciunt animis
Lauta para non pulveribus condita Sabaeis
Prandia, non Siculas, pontificumve dapes.
Auricomus medium cum sol ascenderit orbem
Et brevis ex omni facta erit umbra loco.
Ecce tuas venio conviva iniussus ad aedes
Spargito virginibus musica strata rosis.
Formosae mecum Veneres tua tecta subibunt
Non quales vel Erix vel tenet alta Paphus
Sed quales Heliconve colit sanctusve Cytheron
Quas male contingi laurea casta vetat.


page 200b, image: s412

Hae [Note: 1535: Orig.: Haec] nec edunt epulas, nec vina liquentia potant,
Efficiunt saturas verba levesque ioci
Ridicula addideris mendacia protinus omnes
Insana quatient tympana rapta manu
Oscula libabunt non qualia Cypris Adoni
Sed quale Endimeon frigida Luna tibi
Qualia Aty phrygio Divum dedit oscula mater
Mater in Idaeis cognita diva iugis
Tu modo Pierias numquam fugiture sorores
Ex nostro vates non abiture choro
Non supra caro duo fercula pone sodali
Sintque ea lauta velim quam pretiosa magis
Non ego condito ficus in iure natantes
Nec moror ardenti Myrrhina rubra croco
Non etiam Scythico volucrem de Phaside missam
Non etiam clunes advena Turde tuas
Ista iuvent quibus est signatae gloria frontis
Quos exacta sui pascit opella gregis
Nos humiles gula non vexet lascivior aequo
Luceat exiguo nostra culina foco.

IN POETAM QUENDAM QUI PRO CHRISTO PHOEBUM IN carmine [(editor); sic: carmive] invocandum scripserat.

Cum nova Sarmatici canerem connubia Regis
Vix bene praecipiti carmina ducta manu
Frivola mendacis reieci numina Phoebi
Inque meo primus carmine Christus erat


page 201a, image: s413

Legerat hoc quidam divini nominis hostis
Et falso dixit nomina vatis habes
Vatibus aspirat victura poemata Phoebus
Sordet et est Christo gratia nulla tuo
O furiis vox digna, tuo dignissima Phoebo
Quid rogo Christicolam dicere peius erat?
Vanane? pro veris Phoebine ego numen adorem?
Num ferar ingratus maxime Christe tibi?
Cuius et hoc habeo praeter tot milia munus,
Quod mihi non tantum vena maligna fluit
Prisca Deos coluit lapides et ligna vetustas
Et tot ficticios nil nisi monstra Ioves
Numina Christigenae docti meliora poetae
Imbuimus trino carmina nostra Deo
Est Deus in nobis, non qualem Naso canebat
Christo non Phoebo pectora nostra calent
Est Pluto in vobis agitante calescitis illo
Sedibus infernis spiritus iste venit
Sed tamen est ratio cur Phoebum agnoscere possis
Et Musas dicas carminis esse duces
Non ut honore Deo, non ut virtutibus aeques,
Non ut adorandum numen habere putes
Musae, Mercurius, Phoebus, Pan, Liber, Apollo
Nomina sunt uni contribuenda Deo
Ludere nominibus licuit semperque licebit
Credere nequaquam numen habere licet


page 201b, image: s414

Sed quis in hac adeo tecum certarit arena
Confossus iaculo concidis ipse tuo
Tu tamen insidiis mecum congresse, fateri
Non audes nomen vane poeta tuum
Et cum me versu plus quam frigente lacessas
In numero vatum vis tamen esse miser
Nunc age responde, nunc te mihi perge fateri,
In vivis aliquod si modo nomen habes
An metuis quem sic contempseris, anne timendus
Qui nihil argutum concinit esse potest?
Denique si solus satis est in carmina Phoebus
Qui potuit Phoebus cedere Christe tibi?
Phoebe magister ades te Marsia provocat alter
Ecce tibi haec etiam dilanianda cutis
Non igitur vates triviali cede poetae
Sume age pro Phoebo fortiter arma tuo
Non ego secreto tecum luctabor in antro
Sed doctos tecum stabimus ante viros
Tu Phoebi tripodas, nos Christi signa feremus,
Partaque victori gloria munus erit.

AD STURNUM POETAM

Sturne Latinorum consors non ultime vatum
Carmina Pieria clangere docte chely
Blandior et Paphiis genio spirante columbis
Et quo nec moriens dulcior esset olor
Gratulor hoc primum quod te patriaeque lyraeque
Consortem dederit Christus Apollo mihi


page 202a, image: s415

Inde quod obtigerit tanto placuisse poetae
Teutona qui Latiis fontibus arva rigat
Quod mihi par studium te coniunxisse fateris,
Caussa pari nobis convenit ista modo
Scilicet unus amor vatum, Deus unus, et unum
Quod studium caelo nos docet esse satos.
Quae tamen ex aequa mihi carmina scribis amussi,
Non nihil immistum disparitatis habent.
Namque quid usque adeo musam mihi subicis istam
Teque gradu nobis inferiore locas?
Sicut anas Aquilam, Phoebaeum passer olorem,
Ut fatuo cedit Daulias ales Iti
Sic ego te supero, sic te post terga relinquo
O celebris titulo gloria parta meo
Sed placet hoc vestro quod me dignaris in albo
Atque aliquid tantae sortis habere putas
At tuus exiguis fidibus quam grandia pulsat
Plectra? quibus numeris tantus Apollo sonat?
Sed puto legisti, qui se abicit ille resurget,
Qui se sustulerit, rursus ad ima cadet
Hoc ita si reputas non erras, scilicet ista
Ad superos itur non potiore via
Sed quod amicitiam nostram te vincere scribis
Nescio qua dictum conditione putem
Si quia tu vates prior es concedimus istuc,
Si quod amas vinclo proximiore, nego.


page 202b, image: s416

Semper enim sacros colui ceu numina vates
Tantus in hoc vatum pectore flagrat amor
Sidera conversis prius omnia legibus ibunt
Quique modo est oriens, hic modo vesper erit
Tota prius solitum cursum natura negabit
Uno convenient ignis et unda loco,
Quam nequeam [Note: 1535: Orig.: nequeant] toto venerari pectore vates
Quos levat ad superas musica vita domos
Ergo ego te vatem quo primum tempore vidi
Per musas tacite deveneratus eram
Teque salutatum volui misisse, sed illam
Caussa voluntatem quae prohiberet erat
Ergo age nostrarum patriaeque lyraeque sodalis
Fer precor officium non valuisse meum
Sic mihi qui cecinit vocalis carmina Sturnus
Lusciniae dicam vincere saepe melos.

AD AMICUM CUR VOCETUR HELIUS

Helius unde meum veniat praenomen in usum
Indicio quaeris certior esse meo
Accipe ne quicquam frustra petiisse queraris
Disperiam possum si qua negare tibi
Helius Argivum, sol est sermone Latino
Helius est quisquis numina solis amat
Quid mage conveniens vati quam nomina Solis
Quem vocat et sentit musica turba patrem?


page 203a, image: s417

Nomine maiestas Solis non finit in uno,
Conveniunt [Note: 1515: Orig.: Conveniant] uni nomina plura Deo.
Quippe idem Sol, Mercurius, Mars, Liber, Apollo
Creditur, et signis pluribus esse liquet.
Ille regit vates, divinum inspirat amorem,
Solis ab influxu spiritus iste venit.
Et nisi divini fallunt oracla Platonis,
Esse nequit vates quem fugit ille Deus.
Quin etiam si nullus ero et sine numine vates,
Helius est certe qua ratione vocer.
Sol mihi nascenti primo praeluxit ab ortu,
Et quae [Note: 1515: Orig.: quia] prima mihi, Phoebi erat illa dies.
Grata Deo Soli Lyra tunc fulgebat in astris,
Natali primum surgere visa meo.
Iam ter quinque ierant a nato saecula Christo,
Annos deme tamen cum tribus inde decem.
Non ego falsa loquor, vertentem consule mundum,
Sacra dies Iani Regibus illa fuit.
Has tibi de multis placuit conscribere caussas,
Quas veras certe nominis huius habes.
Quas ipsas aliquo tamen olim carmine dixi,
Cuius cum nequeas ultima, prima vides.
Haec siquidem superant, perterunt illa, quod olim
Sparserat incauta stulta iuventa manu.

FINIS.


page 203b, image: s418

DOMINO GEORGIO STURTIADAE Medico excellenti amico Summo suo Eobanus Hessus S. D. [Abbr.: Salutem dicit]

CUI DONO LEpidum novum libellum Arida modo pumice expolitum? Georgi tibi. Namque tu solebas, meas esse aliquid, putare nugas: libuit enim elegantissimi poetae verbis alloqui te Sturtiade carissime, ut statim intelligeres non eo tantum nomine, quod plurimi me facias, sed et aliis de caussis secundum hunc Silvarum mearum librum tibi destinari. Qui cum et tuum nomen aliquoties, et aliorum quorumdam Erphurdiensium amicorum celebret, tum ipsius quoque civitatis in qua tu honorificentissime vivis caussam agat, cui merito magis quam tibi dedicaretur non videbam, et iamdudum circumspiciebam animo, quonam aliquo grati animi testimonio tuis in me tot collatis beneficiis aliqua saltem ex parte responderem. Cum autem hoc tempore sex hos Silvarum mearum, sic enim confusissimam hanc versuum congeriem appellare


page 204a, image: s419

libuit, libros, cum diu iam vel delituissent apud me, vel peregrinati ac distracti mille modis exulassent, tandem aliquanto velut postliminio domum revocatos, emittere statuissem, venit in mentem mihi non incommode facturum me, si congregatos non uni alicui, sed singulis patronis singulos commendatos, non in servitutem utique sed emissos manu in libertatem traderem. Quid enim simile habent liber et mancipium? cum hoc ne efferre quidem pedem extra limina citra domini voluntatem audeat, ille ne iubente quidem domino, ubi semel evagatus fuerit revocari domum umquam possit (verbi ambiguitatem intelligis), Quamquam vero huiuscemodi libertas periculosa esse soleat, tamen multa sunt quae me consolantur, et spem bonam faciunt, fore, ut minime vel damno vel pudori nobis futura sit isthaec audacia. Primum nominis tui auctoritas, quae non minimam libro gratiam videtur conciliatura. Deinde quod multorum in hunc usque diem simili ratione aeditorum haud quaquam me paenituit: nam et Theocritus meus, et alia non parum multa in hac Norica civitate a me aedita, summam mihi laudem etiam apud exteras nationes pepererunt, et ad reliqua quae adhuc sub manu sunt, inter quae potissima meo quidem iudicio, est Homeri versio, absolvenda aedendaque multum animi adiecerunt. Nam de Heroidibus et Aphorismis tuendae


page 204b, image: s420

valetudinis nostris, quid metuam, cum a me ipso nuper summa diligentia recognita, multoque quam ante fuerant facta meliora, iterum in manus hominum exierint. Taceo mille alia in publicam lucem a me aedita, quorum quam paucissima, exceptis duntaxat quibusdam quae prima aetas incautius effudit, revocata vellem. Quare mi Sturtiade librum hunc silvarum mearum ordine, ut vides, secundum, tibi etiam atque etiam commendo, rogoque ut eum tuo nomini, tuaeque famae immortali inscriptum eo favore eaque gratia prosequaris, quibus meipsum soles. Quod si facies et voluntatem meam tibi fuisse gratam ostendes, et me vel ad maiora deinceps audenda ceu proposito exemplo animabis. Vale Noribergae Mense Martio M. D. XXXIII.

HELII EOBANI HESSI SILVARUM LIBER SECUNDUS.

AD SENATUM ERPHURDIENSEM pro instauranda schola collapsa exhortatio.

Saepe graves dubiis nutarunt casibus urbes,
Quassataeque domus nec cecidere tamen.


page 205a, image: s421

Languida saepe suae rediere in corpora vires,
Saepe salus praeter spem recidiva venit.
Quod si tam libeat quam possumus ista probare,
Quem dabis exemplis nostra Thalia modum?
Quidve peregrinis cumulare domestica prodest,
Nulla magis laeso quam sua plaga dolet.
Ipsa suas et regna vices, et tempora mutant,
Quis vetet hac urbes conditione trahi?
Rebus in humanis ludit, lascivit, et errat,
Nixa volubilibus lubrica Diva rotis.
Atque ita nobiscum vires experta potentes,
Qua modo spirabat blandior aura fuit.
Incluta iam nimiis Erphurdia fracta procellis,
Sorte videbatur commodiore frui.
Iam velut optatum spectabat naufraga portum,
Innumerabilibus fluctibus icta ratis.
Horridus incubuit Boreas, et nubilus Auster,
Tempestas subitam condidit atra diem.
Parce tamen dubiis involvere vera, tuoque
Quae canis Uranie [Note: Vredeveld: Orig.: Uraniae] carmina more cane.
Vos quibus est commissa salus, et cura tuendae
Huius ut emineant, quam loquor, urbis opes.
Consiliis quorum veterem Respublica casum
Sarcit, et utilibus damna priora levat.
Conscriptique Patres lectique sacerque senatus,
Res mihi vobiscum est, vos mea verba petunt.


page 205b, image: s422

Debuit hoc etiam vestris accedere fatis,
Huius ut occideret maximus urbis honor.
Ut velut e manibus maiorum tradita vobis,
Eriperent aliae commoda vestra manus.
Ut quam tot proavi voluerunt dotibus auctam,
Vos maneant vestrae damna pudenda scholae,
Qua quantum [Note: 1523: Orig.: quam tum] multos Erphurdia floreat annos,
Utraque iam Phoebi Regia scire potest.
Quae nunc aegra suae florem periisse iuventae,
Maeret honoratum pulvere sparsa caput.
Quippe iacent studia, ingeniis laus omnis adempta est
Non est ingenuis artibus ullus honor.
Sed velut indoctae sint facta opprobria plebi,
Dicuntur sacris esse venena libris.
Atque adeo nusquam magis haec sentina malorum,
Non alibi pestis foedius ista furit.
Non sat erat veteres rerum vidisse ruinas?
Non tanquam patriae composuisse rogum?
Non satis extinctae cineres legisse, novamque
Ceu de relliquiis constituisse suis?
Hoc nisi triste malum vos invasisset, et omni
Parte laborantes depopulasset opes.
Qua tamen haec culpa, quorumque venire querendum est
Quae mala nunc vestri caussa doloris erant.
Non mala vis hominum, non vestra incuria patres.
Non aliqua caelum pestilitate nocens.


page 206a, image: s423

Non neglectus honor studiorum, aut improbus ordo,
Vis alia accepti vulneris autor erit [Note: 1523, 1535: Orig.: erit].
Nuper ut adseruit Christo sua signa Lutherus [Note: 1525, 1535: Orig.: Luiherus],
Romanique tulit frivola regna patris.
Iamque satis populum multi doctique docerent,
Quorum clara patent nomina mille locis.
Irrepsere novis studiorum fraudibus hostes,
Turba satis ficta simplicitate potens.
Qui quoniam studiis nihil insumpsere laboris,
Nec nisi barbarica garrulitate valent.
Hactenus abiecti miserum et sine nomine vulgus,
Inscitiae in poenam delituere suae.
Nunc quaerendi aliquos, ceu nacti tempus, honores
Artibus indicunt bella nefanda bonis.
Invenere etiam qui non modo coepta probarent,
Verum etiam auxiliis prosequerentur opus.
Nam quis non videat studiis eademque professis,
Maxima pars populi quam sit amica parum.
Opportuna malis ergo ignorantia vulgi,
Huic fomenta igni materiamque dedit.
Qui quia tam late est in proxima quaeque vagatus.
Nequaquam exstingui qualibet arte potest.
Vestro opus auxilio, vobis ea cura relicta est,
Sitque utinam, certe debuit esse Patres.
Aspicite ut iaceant istae sine honoribus artes,
Maxima quae vobis gloria nuper erant.


page 206b, image: s424

Ut taceam vestrae quantas invexerit urbi,
Divitias huius prodiga fama scholae.
Hoc dicam, vos nulla magis commercia rerum,
Gentibus externis conciliasse liquet.
Vera magis Pythii non sunt oracula Phoebi,
Quam mea verba aliquam vix habitura fidem.
Quam late, quam longa patet Germania, nusquam
Fama obscura scholae nominis huius erat.
Namque omni circum confluxit ab orbe iuventus,
Ceu data pacificae pignora amicitiae.
Quae cum divitias multos hucusque per annos
Intulerit multas, extulit inde nihil.
Permutatio opum cives exhaurit et urbem,
Saepeque res vanis mercibus empta perit.
Haec minime fallunt, haec certa negotia cives
Pauperie, nullo foenore facta, levant.
Adde quod et studiis Respublica floret, at illis
Si careat, florem non habet illa suum.
Quae nunc vana animos dementia fregit, ut essent
Quorumdam fallax qui sequerentur iter?
Inde quid? invidiae? fraudes, discordia, sectae,
Falsaque libertas, et simulata fides.
Multa referre piget, puduit quoque talia, verum
Me studiorum isthaec scribere iussit amor.
Nec voluit pius ista seri documenta Lutherus,
Sed quid agat? pondus grandius ille tulit,


page 207a, image: s425

Non potuit levibus leges praescribere linguis
Quae gravibus propria sponte venire solent.
Illum aliis curis exercuit area Christi,
Horrea multiplici dum sacra messe gravat
Vester hic ergo labor, vestrum hoc opus, urbis honorem
Quam colitis, prompta restituisse manu
Quod facile est studiis ab iniqua clade redemptis
Reddere, praedones quod rapuere, decus.
Ergo agite adscriptique Patres et lecte Senatus
Vestrae convulsas adserite urbis opes
Reddite, quem studii ferus abstulit hostis honorem
Reddite labentis prodita regna scholae.
Inter tot pudeat mala, et haec ludibria passos
Quae vix simplicitas debuit ulla pati.
Errorum populi pudeat fraudisque malorum,
Sit satis armatas non habuisse manus
Sit satis ista palam scelerum licuisse ministris
Iam libeat nugis imposuisse modum
Et quod oves decuit pro munere sanguinis emptas
Ex omni urgentes parte cavete lupos
Neu populi sanctos incauta licentia mores
Exuat, et falso libera peius amet
Incluta neve scholae pereuntis gloria cesset
Hic ego per superos vos monuisse velim
Quoque modo id fiat non est grave dicere, verum
Velle, satis magni ponderis instar habet.


page 207b, image: s426

Velle prius liqueat, tum qua ratione resurgat
In promptu est miserae dicere fama scholae
Vester honos agitur, vestrum decus, omnia vobis
Scribimus haec, vobis consilia ista damus.
Ipse licet vestrae vix sim quota portio plebis
Ferre aliquid poterit pars quota forsan opis.
Consilia exiguae modo ne contemnite Musae
Saepe etiam magnos parva iuvare solent
Quod si forte scholae sortem casumque doletis
Hanc velut e tenebris vos revocasse canam.

IN EBRIETATEM.

Nuper ut humanos Arete respexit ad usus
Iussa loco viciis cedere, liquit humum.
Quae simul ac terris supera attigit alta relictis
Irrepsit scelerum pestis et omne genus.
Et ne forte iterum mortalibus influat, omnis
Ad terram, reditus qua sit, adempta via est.
Namque ducem contra fortem Rex misit Averni
Illa est, si nomen quaeritis, Ebrietas
Castra loco posuit quo non habitatior [Note: 1535: Orig.: hahitatior] alter
Olim virtuti caelitibusque fuit
Sed neque degeneres adeo consedit ad Indos
Extulit ad Numidas nec sua signa vagos
In medio Europae sedem stabilivit, et armis
Teutonas invictos illius arma premunt.
Orbis enim postquam fortissima [Note: 1535: Orig.: forissima] mollibus armis
Occupat, hostiles non timet inde manus


page 208a, image: s427

Et quamvis aliis quoque gentibus imperet, illam
Nulla tamen studio seduliore colit
Illa adeo nostrum pestis sibi subdidit orbem
Ut gerat arbitrio publica quaeque suo
Quandoquidem heu nimium non est opus indice et istis
Temporibus constet notius esse nihil.
Quin etiam accessit vitioso gloria mori
Peccatoque boni nomine venit honor
Venit honor vitio, virtus iacet, otia regnant
Mollia, dum ventri vivimus atque gulae.
Improba dum nimio facimus convivia luxu
Inque malos mores prodiga turba sumus
Languit omnis honor studiorum militiei
Armaque dura prius mollia facta iacent
Saevior hac numquam pestis, nec atrocior hostis
Teutona victrici venit in arva manu.
Non adeo nostras Romana potentia vires
Fregit, mille licet miserit illa Duces
Quod non mille duces plures potuere per annos,
Continuis perdit cladibus ista lues
Ut taceam famae qualem denigret honorem,
Hei mihi quantum animis corporibusque nocet
Ingenii exhaurit vires, animique vigorem,
Sique quid est clari luminis omne rapit.
Corporis enervat robur, succumque iuventae
Exprimit, ut vites humida praela novas.


page 208b, image: s428

Omne decus formae perimit, sugitque colores,
Larvarum similes vultibus esse facit
Inde tot aerumnae male sani corporis, inde
Tot laedunt stomachum, tot nocumenta caput
Inde manus tremulae, pallor, timor, anxia mentis
Conditio, et numquam tuta animi requies.
Hinc matutinas exhalant ora mephytes
Deformat putres pendula bucca genas
Hinc semper gravibus stillantia lumina guttis,
Hinc ruga et scabie semper arata cutis
Hinc male consistens titubantis inertia linguae
Verbaque inaudaci semiloquuta sono
Nocturna infestant furiales tempora somni
Et lemurum miscent Eumenidumque choris
Horrida saepe etiam huic comes est epilepsia morbo
Quaeque cito in mortem membra apoplexis agit:
Vidi ego non paucos maniam traxisse molestam
E tam deformi luctificaque lue
Atque aliae innumerae, quis enim comprehendere possit
Quot moveat pestes tam Camerina nocens?
Quid referam quantis animam post fata ruinis,
Quanque gravet poenis intolerabilibus?
Tot vitiorum etenim genitrix, tot causa malorum,
Toxica pestifera seminat atra manu
Iurgia: furta: doli: fraudes: iniuria: caedes:
Incestus: stuprum: raptus: adulterium:


page 209a, image: s429

Fastus: avarities: luxus: gula: livor: et ira:
Pigrities: ista sunt sata iacta manu
Probra: nefas: rixas: discordia: bella: rapinas:
Semina si nescis illius esse scias:
At poterat Veneris tolerari blanda voluptas
Illius et forsan cura futura fuit
Triste malum hoc postquam radices altius egit
Quo magis evulsum est, hoc magis haeret humo
Adde quod illa animos ita conficit improba pestis
Ut nihil egregium praecipuumque petant
Sed velut Asphalti mens tacta bitumine stagni
Langueat, et miseris defluat aegra modis
Tum carpit stupidos demens vecordia sensus
Tum spes destituunt, et ferit ossa pavor
Flamma velut nebula fumi compressa residit
Ebria mens proprio munere cassa iacet.
Non opus aeratas armare in bella cohortes
Victa iacet vitio Teutonis ora suo.
En victrix nostras ut Asotia possidet urbes
Et miseros cogit iura superba pati
Quem semel ut nostris pellamus finibus hostem,
Sit pudor in tantum degenerasse nefas.
Omnibus invictos [Note: 1516: Orig.: invictas] nostri vicere parentes
Nunc vicia haec nobis vincere nostra grave est
Orbis victorem populum discordia vicit,
Nos nisi vicisset, vicimus, ebrietas.


page 209b, image: s430

O quibus est igitur iuvenili in corpore robur
Et solidae vires, ingeniumque viget.
Spernite degeneri convivia perdita luxu
Sit medium, et constans inter utrumque modus
Nam semper sapere et mensas odisse iocosas
Id pecus est brutum vivere, non hominem.

COMPARATIO VENERIS ET BACCHI

Si te forte iuvat tentare cupidinis arteis
Et Veneri longam solvere militiam
Illuvies Bacchi nimias ad Bactra relega,
Multa fugant Venerem pocula, rara iuvant.
Nam tolerabilior Venus est hoc blanda Lyaeo,
Quod minus ingeniis corporibusque nocet.
Ipsa dat ingenuos mores, corrumpit Iacchus
Haec animi vires instruit, ille necat
Mundiciem custodit amor, temulentia sordes
Invehit, haec formam destruit, ille facit.
Verum si [Note: 1516, 1535: Orig.: ß] quis erit qui spernere possit utrumque
Hunc caelo dignum pectus habere puta

AD AMICI CUIUSDAM LITEras laudatorias Responsio.

Si tamen, ut memoras, numquam rescripsit Ulyssi
Gaudia Penelopi quanta fuisse putas?
Ille pererratis multorum finibus exsul
Destituit viduam bis duo lustra domum


page 210a, image: s431

Uxor amans thalamo curis exhausta pudico
Instantes docta reppulit arte procos.
Iamque fatigatae florem positura iuventae
Conspexit reducis reddita signa viri.
Laetitiam illius si tu metiris ab illo
Quod mea pauxillum Musa loquuta tibi est.
Vel nimis indulges quo me veneraris honori,
Vel tibi plus aequo carmina nostra placent.
Quicquid id est, utrumque animum testatur amicum
Certaque non ficti signa favoris habet.
Hessia, quam laudas, quot habet pecorosa capellas,
Tot grates debet nostra Camena tibi.
Patria nec forti multum tua distat ab Hesso
Vicina est patriae Saxonis ora meae.
Incluta divitiis tellus: operosa metallis,
Uberis insignis fertilitate soli.
Plena viris, ducibusque potens, animosa Tyrannis,
Caesaribus quondam facta beata suis.
At duri mediis habitant in montibus Hessi
Qua Lanus, et vitreas Aedera volvit aquas
Gens armis generosa, manu promptissima, quondam
Ipsa suo partis docta labore frui.
Parte alia glebis fecunda patentibus arvis
Qua rapidus pingues Fulda salutat agros:
Collibus apricis, et amoenis incluta silvis
Omnia perspicuis fontibus arva scatent.


page 210b, image: s432

Mille per irriguas [Note: 1535: Orig.: irruguas] labuntur flumina valles
Florida perpetuo gramine vernat humus
Quis queat errantes illic numerare capellas
Cornigerumque pecus, lanigerumque gregem?
Cum redit atque aestas vernantes explicat herbas
Non aliquam pingit gratia maior humum
Tunc neque Thessalicis Peneus amoenior arvis
Nec prior Hessiacis montibus Haemus erit
Pulchra nihil Siculae viridaria dixeris Aethnae
Arvaque quae vitrea lambit Helorus aqua
Illis te errantem credo vidisse Dianam
Montibus, et castam sollicitasse Deam
Cum Satyris illic mammosae Naiades errant
Hessiacum Phyllis non colit una nemus
Illic saepe latens tenera occultatus in herba
Excepi artifici dulcia furta dolo
Aonioque rudes turbabam carmine Faunos
Concessit Musis rustica turba meis
Tum mea silvestres petierunt carmina nymphae
Ipse ego pro grato carmine tela dedi.
Tu quoque degentes vidisti in montibus Hessos
Et laudas patriae saxea rura meae
Huius tanta tibi debetur gratia laudis
Quanta tu laudas carmina nostra fide.

D. [Abbr.: Domino] GEORGIO STURTIADAE Medico Venetiis agenti.


page 211a, image: s433

Gratulor incolumem vitam tibi docte Georgi,
Hoc tibi tam longe vivere dulce queror.
Praecipue nec dum portum tenuisse petitum,
Et tua adhuc dubio currere vela mari.
Hoc ego fortuna timui variante futurum,
Quo ruere in praeceps tempore cuncta vide.
Quo bello Europam varioque ardere tumultu,
Praecipue loca quae tu petiturus eras.
Ipsum paene rapi quo tempore conspicis orbem,
In studia heu aliquem vix habitura modum.
Non tamen illa animi virtus generosa fefellit,
Quae tibi fortuna contigit uberior.
Laudo animum rebus natum melioribus, et se
Audentem aetherea credere stirpe satum.
In cauli tamen est in aperta pericula ferri,
Qualibus hi superant saecula prisca dies.
Iam tibi tranquillam sedem fortuna locabat,
Iam poteras partis rebus honore frui.
Nec tibi divitiae virtutum praemia deerant,
Larga tibi iustas copia fudit opes.
Cum variis multas vidisti moribus urbes,
Inque tuo sedit Pallas amata sinu.
Incluta te dignas Erphurdia praebuit aedes,
Namque loco patriae iam fuit illa tibi.
Ambibas titulos maioraque praemia famae,
Res est pulchra quidem dignaque laude vehi.


page 211b, image: s434

Cur tamen hanc per tot terrarum emensa petebas
Milia, cum posses emeruisse domi.
Nostra tot eximias Germania possidet urbes,
Quae superent ipsos Pallade Cecropidas.
Nescio quam placuit meliorem invisere gentem,
Dii rogo fortunent hoc tibi propositum.
Ut cito de Veneto solvat tua littore puppis,
Ut redeas tuto dum tibi forte licet.
Et tecum solita Cordum pietate reducas,
Consortem patrii nominis atque lyrae.
Hunc mihi praecipue multa venerare salute.
Et memorem carae coniugis esse iube.
Vivite deliciae nostrae, vos ille reducat,
Virgine qui solus natus Apollo dea est.

HEREBORDO MARGARITANO ob honores Gratulatoria.

Ut merito quantumque tibi debere fatetur,
In reditu gestit nostra Camena tuo.
Redditus en iterum patriis feliciter oris,
Spes tecum nostras vir memorande refers.
Gratulor incolumi sortem cessisse benignam,
Addita virtuti praemia iusta tuae.
Quod neque Vindelicis Augusta Palatia [Note: 1535: Orig.: Palatio] campis,
Visave sint frustra Norica rura tibi.
Scilicet est aliquid longinquas visere terras,
Nomen ab externo clarius orbe venit.


page 212a, image: s435

Si doctas numquam Pomponius isset Athenas,
Tam bona non illi Roma futura fuit.
Colchida Tauridamas si non adiisset Iason,
Phasias in patria nulla tulisset opem.
Quid memorem Alciden? qui tot nisi monstra tulisset,
In patria poterat delituisse sua.
Detrahit optati praesentia semper honori,
Perpetuoque domi nemo placere potest.
Et quamvis tua magna domi sit et incluta virtus,
Plus tamen ex merito debuit esse tibi.
Iam tibi detulerat te dignos patria honores,
Iam fueras domui gloria prima tuae.
Castra dein sequeris dum Caesaris Aemiliani,
Legatique domo munere functus abes.
Virtutis tibi facta tuae est clarissima testis,
Noridos urbs clarae Teutonidumque caput.
Namque ut magnanimo generosam in pectore mentem
Vidit fortunae dotibus esse parem.
Gratificari aliquo dum vult tibi munere, dignum
Connubio civis iudicat esse suae.
Atque ita patricio natam de sanguine iungit,
Proxima quae thalamos est initura tuos.
Eya Hymenaee fave, nunc te maiore vocamus
Auspicio, plena nunc face dexter ades.
Linque Palaepaphios ignes Citheraea, tuoque
Ad nos cum puero blanda favensque veni.


page 212b, image: s436

Tu vero o nostrae bona pars Hereborde Thaliae,
Pectore non humili fortia regna subi.
Nos quibus hoc superum pietas Musaeque dederunt,
Devoti vates in tua iura sumus.
Nos tibi per Musas Hymenaeia sacra canemus,
Carmine vivetis nuptaque virque meo.
Inde nec ipse tuo Peleus certabit honori,
Te nec erit pulchro carmine Stella [Note: Vredeveld: Orig.: stella] prior.

AD BARTHOLOMAEUM GOTIUM THRAISENSEM.

Musarum patriaeque comes venerande mearum,
Maxima pars animi Bartholomaee [Note: 1535: Orig.: Bartholemaee] mei.
Vivere te superaque frui feliciter aura,
Pectoris est certe cura secunda mei.
Quamvis exciderit fidi tibi cura sodalis,
Dii faciant falsa suspicione trahar.
Sol spatium emensus tropicum semel inter utrumque est
Unica vix de te littera lecta mihi est.
Multa sed Hessiacae tibi venit epistola dextrae,
Non aliquo lapsa est crimine nostra fides.
Perstat, et ut nullos umquam decepit amicos
Sic est perpetuo firma futura tibi.
At potes, et debes culpa excusare, quod olim
Non est ad veniam ianua clausa tibi.
Longa via est spatiumque ingens patet inter utrumque
Istaque vix rarus regna viator adit.


page 213a, image: s437

Non poteras alicui scriptas committere chartas,
Vix paucis tuto sarcina tanta datur.
Et scriptas forsan misisti saepe lituras,
Ire sed in vultus non potuere meos.
Ah pereant per quos umquam data scripta premuntur,
Perfidiae poenas quas meruere luant.
Credibile est, nec enim tam debes fallere amicum,
Quam dederas nobis non violasse fidem.
Si caderet mores tam nobilis error in istos,
Hei mihi quem fucum tam bona forma capit.
Praeterea studiis animo sociatus honestis,
Qui posses tanti criminis esse nocens?
Virtutes studia assumunt meliora sodales,
Esse nec hae solae, sola nec illa queunt.
Perfidia studiisque nihil disiunctius usquam,
Aut fuit aut ullo tempore forsan erit.
Tene igitur violasse fidem carissime dicam?
A potius linguam non habuisse velim.
Hanc in te potius vellem defendere culpam,
Si modo, quod non est, hac agerere nocens.
Qui nunc Sarmaticis carissime frater in oris,
Frigida Parrhasio regna sub axe colis.
Discors Teutonicum qua Prussia terminat orbem
Et Condonaea brevi littore stagna capit.
His ego te terris fato volvente relictum,
Dii faciant vivum rursus ut inveniam.


page 213b, image: s438

At me laeta fovet felici Mysna receptu,
Qua iacet herboso Lypsis amoena solo.
Hic ego nec bifidi perplexa aenigmata Iuris,
Nec sequor ambages magne Galene tuas.
Sed sacra musarum Phoebique aeterna professus
Numina, sed quorum nomina Christus amet.
Scis qualem dicique velim fierique poetam,
Non mea sunt falsis ebria corda deis.
Sunt tamen hic qui me satis admirentur amentque,
Multorumque frequens Hessus honore color.
Tu quid agas, quae fata feras, quaeque otia tractes,
Fac tua me doceant tempore scripta brevi.

D. [Abbr.: Domino] GEORGIO STURTIADAE UT Kalendas Ianuarii celebret.

Musarum Phoebique potens et amice Georgi
Sturtiade, nostra saepe canende chely.
Pande fores, deprome penu, distende culinam,
Frondibus exorna limina, Ianus adest.
Ecce tibi auspiciis aperit felicibus annum,
Lapsus ab aetherea claviger arce deus.
Pande fores, iterumque penu deprome, culinam
Instrue, frugales non amat iste deus.
Ianus adest faustumque tibi denuntiat annum,
Accipe promissa nuntia certa fide.
Aucte bonis, augende bonis, aucture tuorum
Nomina, rem, titulos, stemmata, facta, decus.


page 214a, image: s439

Qui studiis medicas auges vigilantibus artes
Et merita ex ipsis nomina rebus habes.
Perge, nec inceptum remoretur inertia cursum
Ulla, tuum praesens gloria sternit iter
Indulsit fortuna tuae satis aequa iuventae
Nec iuvenem nec te deseret ista virum.
Nondum impleverunt septem tibi lustra sorores
Et tuus in medio pulvere sudat equus.
Divitiis flores, et quae fecisse beatum
Virtutes poterant quas libet unus habes
Has in flore virens aevi nec inutilis uxor
Uno te, dotes, coniuge digna, polit:
Quae nunc eximia faciet te prole parentem
Cui feret auctrices lucida diva manus.
Cetera quae restant permitte faventibus astris
Iam tibi Divorum Regia tota favet.
Sic deus ille tibi cecinit me vate biformis
Pluraque conantem quaerere deseruit.
Ipse tibi subito misi perarata libello
Ut legeres ipsi vaticinata Deo.

GEORGIO PECTIO VORCHEMIO suo Wittenbergam abeunti.

Tu quoque non aequo currentibus ordine fatis
Deseris heu vacuae nomen inane scholae
Quo fugis infractae fidei mihi cognite Pecti?
Tam subitae facta est quae tibi caussa viae?


page 214b, image: s440

Quae mihi nunc aderunt sine te solacia? quorum
Tam certa potero laetior esse fide?
Unus eras certe quo non abeunte manebam,
Qui migraturum sisteret unus eras.
Quem vel ad anguigeras Libyae ferventis arenas,
Quem cuperem fuscum per Garamanta sequi.
Nunc utinam nigros isset fera pestis ad Indos,
Quam vereor subitae caussa sit illa viae.
Si tamen invidiae cedis, fidentior ito,
Virtutem pestis vincere nulla potest.
Illud ut interea rumpatur e)tw/sion a)/xqos [Note: 1535, Orig.: e)qw/sion]
Qua nunc coepisti currere perge via.
Perge salutatum pro me quos noris amicos,
Quos inter Ionas nomina primus habet.
Ipsum praecipue: Musarum dona: Philippum
Salva sit et Phacchi barba gravisque fides.
Tene ego praeteream lyrici decus ordinis Hace
Hace prius potero non meminisse mei.
At tu vade bonis avibus carissime Pecti,
Subque tuo nostrum pectore nomen habe.
Interea quo tu pulchrum sudabis ad Albim.
Hoc ego fortunae tempore ludus ero.

AD EURICIUM CORDUM DE CARminibus a muribus corrosis iocus.

Non adeo veteris celebrata poemata Codri,
Quae mures opicos dilaniasse ferunt.


page 215a, image: s441

Quam tua corrosas vulgo plorantia chartas
Nunc in Palladia carmina tuta domo.
Ipsa feros timidis obiectat muribus angues
Tu tamen hic ranas Corde fuisse putas.
Scripta momorderunt Thilum mordentia mures
Illius hos genios daemonas esse puta.
Carmine ridiculo risum movisse volebas
Lusit amabilibus seria Musa iocis
Arva olim rapidi populabant Apula mures,
Culta rudi cecidit milite victa Ceres.
Dicitur Hispanam fodisse cuniculus urbem
Quis genus hoc socium muribus esse neget?
Thessala lucifugae straverunt moenia talpae
Gallia de ranis pertulit excidium.
Agricolas Libycae patria pepulere locustae
Anguis Amyclaea victor in urbe fuit.
Quid Romana canam Baleares arma colonos
Auxilia in mures ut petiisse ferant?
Cum tua longe [Note: 1535: Orig.: longa] alio veniat querimonia luctu
Iustior ex quadam parte querela tua est
Iam didicere loqui mures, quis credere posset
Esse aliquo vivum carmine Maeoniden?
Quis tamen exprobret Hessiaco sua somnia Cordo?
Queis queat Andinus vilior esse culex.

AD IONAM, INDIGNATUR QUOD soluta oratione quaedam scripserit.


page 215b, image: s442

Lege sua positis sat erat placuisse Camenis
Quamque pedes melior forsan habebar eques.
Nunc quoniam pudor est filo nevisse pedestri
Indigno numeris verba coacta legi.
Quis deus afflavit lento mea pectora flatu?
Quis mihi pro pennis lora rotasque dedit?
Cum maria ac terras possem superare volando
Ire laboranti cur pede visus eram?
Sic ego, sic posita lauro, citharaque remissa
Reddidit altivago qui movit axe diem.
Digne meis olim iam nunc indigne coronis
Quin merito passum desinis Hesse queri.
An tu Iuridico tantum confidis Ionae?
Iamdudum nobis perfidus ille fuit.
Musica deseruit plebeia castra secutus
Tempore quo infelix excidit ipse sibi
Vere suo melior quam tempore messis adultae,
Autumni veras non habiturus opes.
Hei mihi qualem hiemem. Sed si mea castra relinquas
Divite cum Iona tu quoque dives eris.
Verum divitiae tam nostrae pluris habentur,
Quam sit corporibus quaelibet umbra minor
Quare age iuridicis querere haec tua damna tribunis,
Forte dabunt illi quam mea plectra magis.
Sic ille Aonii pater ordinis, at mihi blandum
Nescio quis vestra risit ab arce Solon.


page 216a, image: s443

Ipse quoque ereptum pene indignatus honorem
Abrupi irata plectra fidesque manu.

IN PRAELECTIONE VIRGILIANA.

Fama est aereis gelidi sub rupibus Hemi
Orphaeis celebrem manibus esse locum.
Frondoso suspensa Tholo lyra pendet ab illo
Tempore, quo caram perdidit Eurydicen.
Hanc quotiens aliquis plectro percussit eburno
Frigidus immota constitit Hebrus aqua
Culmina vidisse Rhodopes nutantia summi
Saxa sequi, montes currere, stare feras.
Scilicet Elyseo vatem rediisse putarunt
Nunc etiam superos velle movere Deos
Quid fecisse homines miracla ad tanta putandum est?
An sensu solos hos caruisse putas?
Nos meliora damus, maioraque plectra movemus.
Orphea Virgilio quis putat esse parem?
Cuius blanda novem saltant ad plectra sorores,
Gestit et uberibus gratia cincta rosis.
Pone sequebantur mirantes Orphea silvae
Barbaricum cithara concinit ille melos.
Hic Latia verba alta tuba, mirandaque Musis
Intonat, et caelo carmina digna canit.
Hunc nemo obstupeat? nemo huius plectra sequatur?
Hei mihi quam nullum haec tempora pectus habent


page 216b, image: s444

Quem non sacra trahat tanti facundia vatis
Hunc natum silices inter et arma puta.

VOCAT AMICOS AD CONVIVIUM Ioanni Groningo suo.

Crastina phoebaeos ubi tertia contrahet ignes
Iamque senescentem provehet hora diem.
Care veni nostras Groninge rogatus in aedes
Quo peream si quid dulcius esse potest.
Te mea non formosa quidem nec amabilis uxor
Penia convivam, sed generosa, rogat.
Ne contemne preces dominae tam iusta rogantis
O utinam famulae sit magis illa loco
Illa tibi calido gelidos pro sumine ponet
Sed tamen et castos et sine felle sales
Implebunt vacuas vocalia carmina lances
Fallet inexemptam stridula chorda famem
Lauta ministrabunt praesentes fercula Musae
Qualia cum superis Iuppiter esse volet.
Fundet odoriferos genialis gratia flores
Plena ministrabit pocula castus amor
Talia si possis convivia spernere dicam
Laetitiae veram non habuisse famem.
Quod si vera voles, et debes velle, fateri
Ex istis dapibus vita beata venit.
Ingenium vis multa cibi suffocat et aufert,
Appositam mortem luxuria omnis habet


page 217a, image: s445

Quare age ne modicae spernas elementa culinae
Saepe etiam Divis viscera tosta placent.
Ipse quidem melius coenasse fatebere numquam
Si non sorduerint prandia nostra tibi.
Ventriculum referes validi vectoris egentem
Versibus et verbis si potes esse satur.

IOANNI ECCILIO SUO

I puer Eccilio, sed nostra voce, salutem
Dic prius, inde ipsi talia verba refer.
Cras ubi solis equi prono temone ferentur
Tertiaque occiduum duxerit hora diem.
Hessiacas conviva veni, sic iussit, ad aedes
O palatinas non habiture dapes.
Si tamen officium fidi spectabis amici,
Coenabis melius Regibus et Ducibus.

MARCO SUO.

Pauperis officium si non contemnis amici
Et modico pastus vivere Marce potes.
Cras ubi Phoebus aquas stabit subiturus Iberas
Tertiaque instantem traxerit umbra notam.
Hospes ad Hessiacos gratus diverte penates
Qui variis nectunt florea serta rosis.
Convivae tibi erunt Divae tres, una, novemque
Fercula tot numero non habiture vale.

MARTINO HUMO SUO


page 217b, image: s446

Hospes ad Hessiacae regalia prandia mensae
Cras tibi praescriptis legibus Hune veni.
Tertia cum Phoebum denuntiat hora cadentem
Ne quid edas toto tempore neve bibas.
Ut dapibus possis plenas absumere [Note: 1535: Orig.: assumere] lances
Et toto calices evacuare mero.
Quod si forte times ne solus ad ista voceris,
Rite famem tecum duxeris atque sitim.

IOANNI DRACONI SUO

Cum medium caeli Sol aspirabit ad axem
Signiferique umbras traxerit hora decem.
Accedas nostras conviva rogatus ad aedes
Dulcis et ante alios non metuende Draco.
Prandia si quaeras tenui ponenda culinae
Accipe, Pythagoras qualia mandet edi.
Et nos contenti scis qualibus esse solemus
Qui colimus sacrum sobria turba nemus.
Lauta tamen si non regali instructa paratu
Prandia si cupias et potes esse veni.

IN EDITIONE HYMNI PASCHALIS.

Musa iterum variata novo te nostra salutat
Carmine Musarum quisquis amicus ades
Ecce renascentem variant sua sidera mundum
Et variata novo gramine vernat humus.
Sacra resurgenti celebravimus orgia Christo
Addidimus lyricae Sapphica plectra chely.


page 218a, image: s447

Praeterea adiectis quaedam variata parergis
Ut tibi diversum gratius esset opus.
Perlege, conveniunt nostrae cum tempore Musae
Hoc quod te, dices, Hesse decebat erat.

IN DIVISIONEM APOSTOLORUM.

Vis populi clausit duodenos impia fratres
Vim populi veniens ignea lingua tulit.
Claudere non potuit bis sex Iudaea planetas
Imo vagis [Note: 1535: Orig.: vagus] unus non satis orbis erat.
Illorum immensum sonuerunt verba per orbem.
Qui solem pendens inter utrumque iacet.
Illorum hoc toti divisio profuit orbi
Infera quod iunxit climata cum superis.

MICHAELI NOSSENO SUO, iocatur non esse studendum.

Tota luce domi festa qui desidet, illi
Anne aliquid vivi sanguinis esse putas?
Praecipue stupidos inter mutosque libellos
Nil agere est idem quos et amare labor.
Quo mihi namque leves aerumnosaeque Camenae
Has propter tristis semper ut esse velim.
Imo abeant potius studiorum infausta supellex
Turbaque victuris invidiosa libri.
Me iuvet urbanis convivia libera dictis
Spargere, fabellis nec posuisse modum.


page 218b, image: s448

Mollibus interdum caste assedisse puellis,
Et venerem rudibus conciliasse modis.
Quandoquidem superest quod vivimus una voluptas
Fabula sunt manes et furiae, et nebulae.
Quare age curarum fomenta relinque libellos,
Teque bonis natum dulcibus esse puta.
Vana superciliosorum ludibria pone,
Pro lacrimis vinum, pro cruce sume [Note: 1535: Orig.: summe] rosas,
Postmodo lugebis, nisi pares vera monenti,
Qui de Mercurio principe nomen habes.

IN FORIBUS GYMNASII.

Cur taceam tot Ephebe dies dulcissime quaeris,
Quaeve Maronaeum causa moretur opus.
Invida turbavit coeptum fortuna tenorem,
Hoc satis est, alio tempore plura scies.
Non tamen obiectae pulsatum mole procellae,
Turbida fluctivagi subruet unda maris.
Cerberus et furiae quartam peperere sororem,
Nuper in exitium perniciemque meam.
Hoc tibi si obscura dictum ratione videtur,
Nil moror est quare tectior esse velim.
At tu ne dubita iacturam temporis huius,
Restituendam opera commodiore tibi,
Perfer, et interea musis operare Latinis,
Quae tibi sunt studio tradita sacra meo.

PETREIO APERBACCHO SUO.


page 219a, image: s449

Quaesitus tota, sed nusquam inventus, in urbe,
Dic ubi, vel quare te latuisse putem?
Dic age quid caris tam te furatur amicis,
Rarior ut nulli non videare coli?
Anne iterum veteri te Fulvia fune retraxit,
Oblitum Romae Pieridumque chori?
Ut tamen offensi redeat tibi gratia Regis,
Post epulas mecum balnea nigra petas.

D. [Abbr.: Domino] GEORGIO STURTIADAE AB ITALIA REVERSO.

Quae procul a patria nuper te Musa dolebat
Cedere, num reditu gaudeat illa tuo?
Gaudet, et hoc fieri versu testatur inepto
Itala iam sentis terra relicta tibi est.
Illic Pierides Musae per oppida regnant,
Numinibus tantis barbara rura vacant.
Hic brevis alnosa sub arundine mussat Hieras,
Si qua sit in putri nympha coaxat aqua.
Mintius, Eridanus, Ticinus, Padus, Adria, Tybris
Nomina sunt ipsis proxima caelicolis.
Quare age Sturtiadum clarissima fama Georgi,
His te iterum nugis ut capiare para.
Quod si verba animi nequeant depingere vultus,
Pro verbis animum dispice, gratus erit.

MICHAELI MEYENBURGO scribae Northusano suo.


page 219b, image: s450

Quam tibi debueram totiens misisse salutem,
Ne qui perferret falleret ipse tuli.
Candide Musarum comes et patrone Michael
Scriptane iam sentis cuius et unde legas?
Hessus arenosi non ultimus accola Gherae,
Pene suis manibus tradidit ista tibi.
Tam tibi praesentem Northusia tecta poetam,
Quem forsan nobis exhibuisse puta.

GEORGIO SPALATINO SUO.

Maxima pars quondam nostrae Spalatine iuventae,
O et adhuc animi maxima cura mei.
Hospes ad Albiorim tandem tuus appulit Hessus
Hessus Hyperborea iam nive frigidior
Namque quis arctoas tam longe abiectus in oras,
Non aliquid caelo de graviore trahat.
Ergo age mi frater veterem visurus amicum,
Vix quoque quae superant illius esse puta.

EURICIO CORDO SUO.

Hastato satis agricolae si Corde diali,
Sacra peregisti relligione, veni.
Culmine ab aereo prospectum praebet amoenum
Area clavigeri numine plena senis.
Inde racemiferos colles, flaventiaque arva,
Laetaque graminibus prata videre licet.
Inde renidentis nymphaea rubentia silvae,
Inde Suburbanae cernere ruris opes.


page 220a, image: s451

Si minus ista iuvant oculis lustrata, recessu
In vallem tacito non onerosa via est.
Corde veni iam mane novo, iam sole recenti,
Nescio quid solito blandius aura nitet.

IN MAESTAM VIRGINIS MATRIS IMAGINEM.

Quisquis habes Mariae fixos in imagine vultus,
Est aliquid praeter verba quod inde legas
Sic stetit illa videns morientis vulnera Christi
Heu quali matrem foderat ense dolor.
Dicite mortali fecundae semine matres,
Dicite de vobis talia siqua tulit.
Nulla tulit, nulla est aevo latura sequenti,
Illa sed humani summa doloris erat.
Caussa fuit peccasse hominem nato atque parenti,
Quod volet haec mortem, quam tulit ille, pati.
Et nihil huic ergo nihil illi ingrate rependis,
Quorum supplicio vita redempta tua est?

IOANNI CASSELIMANNO SUO.

Tu quoque Phoebaeos non ultimus inter olores,
Musica praesenti numine plectra moves.
Gratulor applaudoque tuae carissime Musae,
Qua duce tot versus Casselimanne facis.
Diva potens numeris ad nos ne sola veniret,
Attulit Hessiaca munera facta manu.


page 220b, image: s452

Pocula fictilibus non inferiora cadiscis,
Castalidum vitreis lucidiora vadis,
Quae quia tam facile possunt fecisse disertum,
Saepe racemigeno plena liquore bibam.
Cumque bibam dulces inter non fictus amicos,
Qui potero studii non meminisse tui?
Quare age ne dubita iam te quoque pectoris huius
Fixum non minimae partis habere locum,
Non tam muneribus quia me donaris amicis,
Quam quia nobiscum Musica regna colis,
Macte animo, sic te decuit, quia Martia tales,
Tamque bonos vates Hessia ferre solet,

CUR VOCETUR REX

Non ego crediderim citius prodisse poetam,
Quem sterilis raptum praedicat Ascra senem.
Quam mihi iamdudum Phoebaeia signa ferenti,
Venit adoptato nomine Regis honor.
Hoc tamen unde feram qua manet origine nomen,
Stultum et ridiculum dicere pene fuit.
Scripsimus exiguo vulgata poemata versu,
Scripta notis populo Lypsia clara dedit.
Legerat haec gentis Reuchlinus fama Suevae,
Et dixit Regis nomen habere potes.
Inter enim quoscumque ferunt tua saecula vates,
Rex es et est ratio nominis inde tui.


page 221a, image: s453

Nam Graii Regem dicunt Hessena poetae,
Esse ita te Regem nomine reque doces.
Et velut exerces agnatum in carmina regnum,
Recta stat in versu syllaba quaeque tuo.
Hoc scriptum excipiunt atque amplexantur amici,
Et Regem clamant omnibus esse locis.
Ipse ego quandoquidem nec publica scripta negare,
Nec poteram caris obstruere ora viris.
Rex inquam, rex vester ero, quando ista necesse est
Tradita militiae nomina ferre meae.
Verum alios titulos, nec inepta insignia sumam,
Moria iamdudum cognita tota mihi est.
Vidimus Utopiae latissima regna superbae,
Tecta lucernarum sunt peragrata mihi.
Fortunata meo lustrata est insula cursu,
Dulcia ubi aeterno flumine mella fluunt.
Qua viret ambrosiae succus, qua rupibus altis,
Nectara ut e caelo praecipitata cadunt.
Gentis Hyperboreae felicem vidimus oram,
Qua neque mors homines, nec mala fata premunt.
Qua stant perpetuam facientia stagna iuventam,
Qua licet in caelum scandere quando libet.
Haec per et haec circum pulcherrima regna volentem,
Moria me fida duxit amica manu.
Cunque peragrarim tot tantaque regna, licebit
Stultitiae titulos sumere iure mihi.


page 221b, image: s454

Musica legitimum sumant in carmina regnum
Qui sunt Maeonidae Virgiliique super.
Quam mihi sint nullae scribenda in carmina vires
Sentio, et ingenium metior inde meum.
Vos quia me Regem facitis, sinite esse tyrannum,
Stultitiae haud aliud me diadema movet.
Sic ego, paruerant illi tam vera monenti,
Tradentes manibus Regia sceptra meis.
Fecerit ergo licet Reuchlinia littera regem,
Non tamen hoc tantum contulit imperium.
Plurima Capnioni subscribit turba. Quid inde?
Si rem complebunt nomina Caesar ero.

DE EBRIETATE.

Auriculas asini Phrygio mens stulta tyranno,
Torva Iovi tauro cornua fecit amor.
In porcos Ithaci comites pecuina voluptas
Exuit, et balat Rex maris inter oves.
Decolor ira canem Cisseida fecit, olympo
Invidiae labes Arcton utramque dedit.
Induit ora lupi ferus impietate Lycaon,
Cercopibus pretium simia perfidiae est.
Atque alias aliae pestes fecere figuras.
Singulaque artifices monstra habuere suos,
Has tamen una potest omnes effingere formas
Omnibus in vicium doctior Ebrietas.

FINIS.


page 222a, image: s455

D. [Abbr.: Domino] HENRICO APERBACCHO MEDICO EXCELlenti amico ac patrono benemerenti suo Helius Eobanus Hessus S. D.

CUM LIBROS SILvarum sex in publicum essem aediturus, Henrice Aperbacche amicorum vetustissime, idemque longe carissime, et aliis ex amicis alios nuncuparem, in ipsa humanitatis et verae amicitiae iura peccare me existimabam, si nihil huius honoris tibi detulissem, hoc est, nulli ipsorum te patronum adhibuissem. Scio enim huius te nominis auctoritate non modo non gravari, verum etiam gaudere. Tertius igitur hic silvarum liber honori tuo datur, quod in eo ipso non, ut opinor, incommode carmen olim ad te consolatorium, id vero est Epicedion in funere filii tui primogeniti Scriptum, sed numquam antehac vulgitum, tertio loco inserui. Nam primum et secundum merito duo summi Principes obtinent: et ut ingenue fatear, optime Aperbache, erat a principio huius libri dedicatio fratri tuo germano viro doctissimo mihique ut scis, omnium mortalium longe


page 222b, image: s456

amicissimo